Փապլօ Փիքասօ

Jump to navigation Jump to search
Փապլօ Փիքասօ
սպ.՝ Pablo Picasso
Pablo picasso 1.jpg
Փապլօ Փիքասօ
Ծննդեան անուն սպ.՝ Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso[1]
Ծնած է 25 Հոկտեմբեր 1881
Ծննդավայր Մալակա
Մահացած է 8 Ապրիլ 1973
Մահուան վայր Մուժեն[2]
Քաղաքացիութիւն Flag of Spain (1945–1977).svg Սպանիա[3][4]
Մայրենի լեզու Սպաներէն
Կրօնք Աթէիզմ եւ Կաթոլիկ (դաւանանքին չհետեւող)
Ուսումնավայր Սան Ֆերնանտոյի գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիա
Escola de Arte e Superior de Deseño Pablo Picasso
Ազդուած է Անրի Ռուսօ[5], Փոլ Սեզան[6] եւ African sculpture[6]
Երկեր Գեռնիկա, Աւինիոնի աղջիկները (կտաւ), Chicago Picasso, Three Musicians, Գիտություն և բարեգործություն, Ծխամորճով տղան եւ Կոտորած՝ Քորիայի մէջ
Տեսակներ գեղանկարիչ, քանդակագործ, քանդակագործութիւն, գծանկարչութիւն, խեցեգործություն եւ ձեւաւորող
Կարողութիւն Նկարիչ
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ, քանդակագործ, կրաֆիք տիզայնըր, նկարիչ-փորագրող, պարուսույց, խեցեգործ, Որմազդներ նկարող, նկարազարդող, լուսանկարիչ, հագուստ ձեւաւորող, ձեւաւորող, jewelry designer
Վարած պաշտօններ director of Museo del Prado
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Լենինի խաղաղութեան միջազգային մրցանակ
Անդամութիւն ԳՏՀ Արուեստներու ակադեմիա
Կուսակցութիւն Ֆրանսայի Կոմունիստական Կուսակցութիւն
Ամուսին Ժագլին Ռոք եւ Օլկա Խոխլովա[7]
Ծնողներ հայր՝ José Ruiz y Blasco, մայր՝ Maria Picasso y López
Երեխաներ Claude Picasso, Maya Widmaier-Picasso, Փաուլօ Ռուիս Փիքասօ եւ Փալոմա Փիքասօ
Ստորագրութիւն
Picasso Signatur-DuMont 1977.svg

Փապլօ Փիքասօ (սպ.՝ Pablo Picasso, 25 Հոկտեմբեր 1881, Մալակա (Málaga) - 8 Ապրիլ 1973, Մուժեն (Mougins) (Ֆրանսա), Սպանացի նկարիչ, գծանկարիչ, քանդակագործ:

Կեանքին մեծ մասը անցուցած է Ֆրանսայի մէջ։ Յայտնի է իբրեւ Քուպիստական ուղղութեան հիմնադիր (Cubist movement)։ Աշխատած է բազմազան ժանրեր՝ նպաստելով այդ ժանրերուն զարգացման։ Փիքասօ կանուխէն դրսեւորուած է գեղարուեստական ընդունակութիւններ՝ իր մանկութեան եւ երիտասարդութեան շրջանին հետեւելով իրապաշտ ոճին։ Սակայն Ի. դարու առաջին կէսին անոր ոճը կը փոխուի տեսութիւններու, արհեստագիտութեան եւ գաղափարներու ազդեցութեան տակ։ Փիքասոյի արուեստական կատարումները զինք կը հասցնեն համաշխարհային ճանաչման եւ կը դարձնեն Ի. դարու արուեստի ամենայայտնի դէմքերէն մէկը։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կեանքին Վաղ Շրջանը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փիքասօ ծնած է 25 Հոկտեմբեր 1881-ին, Սպանիոյ Անտալուզիա շրջանի Մալակա քաղաքին մէջ (նկարիչին ամբողջական անունը, ըստ մկրտութեան փաստաթուղթին բաղկացած է 23 անուններէ՝ Փապլօ Տիէկօ Խօսէ Ֆրանսիսքօ տէ Փաուլա Խուան Նեփոմուեսենօ Մարիա տէ լոս Ռեմետիոս Սիփրիանօ տէ լա Սանթիսիմա Թրինիտատ Մարթիր Փաթրիսիօ Քլիթօ Ռուիզ ի Փիքասօ[8] (Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso): Ան Տոն Խօսէ Ռուիզ ի Պլասքոյի (Don José Ruiz y Blasco) եւ Մարիա Փիքասօ ի Լոփեզի (María Picasso y López) առաջին զաւակն էր։ Փիքասոյի ընտանիքը կը պատկանէր միջին խաւի։ Անոր հայրը նկարիչ էր, որ մասնագիտացած էր յատկապէս թռչուններու նկարներ պատկերելու մէջ։ Ռուիզ իր կեանքին ընթացքին հիմնականին մէջ եղած է «Քրաֆթ» դպրոցի արուեստի փրոֆէսոր եւ տեղի թանգարանի վարիչը։ Ռուիզի նախնիները եղած են աղքատ ազնուականներ։

