Եանուշ Քորչաք

Jump to navigation Jump to search
Եանուշ Քորչաք
լեհ.՝ Janusz Korczak
Janusz Korczak.PNG
Ծննդեան անուն լեհ.՝ Henryk Goldszmit
Նաեւ հայտնի է որպես Janusz Korczak
Ծնած է 22 Յուլիս 1878(1878-07-22)[1][2][3][4][5][6]
Ծննդավայր Վարշաւա, Լեհական թագավորություն, Ռուսական Կայսրութիւն[1]
Վախճանած է 7 Օգոստոս 1942(1942-08-07)[1] (64 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Տրեբլինկա, Kosów Lacki, Gmina Kosów Lacki, Sokołów County, Մազովեցի վոյեվոդություն, Լեհաստան[1]
Քաղաքացիութիւն Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Flag of Poland (1928–1980).svg Լեհաստան
Ազգութիւն հրեա
Կրթութիւն Վարշաւայի համալսարան
Մասնագիտութիւն մանկավարժ, մանկաբույժ, մանկագիր, սցենարիստ
Աշխատավայր Bersohns and Baumans Children's Hospital
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև Ակադեմիական ոսկե դափնի

Եանուշ Քորչաք (իրական անունը՝ Հենրիք Կոլտշմիթ, լեհ.՝ Janusz Korczak, 22 Յուլիս 1878(1878-07-22)[1][2][3][4][5][6], Վարշաւա, Լեհական թագավորություն, Ռուսական Կայսրութիւն[1]7 Օգոստոս 1942(1942-08-07)[1], Տրեբլինկա, Մազովեցի վոյեվոդություն[1]) հրէական ծագմամբ լեհ ականաւոր մանկավարժ, մանկական գրող, հասարակական գործիչ ու բժիշկ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորչաք ծնած է Վարշաւա[7]։ Դպրոցական տարիները անցած են Վարշաւայի ռուսական գիմնազիոնին մէջ, ուր խիստ կանոնակարգ կը գործէր, թատրոն կամ արձակուրդներուն տուն այցելութիւնը հնարաւոր էր միայն տնօրէնութեան գրաւոր թոյլտուութենէ ետք: 1898-ին Քորչաքն կ՛ընդունուի Վարշաւայի համալսարանի բժշկական բաժանմունքը, զոր կ՛աւարտէ 1905-ին եւ որպէս զինուորական բժիշկ կը մասնակցի ռուս-ճափոնական պատերազմին: 1899-ի ամրան ան կը մեկնի Զուիցերիա՝ աւելի սերտ ծանօթանալու Փեսթալոցիին մանկավարժական գործունէութեան:

Ճամբորդութեան ընթացքին Քորչաք առանձնայատուկ հետաքրքութիւն կը ցուցաբերէ դպրոցներու եւ մանկական հիւանդանոցներու նկատմամբ: 1903-1911 թուականներուն Քորչաքն կ՛աշխատի հրէական մանկական հիւանդանոցի մը եւ ամառնային մանկական ճամբարներու մէջ՝ որպէս դաստիարակ[8]:

Ան մօտաւորապէս մէկ տարի կ՛անցընէ Պերլին (1907 - 1908), չորս ամիս Փարիզ (1910) եւ մէկ ամիս Լոնտոն (1910 կամ 1911)։ Ինչպէս ինք կը գրէ տարիներ անց, Լոնտոն եղած ընթացքին ան կ՛որոշէ ընտանիք չկազմել, սակայն փոխարէնը «կը ծառայէ երեխաներուն ու անոնց կարիքներուն»:

1911-ին Քորչաք կը հեռանայ բժշկական աշխատանքէն եւ նոյն տարի Վարշաւայի մէջ կը հիմնադրէ հրեայ երեխաներու համար նախատեսուած «Dom Sierot» (բառացի՝ «որբանոց») մանկատունը, որ կը ղեկավարէ մինչեւ կեանքին վերջը (1914-18, ընդմիջումով)։ Զուգահեռաբար կը դասաւանդէ, մամուլի հետ կը համագործակցի, մանկական ստեղծագործութիւններ եւ գիտամանկավարժական աշխատանքներ կը գրէ, հանդէս կու գայ ռատիոյով[9] ու դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ համալսարաններէն ներս։

Բացի այդ, 1919-36 թուականներուն կը մասնակցի նաեւ լեհ երեխաներու «Մեր տունը» մանկատուն-վարժարանի աշխատանքներուն, ուր եւս կիրարկած է իր նորարար մանկավարժական մեթոտները։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]