Սթիվըն Հոքինկ

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search
Սթիվըն Հոքինկ
անգլերէն՝ Stephen Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
Ծնած է 8 Յունուար 1942
Ծննդավայր Օքսֆորտ, Մեծ Բրիտանիա
Վախճանած է 14 Մարտ 2018
Վախճանի վայրը Քեմպրիճ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1]
Քաղաքացիութիւն Մեծ Բրիտանիա Միացեալ թագաւորութիւն
Ազգութիւն British people
Մայրենի լեզու անգլերէն
Կրօնք աթեիզմ[2][3]
Կրթութիւն Համալսարանի քոլեջ, Թրինիթի Հոլ[4], St Albans School և St Albans High School for Girls
Կոչում Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր
Ազդուած է Տիգրան Թահթա, Պոլ Դիրակ, Բերտրան Ռասել, Կարլ Փոփեր, Andrei Linde[5], Յակով Զելդովիչ[5] և Ալբերտ Այնշտայն
Երկեր Ժամանակի համառոտ պատմություն[5], Black Holes and Baby Universes and Other Essays[6], Աշխարհը ընկույզի կեղևում[6], On the Shoulders of Giants[6], God Created the Integers, The Dreams That Stuff Is Made of: The Most Astounding Papers of Quantum Physics and How They Shook the Scientific World և My Brief History
Մասնագիտութիւն ֆիզիքոս տեսաբան, տիեզերաբան, աստղաֆիզիքոս, մաթեմաթիքոս, աստղագետ, մանկավարժ, գիտական գրող, համալսարանի փրոֆեսոր, ֆիզիքոս եւ ոչ գեղարուեստական գրող
Աշխատանք Գոնվիլ և Քիիզ քոլեջ[7], Մաթեմատիկայի ֆակուլտետ, Քեմբրիջի համալսարան[7], Տեսական ֆիզիկայի Պերիմետր ինստիտուտ[8] և Քեմբրիջի համալսարան[9][10]
Ամուսին Ճէյն Ուայլտ Հոքինկ
Զբաղեցրած պաշտոններ Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր[9][10]
Կուսակցութիուն չկա
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Ալպըրթ Այնշթայնի մետալ, Քոպլիի մետալ, Ազատութեան նախագահական շքանշան, Հիմնարար ֆիզիքայի մրցանակ, Թագաւորական աստղագիտական ընկերութեան ոսկէ մետալ, Բրիտանական կասրութեան շքանշանի հրամանատար, Նէյլորի մրցանակ եւ դասախոսութիւն, Հիւզի մետալ, Գիտական գիրքերու Թագաւորական ընկերութեան մրցանակ, Ալպըրթի մետալ, Ֆրանքլինի մետալ, Ֆոնսեքա մրցանակ, Փիոս XI մետալ, Մաքսուելի մետալ եւ մրցանակ, Տիրաքի մետալ, Ատամզի մրցանակ, Ճէյմզ Սմիթսոնի երկուհարիւրամեակի մետալ, Ռոպըրթ Հայնլայնի հուշապարգեւ
Անդամություն Թագավորական արվեստների ընկերություն, Պատվո լեգեոնի շքանշան[11], Պապական գիտությունների ակադեմիա[12], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[11], ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[13][14], Լոնդոնի թագավորական ընկերություն[10], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Starmus Festival
Երեխաներ Լիւսի Հոքինկ, Ռոպըրթ Հոքինկ եւ Թիմ Հոքինկ
Կայքէջ hawking.org.uk
Ստորագրութիւն
Hawkingsig.svg

Սթիվըն Ուիլիամ Հոքինկ (անգլերէն՝ Stephen William Hawking, ծնած է 8 Յունուար 1942, Օքսֆորտ, Մեծ Բրիտանիա-14 Մարտ 2018, Օքսֆորտ), անգլիացի ֆիզիքոս-տեսաբան եւ տիեզերաբան, Քեմպրիճի համալսարանի տեսական տիեզերաբանութեան Կեդրոնի հիմանդիր եւ ղեկավար, գիտութեան մասսայականացնող։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սթիվըն Հոքինկը ծնած է 8 Յունուար 1942-ին Օքսֆորտի մէջ, ուր Լոնտոնէն տեղափոխուած էին անոր ծնողները՝ գերմանական օդանաւերու ռմբակոծութիւններէն փախելու նպատակով[15]։