Տուն, ուր ծնած է Փիքասօն (Մալակա)

Փիքասօ նկարչական ընդունակութիւններ դրսեւորած է կանուխ տարիքէն։ Ըստ մօր, Փիքասոյին առաջին բառը եղած է “piz, piz” (lapiz բառէն), այսինքն՝ մատիտ։ 7 տարեկանին Փիքասօ հիմնական կրթութիւնը կը ստանայ իր հօր մօտ իբրեւ նմոյշներ նկարող եւ իւղանկարիչ։ Ռուիզ աւանդական, ակադեմիական նկարիչ էր եւ ուսուցիչ, որ կը հաւատար, թէ ճիշդ ուսուցումը կը պահանջէր վարպետներու կարգաւորուած կրկնօրինակի մէջ նկարել մարդկային մարմինի կերպընկալէ, ինչպէս նաեւ կենդանի օրինակներ։

1891-ին ընտանիքը կը տեղափոխուի Ա Քորունա (A Coruña), ուր հայրը կը դառնայ կերպարուեստի դպրոցի փրոֆէսոր։ Անոնք այնտեղ կը մնան շուրջ 4 տարի։ Անգամ մը, Փիքասոյի հայրը զինք կը գտնէ անաւարտ աղաւնի մը ուրուագծած պահուն։ Կ'ըսեն, թէ բացայայտելով որդիին արհեստագիտութեան ճշգրտութիւնը, Ռուիզ կը զգայ, որ իր 13-ամեայ որդին գերազանցած է զինք եւ կը մտածէ կիսատ ձգել նկարչութիւնը։

1895-ին կեղծմաշկային հիւանդութենէ կը մահանայ Փիքասոյի 7 տարեկան քոյրը՝ Քոնչիթան։ Անոր մահէն ետք ընտանիքը կը տեղափոխուի Պարսելոնա (Barcelona): Ռուիզ կը համոզէ ակադեմիոյ իր աշխատակիցները արտօնել որդիին քննութիւններ յանձնելու՝ բարձր դասարան ընդունուելու համար։ Սովորաբար այս գործընթացը ուսանողներէն կը խլէ մէկ ամիս, բայց Փիքասոյէն կը պահանջուի մէկ շաբաթ զայն աւարտելու համար. յանձնաժողովը ակադեմիա կ'ընդունի 13-ամեայ Փիքասօն։ Ուսանողը կարգապահական հարցեր ունէր. կը ծանօթանայ նոր ընկերներու, որոնք հետագային ազդեցութիւն պիտի ունենայըն Փիքասոյի ապագայ կեանքին վրայ։ Փիքասոյին հայրը իրենց տունէն ոչ շատ հեռու սենեակ մը կը վարձէ, որպէսզի Փիքասօ կարենայ առանձինը աշխատիլ։ Ռուիզ, օրուան ընթացքին, յաճախ կու գար ստուգելու եւ գնահատելու իր որդիին աշխատանքները։

