Սիրան Սեզա

Jump to navigation Jump to search
Սիրան Սեզա
Ծնած է 1903
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 1973
Մահուան վայր Պէյրութ, Լիբանան
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Քոլոմպիա Համալսարան
Մասնագիտութիւն հրապարակախօս, Խմբագիր, արձակագիր
Աշխատավայր Երիտասարդ հայուհի

Սիրան Սեզա (Սիրան Տաճատ Զարիֆեան-Քիւփելեան, 1903, Կոստանդնուպոլիս1973, Պէյրութ), հայ արձակագիր, հրապարակախօս, խմբագիր։

Ծնած է Սկիւտար, Կ.Պոլիս։ Քոյրն է բանաստեղծ Մատթէոս Զարիֆեանի։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ տեղւոյն հայկական վարժարաններուն մէջ. երկրորդական ուսումը՝ կը ստանայ ֆրանսական եւ ամերիկեան վարժարաններէն ներս։ Քեմալականներու՝ Պոլիս մուտքէն ետք, կ՛անցնի Պէյրութ, ապա՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր կը հետեւի բարձրագոյն ուսման (Նիւ Եորք)։

Պէյրութ վերդարձած, կ՛ունենայ գրական եւ հրապարակագրական բազմամեայ գործունէութիւն. 1932-ին կը հիմնէ եւ 15 տարի կը խմբագրէ «Երիտասարդ Հայուհին» հանդէսը։ Սիրան Սեզայի նախաձեռնութեամբ Պէյրութ հրատարակուած «Երիտասարդ Հայուհի» պարբերականը եղած է այն ամպիոնը, ուրկէ հնչած է գրագիտուհիին եւ իր համախոհներուն ձայնը:

Գրական մամուլին աշխատակցած է պատմուածքներով, վիպակներով։ Անջատ հատորով գործերը լոյս տեսած են 50–60-ական թուականներուն։ Փոքրերու համար մշակած է հեքիաթներու շարք մը՝ «Հեքիաթներու աշխարհէն» (1973Վահէ Վահեանի հետ կազմած ու խմբագրած է Մատթէոս Զարիֆեանի «Ամբողջական Գործեր» (1966), ստուարածաւալ հատորը։ Ան հեղինակն է հետեւեալ հրատարակութիւններուն. «Պատնէշը»՝ 1959, «Մեղաւորուհին»՝ 1959:

Մահացած է Պէյրութ։

Գրական վաստակը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իր գրական վաստակը ձեւաւորուեցաւ երեք հանգրուաններով:

Առաջին շրջանը գրուած է գեղեցիկի ընկալչութեամբ, հեքիաթային աշխարհ մը հաղորդական դարձնելու միտումով: «Կակաչներու իշխանուհին», «Մեղաւորուհին», «Զենոպի», «Շամիրամ», «Աղաւնիւներու քարայրը», «Շէրիֆի» եւ այլ պատմուածքներ կը յատկանշուին իրենց քնարական շունչով եւ նրբահիւս ոճով: Անցեալի եւ իր ժամանակի կանացի դէմքերու ապրուած տրամաները պատկերուեցան արձակ բանաստեղծութեան կաղապարումով, տեսակ մը շարունակելով պոլսահայ կին գրողներուՙ Սիպիլի, Մաննիկ Պէրպէրեանի, Եւփիմէի մօտայիկ ու պչրագեղ գրականութիւնը: Իր առասպելական կամ առօրեայ համեստ հերոսուհիները ընդհանրապէս կը ներկայացուին որպէս խաբուած սիրոյ, մերժումի եւ լքումի զոհեր: Այս շրջանին իսկ, Սեզայի մօտ զգալի կը դառնայ լեզուի վայելչագեղութիւնն ու թարմատի շունչը: Ինքնատիպ է իր ընկալումով եւ հայեցողութեամբ: Իր նպատակը ֆեմինիզմի ջատագովութիւնը չէ միայն, այլՙ կիներուն ճանչցնել կիներու բարդ եւ զգայուն հոգեկան աշխարհըՙ որպէս ինքնաճանաչում:

«Գիրք ԾՆնդոց»[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սիրան Սեզայի «Գիրք ԾՆնդոց»ը ինքնակենսագրական բնոյթ ունի։ Վէպը կընդգրկէ 1900-ականներէն մինչեւ 1918 երկարող տարիներու դէպքերը եւ անոնց արձագանգները պոլսահայ ու յատկապէս իր ապրած շրջանակի մարդոց կեանքէն ներս։

Հարազատօրէն կը ներկայացուին պարմանուհի եւ ապա վաղ երիտասարդութեան սեմէն ներս մտնող Սիրան Զարիֆեանի (Սեզա) ընկալումները, վերաբերմունքը արեւմտահայութեան մշակոյթի օրրան Պոլսոյ մէջ կատարուող զանազան մշակութային ու քաղաքական անցուդարձերու։

Հեղինակը հարազատօրէն կը ներկայացնէ նաեւ անձնական փորձառութիւնները, սէրերը եւ հանդիպումները հայ մշակոյթի դէմքերու հետ։ Հեղինակը իր վէպին անցուդարձերը կը ցուցադրէ առհասարակ Պոլսոյ եւ Օսմանեան կայսրութեան ներքին ու արտաքին քաղաքականութեան խորքին վրայ։

«Խորտակուած կեանքեր»[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սիրան Սեզայի «Խորտակուած կեանքեր» ծաւալուն վէպը ուշագրաւ է ոչ միայն սիրային խորքով, ուր գլխաւոր հերոսներուն սէրերը կը ծլարձակուին բայց չեն հասնիր ցանկալի աւարտին, այլ այն առումով որ գրագիտուհին այս վէպը ստեղծագործած է ընդամէնը քսանմէկ տարեկանին: Վէպին մէջ ընդգծուած դրական եւ բացասական ազդեցութիւններով: Վէպին պատմողական գունագեղ ոճը, մանաւանդ պոլսահայ լեզուամտածողութիւնը աւելի հետաքրքրական եւ հաճելի կը դարձնեն այս ստեղծագործութեան ընթերցումը:

Aquote1.png Վերջին տարիներուն, ուսումնասիրութեան տակ կը գտնուէր գրագիտուհիին ամբողջ արխիւը, որ կը գտնուի իր որդւոյն՝ Վահագն Քիւփէլեանի տրամադրութեան տակ, յետագային լոյսի բերելու համար զայն: Ուստի կը խնդրենք մեր հայրենակիցներէն, որ եթէ որեւէ գրութիւն ունին Սեզայէն, բարեհաճին բնօրինակը կամ պատճէնը ուղարկել հարազատներուն՝հետեւեալ հասցէին.

11505 Dona Dolores Pl. Studio City, CA 91604 U.S.A.:

Այսու կու գանք նաեւ տեղեկացնելու, թէ Թէքէեան Մշակութային Միութեան Լոս Անճելըսի մասնաճիւղը նախաձեռնութիւնը վերցուցած է կազմակերպելու վերոնշեալ զոյգ գիրքերու ներկայացումը՝ Նոյեմբեր 5 2015- ին, Արեւմտեան ԱՄՆի Հայաստանեայց եկեղեցւոյ առաջնորդարանի «Համբար» սրահին մէջ, հովանաւորութեամբ թեմի առաջնորդ Յովնան արք. Տէրտէրեանի: Պիտի մասնակցին նաեւ գաղութէն ներս գործող այլ մշակութային միութիւններ:
- ԹԷՔԷԵԱՆ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆ
Aquote2.png


Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]