Արա Կիւլէր

Արա Կիւլէր; թրք.՝ Ara Güler
Ծնած է	16 Օգոստոս 1928
Ծննդավայր	Իսթանպուլ, Թուրքիա
Մահացած է	17 Հոկտեմբեր 2018 (90 տարեկանին)
Մահուան վայր	Պոլիս, Թուրքիա
Քաղաքացիութիւն	Թուրքիա
Ազգութիւն	Հայ
Ուսումնավայր	Ազգային Կեդրոնական Վարժարան և Պոլսոյ Համալսարան
Կարողութիւն	Լուսանկարիչ, գրագէտ
Մասնագիտութիւն	լուսանկարիչ, ֆոտոլրագրող և լրագրող
Աշխատավայր	Փարի Մաչ, Հուրիեթ?, Ենի Իսթանպուլ, Թայմ և Magnum Photos?
Կայքէջ	araguler.com.tr(թուրք.)(անգլերէն)

Արա Կիւլէր (թրք.՝ Ara Güler ծն. 16 Օգոստոս 1928 - 17 Հոկտեմբեր 2018^[4], Իսթանպուլ, Թուրքիա), իսթանպուլահայ գրագէտ եւ լուսանկարիչ։

Կենսագրութիւն

Կիւլէր Արա ծնած է Իսթանպուլ։ Իր ուսումը ստացած է Վիեննայի Մխիթարեան վարժարանը, ապա անցած է Կեդրոնական, որ աւարտած է 1951-ին։ Առաջին գրութիւնը գրուած է թրքերէնով եւ լոյս տեսած է «Ենի Իսթանպուլ» թերթին մէջ։ 1950-ին իր «Կաղանդի Տարօրինակ Գիշեր Մը» պատմուածքը արժանացած է մրցանակի եւ ինք դասուած է թուրք լաւագոյն նորավիպագիրներու շարքին։ Հայ գրական կալուածէն ներս կը մտնէ ժամանակ օրաթերթի միջոցաւ, եւ կու տայ պատմուածքներ Սան, Ճառագայթ եւ Հանդէս Մշակոյթի պարբերութիւններուն եւ ժամանակ եւ Մարմարա օրաթերթերու գրական էջերուն մէջ։ Արա Կիւլէր անունը այսօր ժամանակակից թուրք լուսանկարչական շրջանակներէն անցած է համաշխարհային լուսանկարչութեան պատմութեան։ Տասնեակ տարիներէ ի վեր զինք կը նկատեն աշխարհի մեծագոյն վարպետներէն, որուն գործերը կը հրատարակուին մեծագոյն հանդէսներու ( Time-Life, Paris match, der stern, Photography Annual եւ այլն) մէջ։ Անդամ նշանակուած է բազմաթիւ համաշխարհային լուսանկարչական միութիւններու։ Արժանացած է Leica-ի վարպետ տիտղոին։

Իր հայերէն պատմուածքները 1955-ին կողքի տակ մտած են «Բաբելոնէն Վերջ Պիտի Ապրինք» խորհագիրով։ Իսկ յաջորդ տարին հրատարակուած են նոյն հատորին թրքերէն թարգմանութիւնը եւ իր թրքերէնով գրած պատմուածքները։ Լուսանկարչական արուեստի լաւագոյն նմուշները նկատուող իր լուսանկարները հրատարակուած են 20-է աւելի մեծածաւալ ու շքեղ ալպոմներու մէջ։ Անոնցմէ յիշատակելի կը մնան հանրածանօթ ճարտարապետ Սինանի, համաշխարհային հռչակ վայելող գրողներու եւ արուեստագետներու, եւ հին Իսթանպուլի նուիրուած գեղատիպ հրատարակութիւնները, ինչպէս նաեւ 1990-ին, Երուանդ Կոպէլեանի եւ Սարգիս Սերովբեան աշխատասիրութեամբ լոյս տեսած Արա Կիւլէր Ոսպնեակէն Հայ Գրողներ խորագրեալ հատորը, որ կը պարփակէ իսթանպուլահայ գրողներու լուսանկարներն ու կենսագրական տուեալները։ Իր 1997-ին թրքերէն լեզուով հրատարակած «Լուսանկարներով Անատոլուի Պատմութիւնը», բեմականացած է Մէհմէտ Էսատօղուիի կողմէ, «Արայի Անատոլուի Դիւցաներգութիւնը» խորագրով։ Ստացած է 100-է աւելի մրցանակ եւ «Դարաշրջանի Լուսանկարիչ» տիտղոսը։

Արա Կիւլէրի յիշատակն ալ ունի հաւաքական, հանրային երեսակ մը՝ ինչպէս իր գործերը, ինչպէս իր արտադրանքը։ Եթէ ան կենդանութեան օրով «Իսթանպուլի աչք»ն էր, ապա այսօր, իր մահէն երկու տարի անց, «Իսթանպուլի յիշողութիւնն» է։ Եթէ ան կենդանութեան օրով «Դարու լուսանկարիչն» էր, ապա այսօր, իր մահէն երկու տարի անց, իր ապրած եւ ստեղծագործած դարու ականատեսն ու վկան է։ Արա Կիւլէր վաղուց դարձած է ազդակ մը, որով կարելի է թափանցել իր ապրած ժամանակներու մարդկային կեանքին, ժողովուրդներու արժէքներուն, մշակոյթներու դրսեւորումներուն եւ այլն^[5]։ Յաւերժ յարգանք ու բիւր խոնարհում լուսահոգի Արա Կիւլէրի անթառամ յիշատակին ու վառ կերպարին առջեւ։