Փիքասոյին հայրը եւ հօրեղբայրը կ'որոշեն երիտասարդ նկարիչը ղրկել Մատրիտի Սան Ֆեռնանտոյի (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando) գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիան՝ քաղաքի լաւագոյն արուեստի դպրոցին մէջ սորվելու։ Տասնվեց տարեկան հասակին Փիքասօ առաջին անգամ մինակը կը ճամբորդէ, բայց չի հաւնիր կանոնաւոր ուսուցումը եւ նիշերը ստանալէն ետք կը դադրի ակադեմիա յաճախելէ։ Սակայն ան Մատրիտի մէջ այլ հետաքրքրութիւններ կը գտնէ, ինչպէս՝ Փրատոյի (Prado) նկարիչներու տունը։ Փիքասօ առաձնապէս կը գրաւուէր Էլ Կրեքոյի (El Greco) աշխատանքներով. տարրեր՝ ինչպէս երկարացուած վերջաւորութիւններ, գրաւիչ գոյներ եւ միսթիք դէմքի արտայայտութիւն, որոնք իրենց արտայայտութիւնը կը գտնեն իր հետագայ աշխատանքներուն մէջ։

Գործունէութեան Սկիզբը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մոտիլիանի, Փիքասօ եւ Անտրէ Սալմոն (1916)

1900-ին Փիքասօ կը կատարէ իր առաջին ճամբորդութիւնը դէպի Փարիզ, որ այդ օրերուն կը համարուէր Եւրոպայի արուեստի մայրաքաղաքը։ Այստեղ ան կը հանդիպի իր առաջին փարիզցի ընկերոջը՝ լրագրող եւ բանաստեղծ Մաքս Ճէյքըպին (Max Jacob), որ Փիքասոյին կ'օգնէ սորվելու լեզուն եւ գրականութիւնը։ Շուտով անոնք կը բնակին միեւնոյն սենեակին մէջ, ուր Մաքս կը քնանար գիշերը, երբ Փիքասօն կ'աշխատէր, իսկ Փիքասօն կը քնանար ցերեկը։ Սովի, աղքատութեան, ցուրտի եւ անյուսութեան օրերն էին։ Փիքասոյի աշխատանքներէն շատերը այդ օրերուն կ'այրին՝ փոքր սենեակ մը տաք պահելու համար։

1901-ին առաջին հինգ ամիսները Փիքասօ կ'ապրի Մատրիտի մէջ, ուր ան եւ իր ընկերը Ֆրանսիսքօ տը Ասիս Սոլեր (Francisco de Asís Soler) կը հիմնեն «Նոր արուեստ» սրահը, որ հինգ թողարկում կ'ունենայ: Այդ օրերուն նկարիչը արդէն կը սկսի իր աշխատանքներուն տակ ստորագրել պարզապէս Փիքասօ, իսկ մինչ այդ ան կը ստորագրէր Փապլօ Ռուիզ Փիքասօ (Pablo Ruiz Picasso):

Անձնական Կեանք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ի. դարու սկիզբը Փիքասոյին համար կը բաժնուի երկու շրջանի՝ Պարսելոնեան եւ փարիզեան։

Բազմաթիւ աշխատանքներ Փիքասօ նուիրած է իր կիներուն. իսկ անոնք քիչ չէին՝ պարուհի Օլկա Խոխլովա, Մարի Թէրէզ Ուոլթըր, Ժագլին Ռոք, ֆրանսացի ուսանող Ֆրանսուա Կիլօ (ան 40 տարի փոքր էր Փիքասոյէն, բայց իր տաղանդաւոր սիրեկանէն երեխաներ կ'ունենայ), Եւա Կուէլ եւ ուրիշներ[9]:

1904-ին ան կը հանդիպի պոհեմիացի նկարիչ Ֆերնանտէ Օլիվըրին։ Սակայն որոշ յաջողութեան եւ ճանաչման հասնելէ ետք Փիքասօ կը ձգէ Օլիվըրը Մարշէլ Համպերթի պատճառով, զոր ան կ'անուանէր Եւա Կուէլ: Փիքասօ իր Քուպիստական աշխատանքներուն մէջ ներմուծած է սիրոյ խոստովանութիւններ ուղղուած Եւային։ 1915-ին, 30 տարեկան հասակին, Եւա կը մահանայ հիւանդութենէ։ Փիքասօ շատ գէշ կը սգայ իր սիրած կնոջ վաղաժամ մահը։