Ծնողները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայրը՝ Ֆրենք Հոքինկը, կ'աշխատէր Համփսթեդի բժշկական կեդրոնին մէջ։ Մայրը՝ Իզապել Հոքինկը, կ'աշխատէր նոյն կեդրոնին մէջ որպէս քարտուղարուհի։ Ընտանիքին մէջ Սթիվընէն բացի, կը դաստիարակուէին եւս երկու երեխաներ. կրտսեր քոյրեր Ֆիլիփան, Մերին եւ որդեգրուած եղբայրը՝ Էտուըրտը[16]։

1950 թուականին երբ հայրը դարձաւ Բժշկական հետազոտութիւններու ազգային դպրոցի մակաբուծաբանութեան բաժնի վարիչ, Հոքինկը եւ իր ընտանիքը տեղափոխուեցան Սուրբ Ալպանզ, Հերթֆորդշայր։ [17][18] Սուրբ Ալպանզի մէջ ընտանիքը կը համարուէր բաւական խելացի եւ որոշ չափով տարօրինակ։ [17][19] Անոնք կ'ապրէին համեստ գոյութեամբ, խառնուած եւ աղքատորէն կը պահէին իրենց տունը։ Հոքինկին հայրը յաճախ կը բացակայէր տունէն։ Այս անգամ երբ ան այցելած էր Աֆրիքա, ընտանիքին միւս անդամները չորս ամիս անցուցին Մաճորքայի մէջ մոր ընկերոջ՝ Պերիլին եւ անոր ամուսինին՝ բանաստեղծ Ռոպըրթ Գրէյուսին այցելելով։ [20]

Հիւանդութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հոքինկը կը տառապէր հազուագիւտ հիւանդութեամբ ALS (մկաններու ապաճման երկրորդային կարծրախտ), որ նաեւ յայտնի է որպէս Լու Կէհրիկի հիւանդութիւն։ Այս հիւանդութիւնը տասնամեակներ շարունակ անոր աստիճանաբար անդամալոյծ դարձուցած է։.

Հոքինկը շարք մը դժուարութիւններով անցուցած է Օքսֆորտի մէջ սորվելու իր վերջին տարուայ դասընթացքները․ ան մի քանի անգամ ինկած է աստիճաններէն։ Խնդիրները առաւել վատ կը դառնան, եւ ան կը սկսի խոսելու ատէն յաճախ հնչիւնները կը տկարանան։ Անոր ընտանիքը կը նկատէ այս փոփոխութիւնները, երբ ան կը վերադառնայ տուն Սուրբ ծնունդի համար։ Շուտով բժշկական հետազոտութիւններ կը սկսին։ [21][22] Շարժողական երակներուն հիւանդութեան ախտորոշումը կու տան այդ ժամանակ, երբ Հոքինկը դեռ ընդամենը 21 տարեկան էր (1963 թուական)։ Այդ ժամանակ բժիշկները կը հաղորդակցին, որ անոր ապրելու համար մնացած էր 2 տարի։ [23][24]

Մահը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վախճանած է 14 Մարտ 2018-ին։

Տեսակետերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մարդկութեան ապագան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պարաք Օպաման Սթիվըն Հոքինկի հետ խոսելու ատէն

2006 թուականին Հոքինկը համացանցի վրայ բաց հարցում կ'ուղէ ժողովուրդին․ «Այս աշխարհին մէջ, որ թէ քաղաքական, թէ հասարակական, թէ բնութեան առումներով կը գտնուի քաոսի մէջ, ինչպէ՞ս կրնայ մարդկութիւնը գոյատեւել յաջորդ 100 տարիներուն ընթացքին։» Ատկէ ետք ան կը պարզաբանէ․ «Ես չեմ գիտեր պատասխանը։ Այդ պատճառով ալ կը հարցնեմ, որպէսզի մարդոց դրդեմ մտածել այդ մասին եւ տեղեակ ըլլալ այդ վտանգներուն մասին, որոնց դէմ մենք շուտով պէտք է կանգնինք։»[25]

Միջուկային պատերազմի, ի ծնէ ստեղծուած վիրուսներու եւ անյայտ վտանգներու մասին

Հոքինկը կը կարծէ, որ կեանքը Երկրի վրայ վտանգուած է հանկարծակի սկսուող միջուկային պատերազմի, ի ծնէ ստեղծուած վիրուսներուն եւ այլ անյայտ վտանգներու պատճառով, որոնց մասին մենք դեռ չենք մտածած։.