- ԱՐԱ ԳՕՉՈՒՆԵԱՆ, Ժամանակ Օրաթերթի Գլխաւոր Խմբագիր

Հրատարակուած գործեր^[6]

Գիրքեր

Տարին	Վերնագիրը (Բնագրով)	Արեւմտահայերէն Թարգմանութիւնը (եւ Յաւելեալ Ծանօթութիւն)	Հրատարակիչը եւ Տեղը
1980	Fotoğraflar	Լուսանկարներ	Karacan Yayınları, Իսթանպուլ
1989	Ara Güler'in Sinemacıları	Արա Կիւլէրի Կինոգործիչները	Hil Yayınları, Իսթանպուլ
1992	Sinan, Architect of Soliman the Magnificient	Սինան, Սուլէյման Մեծին Ճարտարապետը (Անգլերէն վերնագիր)	Editions Arthaud, Փարիզ; Thames and Hudson, Լոնդոն եւ Նիւ Եորք
1993	Living in Turkey	Ապրիլ Թուրքիոյ Մէջ (Անգլերէն վերնագիր)	Albin Michel, Փարիզ; Thames and Hudson, Լոնդոն եւ Նիւ Եորք; Archipelago Press, Սինկապուր
1994	Eski İstanbul Anıları	Հին Իսթանպուլի Յուշեր	Dünya Yayınları, Իսթանպուլ
1994	Bir Devir Böyle Geçti, Kalanlara Selam Olsun	Մի Դարաշրջան Այսպէս Անցաւ, Ողջոյն Մնացողներուն	Ana Yayıncılık, Իսթանպուլ
1995	Yitirilmiş Renkler	Կորսուած Գոյներ	Dünya Yayıncılık, Իսթանպուլ
1995	Yüzlerinde Yeryüzü	Երկրագունդը Իրենց Երեսներուն Վրայ	Ana Yayıncılık, Իսթանպուլ
1996	Babilden Sonra Yaşayacağız	Բաբելոնէն Ետք Պիտի Ապրինք (Կարճ պատմուածքներ)	Aras Yayınevi, Իսթանպուլ
1998	Ara Güler’e Saygı	Յարգանք Արա Կիւլէրին	YGS Yayınları, Իսթանպուլ, Համպուրկ
2001	İstanbul des Djinns	Ճիներու Իսթանպուլը (Ֆրանսերէն վերնագիր)	Fata Morgana, Մոնփելիէ, Ֆրանսա
2002	Yeryüzünde Yedi İz	Եօթը Հետք Երկրագունդի Վրայ	Yapı Kredi Yayınları, Իսթանպուլ
2003	100 Yüz	100 Դէմք	Yapı Kredi Yayınları, Իսթանպուլ
2004	Retrospektif – 50 Yıl Fotojurnalizm	Յետադարձ Դիտում – 50 Տարի Լուսալրագրութիւն	YGS Yayınları, Իսթանպուլ, Պրեմեն
2005	Ara Güler	Արա Կիւլէր	Antartist Yayınları, Իսթանպուլ
2005	Ara’dan Yetmişyedi Yıl Geçti	Արայէն Եօթանասունեօթը Տարի Անցաւ	Fotografevi Yayınları, Իսթանպուլ
2007	Beyaz Güvercinli Adam	Սպիտակ Աղաւնիով Մարդը	Fotografevi Yayınları, Իսթանպուլ
2007	Ara Güler	Արա Կիւլէր	Hachette, (Հրատարակիչը)

Աղբիւրներ

Ծանօթագրութիւններ

Կարօ Աբրահամեան, Ժամանակակակից իսթանպուլահայ գրողներ, հ. Ա (խմբ. Պէպօ Սիմոնեան), Անթիլիաս, «Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ», 2004։

↑ Եվրոնյուզ — 1993.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8478'></a>
↑ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
↑ https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-45897314
↑ Euronews Ünlü fotoğrafçı Ara Güler hayatını kaybetti
↑ ՎԵՐՅԻՇԵԼՈՎ ՀՈԳԵԼՈՅՍ ԱՐԱ ԿԻՒԼԷՐԸ՝ ՄԱՀՈՒԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԱՌԹԻՒ
↑ (թուրքերեն) Ara Güler, 2025-10-17, https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ara_G%C3%BCler&oldid=36213336, վերցված է 2025-11-23

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1616075_citetype_Q561068"_data-entity-id="Q8478">[https://tr.euronews.com/2018/10/17/unlu-fotograf-sanatcisi-ara-guler-90-yasinda-hayata-veda-etti_Եվրոնյուզ]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1993.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q8478"></a></div>-1] Եվրոնյուզ — 1993.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8478'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q36524_citetype_Q7094076_citetype_Q27031827_citetype_Q595971"_data-entity-id="Q19938912"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Bibliothèque_nationale_de_France|Bibliothèque_nationale_de_France]]</i>_data.bnf.fr:_open_data_platform<span_class="wef_low_priority_links">_—_2011.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a></div>-2] Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

[[https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-45897314_https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-45897314]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-3] ttps://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-45897314

[4] Euronews Ünlü fotoğrafçı Ara Güler hayatını kaybetti

[5] ՎԵՐՅԻՇԵԼՈՎ ՀՈԳԵԼՈՅՍ ԱՐԱ ԿԻՒԼԷՐԸ՝ ՄԱՀՈՒԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԱՌԹԻՒ

[6] (թուրքերեն) Ara Güler, 2025-10-17, https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ara_G%C3%BCler&oldid=36213336, վերցված է 2025-11-23

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Կենսագրութիւն

Հրատարակուած գործեր[6]

Գիրքեր

Աղբիւրներ

Ծանօթագրութիւններ

Հրատարակուած գործեր^[6]