Տիանա Աբգար

Jump to navigation Jump to search
Տիանա Աբգար
Diana Aghabegyan.jpg
գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան
Ծննդեան անուն հայ.՝ Դիանա Աղաբեկյան
Ծնած է 12 Հոկտեմբեր, 1859
Ծննդավայր Ռանկուն, Բրիտանական Պուրմա՝ այսօր Եանկոն, Միանմար
Վախճանած է 8 Յուլիս, 1937
Մահուան վայր Եոքոհամա, Ճափոն
Քաղաքացիութիւն Բրիտանական Հնդկաստանի, Հայաստանի Ա․ Հանրապետութեան
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն Դիւանագէտ, գրագէտ, պատմագէտ
Վարած պաշտօններ Հայաստանի դեսպան Ճափոնի մէջ

Տիանա Աբգար (Տիանա Աղաբեկ–Աբգարեան, 12 Հոկտեմբեր, 1859, Ռանկուն, Բրիտանական Պուրմա՝ այսօր Եանկոն, Միանմար - 8 Յուլիս, 1937, Եոքոհամա, Ճափոն), գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան․ 1920-ին Ճափոնի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան:

Կեանքն Ու Գործունէութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կեանքը Կալկաթայի Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փոքր տարիքին ընտանիքը հաստատուած է Կալկաթա, ուր աշխոյժ հայկական գաղութ մը գոյութիւն ունէր: Ծնողքը պարսկահայ էր, հայրը՝ Նոր Ջուղա քաղաքէն, իսկ մայրը՝ Շիրազէն։ Ընտանիքին 7 զաւակներէն ամէնափոքր էր։ Ուսումը ստացած է Կալկաթայի Ս. Սանդխտեան վարժարանի աղջիկներուն դպրոցին մէջ։ Ան սահուն կը խօսէր հայերէն, անգլերէն, հինտուներէն եւ ճափոներէն:[1]

1888-ին, կ'ամուսնանայ Աբգար Միքայէլ Աբգարին հետ, որուն մօր ընտանիքին արմատները Տիանային մօրը ծննդավայրէն էին։

Աբգարներուն ընտանիքին անդամները մեծանուն առեւտրականներ էին հարաւային եւ ծայրագոյն արեւելքի զանազան երկիրներուն մէջ։

Կեանքը Ճափոնի Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1891-ին, երիտասարդ զոյգը կը հաստատուի Ճափոնի Եոքոհամա քաղաքը, ուր եւ կ՛ընդլայնէ ընտանեկան առեւտուրի գործունէութիւնը հիմնելով արտահանման – ներածման առեւտրական ընկերութիւն մը։ Տիանա կը զբաղի 3 զաւակներուն դաստիարակութեամբ եւ միաժամանակ կը սկսի գրել։ Իրարու ետեւէ լոյս կը տեսնեն անոր գրական եւ պատմագիտական 10 գիրքերը, որոնցմէ 3-ը նուիրուած էին Հայաստանի եւ հայութեան դէմ գործուած բռնութիւններուն, ջարդերուն եւ տեղահանութեան։ [1]

Տիանա Աբգար օտար շրջանակներուն մէջ համարձակօրէն կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդին ծանր վիճակը Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ Շնորհիւ իր ջանքերուն էր որ Ճափոնը կ՛ըլլայ այն առաջին երկիրներէն որ կը ճանչնայ 1920-ին Հայաստանի անկախութիւնը։

Տիանա Աբգար Դեսպան՝ Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գնահատելով Տիանա Աբգարին հայրենասէր գործունէութիւնը, այդ օրերուն Հայաստանի Արտաքին Գործոց նախարար Համօ Օհանջանեանը անոր կը նշանակէ Հայաստանի Ա․ Հանրապետութեան Ճափոնի դեսպան եւ Եոքոհամայի հիւպատոս։[1] Ան մեծ ճիգ կը թափէ Հայաստանի նորաստեղծ հանրապետութեան ճանաչման համար ու կը յարգուի միջազգային դիւանագիտական շրջանակներէն։ Սակայն չի բաւարարուիր անորմով․ կը զբաղի նաեւ բարեսիրական գործունէութեամբ, օգնելով 1915Ցեղասպանութենէն փրկուած գաղթականներուն՝ օրինաւոր հաստատուին եւրոպական երկիրներուն մէջ։

Ան իր պաշտօնէն կը դադրի Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդայնացումով։

Ամենայն Հայոց Գէորգ Ե․ կաթողիկոսը, ըստ արժանւոյն գնահատելով Աբգարի գործունէութիւնը, 1926-ին անոր կ՛արժանացնէ յատուկ կոնդակով` հայ ժողովուրդի շահերուն ծառայելու եւ դժուար պահերուն անոր կողքին ըլլալուն համար:

Տիանա Աբգար կը մահանայ Եոքոհամա եւ կը թաղուի Թոքիոյի օտարերկրացիներուն գերեզմանատան մէջ, իր սիրելի ամսուսինին քով: Անոր դամբանին այժմ հոգ կը տանի Թոքիոյի հայ-ճափոնական բարեկամութեան ընկերակցութիւնը։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ- Տիանա Աբգար՝ Ճափոնի Մօտ Հայաստանի Հիւպատոս

"Ազատ Օր" օրաթերթ, Յունաստան,