Տիեզերքի գաղութացման եւ այլմոլորակայիններու հետ կապ հաստատելու մասին

Հոքինկը կը կարծէ, որ տիեզերքի գաղութացումը անհրաժեշտ է մարդկութեան ապագային համար։ Հոքինկը նաեւ կը պնդէ, որ այլմոլորակայինները հաւանաբար գոյութիւն ունին, բայց պէտք է խուսափիլ անոնց հետ կապ հաստատելէն։2010 թուականին ան ըսած է․ «Եթէ այլմոլորակայինները այցելեն մեզի, ես կը կարծեմ արդիւնքը կ'ըլլայ այնպիսի բան մը, ինչպէս երբ Քրիստափոր Քոլոմպոսը առաջինն էր որ ոտք դրաւ Ամերիկա, որ այդքան ալ լաւ ազդեցութիւն չունեցաւ ամերիկացի հնդիկներուն վրայ։»[26]

Արհեստական մտածողութիւն

Հոքինկը կը պնդէր, որ արհեստական մտածողութիւնը կրնար վճռական ըլլալ մարդկութեան ճակատագրին որոշման համար։ Ան նաեւ կը պնդէր, որ «կարողական առաւելութիւնները շատ են... Արհեստական մտածողութիւն ստեղծելու յաջողութիւնը կ'ըլլայ ամենամեծ դէպքը մարդկային պատմութեան մէջ։ Սակայն ան կարող է ըլլալ նաեւ վերջինը, եթէ վստահ մենք չսորվինք ինչպէս խուսափել ռիսկերից։»[27][28]

Համակարգչային վիրուսներու մասին

Հոքինկըը պնդած է, որ համակարգչային վիրուսը կրնայ ըլլալ կեանքի նոր տեսակ եւ ըսած է, որ «ան կ'ըսէ մարդկային էութեան մասին եւ որ կեանքի միակ տեսակը, որ մենք ստեղծած ենք մինչեւ հիմա միայն կործանարար եղած է։» [29]

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Stephen Hawking, modern cosmology's brightest star, dies aged 76The Guardian, 2018.
  2. http://www.elmundo.es/ciencia/2014/09/21/541dbc12ca474104078b4577.html
  3. http://time.com/5199149/stephen-hawking-death-god-atheist/
  4. Hawking S. Properties of expanding universes — 1966. — 117 p. — doi:10.17863/CAM.11283
  5. 5,0 5,1 5,2 http://old.elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/434041/Put_v_nebesa
  6. 6,0 6,1 6,2 https://www.space.com/15923-stephen-hawking.html
  7. 7,0 7,1 Professor Stephen HawkingՔեմբրիջի համալսարան.
  8. Physicist Stephen Hawking accepts post at Waterloo instituteToronto Star, 2008.
  9. 9,0 9,1 http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/8282358.stm
  10. 10,0 10,1 10,2 http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  11. 11,0 11,1 http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=hawking&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced
  12. http://www.casinapioiv.va/content/accademia/en/academicians/ordinary/hawking.html
  13. http://www.nasonline.org/member-directory/members/62159.html
  14. (unspecified title) — 2002.
  15. «The Biography of Professor Stephen W. Hawking»։ Stephen Hawking homepage 
  16. Կաղապար:Ռուսերեն գիրք
  17. 17,0 17,1 Ferguson, 2011, էջ 22
  18. Larsen, 2005, էջ xiii
  19. White, Gribbin, էջ 12
  20. Larsen, 2005, էջ 3
  21. White, Gribbin, էջ 59
  22. Ferguson, 2011, էջեր 34–35
  23. Larsen, 2005, էջեր 18–19
  24. White, Gribbin, էջեր 59–61
  25. «The great man's answer to the question of human survival: Er, I don't know»։ The Guardian (UK) 
  26. «Stephen Hawking: alien life is out there, scientist warns»։ The Daily Telegraph։ 25 April 2010։ Վերցված է 9 October 2015 
  27. «Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence – but are we taking AI seriously enough?'»։ The Independent (UK)։ Վերցված է 3 December 2014 
  28. «Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind»։ BBC։ 2 December 2014։ Վերցված է 3 December 2014 
  29. Ferguson, 2011, էջ 179

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սթիվըն Հոքինկի մասին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

" ignored (օգնութիուն)

Սթիվըն Հոքինկի գիրքերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]