Ա. համաշխարհային պատերազմէն ետք Փիքասօ բարեկամական յարաբերութիւններ կը հաստատէ Ճին Քուքթեաուի, Ճին Հիւկոյի, Խուան Գրիսի եւ ուրիշներու հետ։ 1918-ի ամրան Փիքասօ կ'ամուսնանայ պալերինա Օլկա Խոխլովայի հետ։ Խոխլովա Փիքասօն կը ներկայացնէէ բարձր հասարակութեան։ Պաշտօնական ճաշկերոյթներ եւ բարձր հասարակութեան բնորոշ նրբութիւնները կը ներթափանցեն Փիքասոյի կեանքէն ներս։ Փիքասօ եւ Օլկա ունէին որդի մը՝ Փիքասօն, որ իր հօր վարորդն էր։ Խոխլովայի պատշաճ դիրքը հասարակութեան մէջ կը հակասէր Փիքասոյի պոհեմական կեանքին, եւ անոնք կ'ապրէին մշտական բախումներու մէջ։ Նոյն ատեն Փիքասօ կը համագործակցի Տիակիլեւի խումբին հետ։

Մահը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փապլօ Փիքասօ կը մահանայ 8 Ապրիլ 1973-ին, Ֆրանսայի մէջ, այն պահուն, երբ ինք եւ իր կինը՝ Ժագլին Ռոքը, կը դիմաւորէին ճաշկերոյթի եկած հիւրերը։ Անոր վերջին խօսքերն էին. «Խմեցէ՛ք իմ կենացս, խմեցէ՛ք իմ առողջութեանս համար, գիտէք, որ ես այլեւս չեմ կրնար խմել»:

Քաղաքական Հայեացքները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատերազմներու նկատմամբ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քանի մը հակապատերազմական նկարներ ստեղծելէ բացի, Փիքասօ չէզոք դիրք կը գրաւէ Ա. համաշխարհային պատերազմին, Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին եւ Բ. համաշխարհային պատերազմի ընթացքին։ Ան կը հրաժարի միանալ կողմերէն որեւէ մէկուն բանակին։ 1937-ին Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի պոռթկման ընթացքին Փիքասօն արդէն 50-ը անց էր, իսկ Բ. համաշխարհային պատերազմին սկզբը ան այնքան մեծ էր, որ իրեն չէին սպասէր բանակին մէջ։ Իբրեւ Ֆրանսա բնակող Սպանիոյ քաղաքացի, ան որեւէ հարկադրանքի տակ չէր գտնուեր գերմանացիներու դէմ կռուելու համար։ Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին, արտասահմանի մէջ ապրող սպանացիներուն համար ծառայութիւնը ընտրովի էր եւ անոնք կամաւոր կրնային վերադառնալ երկիր որեւէ ջոկատի միանալու համար։

Հակառակ անոր, որ Փիքասօ իր զայրոյթը կ'արտայայտէ եւ կը դատապարտէ Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօն եւ ֆաշիստները՝ իր արուեստի միջոցով, այնուամենայնիւ ան զէնք չի վերցներ անոնց դէմ։ Ան նաեւ մէկ կողմ կը քաշուի Քաթալինայի անկախութեան համար շարժման օրերուն, ընդհանուր աջակցութիւն ցուցաբերելով եւ ընկերական յարաբերութիւններու մէջ ըլլալով այդ շրջանի ընդիմադիրներուն հետ։

ԽՍՀՄ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1944-ին Փիքասօ կը միանայ Ֆրանսայի կոմունիստական կուսակցութեան, անդամակցած է Լեհաստանի մէջ միաջազգային խաղաղութեան համագումարին, իսկ 1950-ին Սովետական կառավարութեան կողմէ կը ստալինի «Ստալին» խաղաղութեան մրցանակը։ 1962-ին Փիքասոյի նաեւ կը շնորհուի Լենինի անուան խաղաղութեան մրցանակը։

Կոմունիստական կուսակցութիւնը կը քննադատէ Փիքասոյի ստեղծած Ստալինի դիմանկարը՝ իբրեւ անբաւարար հետաքրքրութիւն կոմունիստական քաղաքականութեան մէջ։ Հակառակ անոր, Փիքասօ կը շարունակէ մնալ կոմունիստական կուսակցութեան հաւատարիմ անդամ մինչեւ իր մահը։ 1945-ին Ճերոմէ Սեքլըրին տուած հարցազրոյցի ընթացքին Փիքասօն ըսած է. «Ես կոմունիստ եմ եւ իմ նկարներս կոմունիստական են: Բայց եթէ ես արքայական կօշկակար ըլլայի կամ կոմունիստ, կամ ինչ-որ այլ բան, անհրաժեշտութիւն չէի զգար իմ կօշիկներս գծելու յատուկ ձեւով` ցոյց տալու համար իմ քաղաքականութիւնս»:

1940-ական թուականներուն Փիքասոյի հին ընկերը, բանաստեղծ եւ հակաստալինիստ Անտրէ Փրետոն կը հրաժարի իրեն հետ ձեռնուելէ։ Ան ըսած է Փիքասոյին. « Ես հաւանութիւն չեմ տար ո՛չ քու միութեանդ կոմունիստական կուսակցութեանդ հետ եւ ո՛չ ալ քու այն տեսակէտիդ, որ դուն ազատագրումէն ետք կ'արդարացնես մտաւորականները»:

Մոսկուա կ'օգտագործէ Փիքասոյի համբաւը քարոզչութիւն ընելու նպատակով։ Յատկապէս վարչակարգը կը մերժէ անոր աշխատանքները՝ զանոնք անկումային համարելով։ Անոր նկարները երբեք չեն ցուցադրուիր։ Ըստ Ճոն Պըրկըրի (John berger) Փիքասոյի տաղանդը իբրեւ նկարիչ վատագոյնը կը համարուի Ստալինի կողմէ։

Փիքասօ դէմ էր ՄԱԿ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջամտութեան քորէական պատերազմին եւ ան այդ պատկերած է «Քորէայի կոտորածը» կտաւին մէջ։ 1962-ին ան ստացած է «Միջազգային Լենինեան խաղաղութեան» մրցանակ։

Յետ Մահու[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2011-ին Փապլօ Փիքասոյէն 3 գեղանկարներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը պատկերէ սպանացի արուեստագէտին տարբեր սիրուհիները, Քրիսթի՛զի Լոնտոնի վաճառատան մէջ կը վաճառուի 68 միլիոն տոլարի՝ ջախջախելով աճուրդէն առաջ կատարուած նախատեսութիւնները[10]:

2012-ին Քսաներորդ դարու ամէնէն հռչակաւորներէն՝ Փապլօ Փիքասոյի գործերէն, ցուցադրուած են «ArtMonaco’12-»-ի տարուան միջազգային ժամանակակից կերպարուեստի ցուցահանդէսին[11]:

2015-ին Անթալիոյ մէջ մէկ յարկի տակ տեղի կ'ունենայ աշխարհահռչակ նկարիչ Փապլօ Փիքասոյի ստեղծագործութիւններու եւ պոլսահայ յայտնի լուսանկարիչ Արա Կիւլերի լուսանկարներու ցուցահանդէսը[12]:

Մէջբերումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Aquote1.png Բոլոր երեխաները արուեստագէտներ են, խնդիրը այն է` ինչպէ՞ս պիտի մնան արուեստագէտ[13]:
- Փապլօ Փիքասօ
Aquote2.png


Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. https://www.nacion.com/archivo/pablo-picasso-tenia-12-nombres/XNPYKSH4DVFBDDTZVV6AY7RHZA/story/
  2. Пикассо Пабло // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1975. — Т. 19 : Отоми — Пластырь. — С. 527–528.
  3. http://www.nytimes.com/2009/05/24/travel/24cultured.html
  4. Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
  5. Բար Ա. https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_2748_300086869.pdf — 1936. — է. 26.
  6. 6,0 6,1 Բար Ա. https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_2748_300086869.pdf — 1936.
  7. Olga Khokhlova Biography
  8. Անհաւատալի, Բայց Իրա՛ւ
  9. Կիները` Փիքասոյի Կեանքին Մէջ
  10. ՓԻՔԱՍՈՅԷՆ ԳԵՂԱՆԿԱՐՆԵՐ` 68 ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐԻ
  11. Հայ Կերպարուեստը Իր Արժանի Գնահատականը Կը Ստանայ Մոնաքոյի Մէջ
  12. Անթալիոյ մէջ բացուած է Փիքասոյի եւ Արա Կիւլերի ցուցահանդէսը
  13. Բեղմնաւոր Որոնումներ…