Էլ Կրէքօ

Jump to navigation Jump to search
Էլ Կրէքո
իսպ.՝ El Greco
El Greco - Portrait of a Man - WGA10554.jpg
Ծնած է 1541
Ծննդավայր Կրետէ Ֆոդել
Վախճանած է 1576
Մահուան վայր Տոլեդո, Սպանիա[1]
Քաղաքացիութիւն Իտալացի
Կրօնք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Երկեր Քրիստոսի հարությունը, Տոլեդոյի տեսարան եւ Կոմս Օրգասի թաղումը
Ժանրեր դիմանկար, դիցաբանական գեղանկարչություն եւ կրոնական նկարչություն
Կարողութիւն Գեղանկարիչ
Մասնագիտութիւն Նկարել
Ամուսին չկա
Երեխաներ Խորխե Մանուտժել Թեոտոկոպըլի
Ստորագրութիւն
El Greco signature.gif

Էլ Կրէքո (իսպ.՝ El Greco, բառացի՝ «Յոյն», իսկական անունը՝ Տոմենիքոս Թէոտոկոպուլոս յունարէն՝ Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1541 - 7 Ապրիլ 1614), սպանացի նկարիչ` ազգութեամբ յոյն:

«Էլ Կրէքո-ն անոր ծածկանունն էր, կապուած ծագումով յոյն ըլլալուն համար, նկարիչը սովորաբար իր նկարները կ'ստորագրէր իր ամբողջական անունով, յունարէն տառերով` Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Տոմենիկոս Թէոտոկոպուլոս), յաճախ աւելացնելով` Κρής (Կրետէ):

Էլ Կրէքոն ծնած է Կրետէյի մէջ, որ այն ժամանակ Վենետիկեան Հանրապետութեան մէկ մասն էր: Կրետէն իր ժամանակի յետբիւզանդական արուեստի կենտրոնն էր եւ Էլ Կրէքո սորված ու այդ աւանդոյթներուն շնորհիւ նախքան 26 տարեկան Վենետիկ մեկնիլը դարձաւ իսկական վարպետ[2]: 1570 թուականին ան կ'երթայ Հռոմ, ուր կը բանայ արուեստանոց եւ կ'աշխատի շարք մը կտաւներու վրայ: Իտալիոյի մէջ ապրելու տարիներուն Էլ Կրէքոն կը հարստացնէ իր ոճը իտալական Վերածննդի եւ Մաներիզմի տարրերով: 1577 թուականին Էլ Կրէքո կը տեղափոխուի Սպանիա, այնտեղ կը մնայ եւ կ'ստեղծագործէ մինչեւ իր մահը: Թոլետոյի մէջ ան կ'ստեղծէ մի քանի խոշոր պատկէրներ եւ կը նկարէ իր յայտնի կտաւները:

Էլ Կրէքոն տրամադիկ եւ էքսպրեսիոնիստական ոճը իր ժամանակակիցները կ'ընդունէին տարակուսանքով, սակայն 20-րդ դարուն այն կ'ստանայ իր արժանի գնահատականը: Էլ Կրէքոն կը համարուի կուբիզմի եւ էքսպրեսիոնիզմի հիմնադիրը, անոր անհատականութիւնն ու կտաւները ներշնչման աղբիւր կը հանդիսանան այնպիսի մեծ պօէտներու համար, ինչպիսին են` Ռայներ Մարիայ Ռիլկէ ու Նիկոս Կազանձակիս[3]: Այժմեան արուեստագէտներու կողմէ Էլ Կրէքոն կը բնորոշուի որպէս այնչափ իւրօրինակ նկարիչ, որ չի պատկանիր կերպարուեստի եւ ոչ մի աւանդական դպրոցի: Ան ճանցուած է իր չափից դուրս երկարացուած պատկերներով եւ յաճախ անիրական կամ ուրուատեսիլային գունայնութեամբ` միաւորելով բիւզանդական եւ արեւմտաեւրոպական նկարչական աւանդոյթները[4]:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վենետիկ - Հռոմ (1541-1576)[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էլ Կրէքոն ծնած է Կրետէի Ֆոդել գիւղին մէջ: Անոր ծնողներու եւ մանկութեան մասին շատ քիչ բան յայտնի է, միայն այն, որ ան սորված է սրբապատկերներ նկարել: Վաղ շրջանին ան իւրացրած է միջին դարերու բիւզանդական արուեստի աւանդութիւնները: Մօտ 1567 թուականին ան տեղափոխուած է Իտալիա, Վենետիկ եւ սորված է Տիցիանի արուեստանոցին մէջ: Այստեղ անոր արուեստը ձեւաւորուած է վենետիկեան գեղանկարչութեան ազդեցութեամբ. ստեղծած է «կոյրի դարմանումը» (մօտ 1565 թ.), «Յիսուսը կը վտարէ վաճառականները» (մօտ 1570), «Աւէտումէ (1570–1575 ), «Մարիխով տղան» (մօտ 1576) եւ այլ նկարներ: 1570 թուականին Հռոմի մէջ ծառայած է քարտինալ Ֆարնեզին: Էլ Կրէքոյի գործերը հիմնականին մէջ կրօնական, դիցաբանական թեմաներով պատկերներ են, դիմանկարներ եւ բնանկարներ են: 1577 թուականին տեղափոխուած է Սպանիա եւ հաստատուած է Տոլեդոյի մէջ, այստեղ Էլ Կրէքոն դուրս գալով իտալական գեղանկարչութեան ազդեցութիւնէն, դրսեւորած է իր ինքնատիպ արուեստը, որուն բնորոշ են սուր արտայայտչականութեամբ, անիրական ուժերու անբնական հզօրութեամբ օժտուած կերպարները «Սուրբ Մաւրիկոսի չարչարանքը», (1580–1582), «Թոլետոն ամպրոպի պահին» (1596–1600), «Կոմս Օրկասի թաղումը» (1586–1588), «Հոգեգալուստ» (1610–1614), «Պետրոս եւ Պողոս առաքեալները» (1614) եւ այլն:

Էլ Կրէքո 1610–1614 թուականներուն ստեղծած է «Եօթներորդ կնիքի բացումը», «Լաոկոոն», «Տեսարան մը Թոլեյտոյէն», գործերը, որոնք առանձնայատուկ տեղ ունին անոր արուեստին մէջ:

Էլ Կրէքոյին ստեղծագործութիւնները ամբողջութեամբ ներկայացուած են անոր մահէն 300 տարի հետո` 20–րդ դարու սկիզբը:

տեսարան Տոլեդոյից 1604—1614. Մետրոպոլիտէն թանգարան, Նիւ Եորք

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կ'ատեգորիայ:Իսպանացի նկարիչներ