Տիգրան Թահթա

Jump to navigation Jump to search
Տիգրան Թահթա
88637640 mrdtahta.jpg
Ծնած է 7 Օգոստոս 1928
Ծննդավայր Մանչեսթըր
Վախճանած է 2 Դեկտեմբեր 2006 (78 տարեկան հասակին)
Քաղաքացիութիւն

Human-user-trash.svg    Ուիքիփետիայի՝ ազատ հանրագիտարանի կողմէն
Առաջարկուած է ջնջել այս յօդուածը։

Ուիքիփետիայի մէկ կամ քանի մը մասնակիցներ առաջարկած են ջնջել ։ Մանրամասնութիւններուն ծանօթանալու, ինչպէս նաեւ Ձեր կարծիքը յայտնելու համար այցելեցէք Ջնջման ներկայացուած յօդուածների քննարկման էջը։
Ուշադրութիւն, այս կաղապարը պէտք չէ հեռացնել նախքան վերոյիշեալ քննարկման էջին մէջ համաձայնութեան հասնիլը։ Եթէ համաձայն չէք առաջարկուած ջնջումին, կրնաք քննարկման ընթացքին սրբագրել եւ բարեփոխել այս յօդուածը, այսպիսով նպաստելով անոր պահպանման։


Միացեալ Թագաւորութիւն
Ուսումնավայր Քրայսթ Չյորչ
Մասնագիտութիւն Մաթեմատիկոս
Աշխատավայր Էքստերի համալսարան

Տիգ­րան Թահ­թա (անգլերէն՝ Dikran Tahta, 7 Օգոստոս 1928, Մանչեսթըր - 2 Դեկտեմբեր 2006), ազգութեամբ հայ բրիտանացի մաթեմատիկոս[1], դասախօս եւ հեղինակ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է 7 Օ­գոս­տո­ս 1928-ին: Ան ան­ցեալ դա­րաս­կիզ­բի դէպ­քե­րէն ետք Մեծն Բրի­տա­նիոյ Մանչես­թըր քա­ղա­քը հաս­տա­տուած հայ ըն­տա­նի­քի մը զա­ւակն է, որ ման­կուց ստա­ցած է հա­յե­ցի դաս­տիա­րա­կու­թիւն: Տիգ­րան Թահ­թա մկրտուած է Դու­րեան եպիս­կո­պո­սի կող­մէ Ման­չես­թը­րի հայ­կա­կան ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ եւ իր Տիգ­րան անունն ալ կրճա­տուած եւ դար­ձած է Տիք: Այ­սու­հան­դերձ, ան եր­բե­ւէ չէ մոռ­ցած կամ ու­րա­ցած իր հայ­կա­կան ինք­նու­թիւ­նը եւ մին­չեւ իր կեան­քին վեր­ջը հաւա­տա­րիմ եղած է իր ար­մատ­նե­րուն: Այդ ա­մէ­նը արտա­յայ­տուած է մա­նա­ւանդ իր կեան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րուն գրած գիր­քե­րէն մէկուն՝ «Ա­րա­րատ զուգորդութիւննե­ր» (Ararat Associations) գիր­քին մէջ: Այդ գիր­քին մէջ բրի­տա­նա­հայ նշա­նա­ւոր ու­սողա­գէ­տը կը գրէ, թէ ինչ­պէս իր ծնող­քը կը փա­փա­քէին ի­րենց զաւակ­նե­րուն տալ անգ­լիա­կան կրթութիւն՝ միա­ժա­մա­նակ հա­մո­զուած ըլ­լա­լով, որ ա­նոնք տա­ն մէջ պի­տի խօ­սին հա­յե­րէն։ «Ա­րա­րատ զու­գոր­դու­թիւն­նե­ր» գիր­քին մէջ կան նաեւ հայկա­կան հնա­գոյն բնա­կա­վայ­րեր կա­տա­րած իր ճամ­բոր­դա­կան նո­թե­րը, եւ առ­հա­սա­րակ, Տիգ­րան Թահ­թա­յի այս գիր­քը գրուած է Ա­տոմ Էկոյեանի «Ա­րա­րա­տ» շար­ժան­կա­րէն ներշն­չուած:

1946-ին Տիգ­րան Թահ­թա Ֆլիթ­ուու­տի Ռո­սա­լի դպրո­ցին մէջ ստա­ցած է կրթանպաստ՝ Օքս­ֆոր­տի եր­դի­քին տակ ու­սա­նե­լու համար։ Ու­սում­նա­սի­րու­թեան գլխա­ւոր ա­ռար­կան ու­սո­ղու­թիւնն էր, միա­ժա­մա­նակ ու­սա­նած է ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն, պատ­մու­թիւն, ծա­նօ­թա­ցած է անգ­լիա­կան գրակա­նու­թեան։

Տիգ­րան Թահ­թա նաեւ դա­սա­ւան­դած է հա­մալ­սա­րան­նե­րու մէջ եւ պատ­րաս­տած է ուսողու­թեան դա­սա­ւանդ­ման գիր­քեր եւ աշ­խա­տու­թիւն­ներ: Ան, բա­ցի «Արարատ զուգորդու­թիւն­նե­ր» գիր­քէն, հե­ղի­նակ է հինգ այլ հա­տոր­նե­րու եւ գի­տա­կան ամ­սագ­րե­րու մէջ հրա­տա­րա­կուած բազ­մա­թիւ օգտաշատ յօ­դուած­նե­րու: Մին­չեւ իր ուս­ման ա­ւար­տը, Տիգ­րան Թահ­թա կազ­մած է Ինճեա­ն եպիս­կո­պո­սի գրադարանի պատ­կե­րա­գիր­քը։

Ան նաեւ կարճ լրագ­րա­կան փոր­ձա­ռու­թիւն մը ու­նե­ցած է Թա­գա­ւո­րա­կան Ռազ­մաօ­դա­յին Ու­ժե­րու (RAF) շար­քե­րէն ներս՝ 1950-1952 թուա­կան­նե­րուն, աշխատակցելով իբ­րեւ թղթակից: Տիգ­րան Թահ­թա 1954-ին վե­րա­դար­ձած է Ռո­սա­լի դպրոց, ուր դասաւան­դած է անգ­լե­րէն եւ պատ­մու­թիւն, սա­կայն վերջնա­կա­նա­պէս նուի­րուած է ուսողու­թեա­ն: 1955-ին ու­սո­ղու­թիւն դա­սա­ւան­դե­լու նպա­տա­կով ան տեղափոխուած է Սենթ Ալ­պեն­սի դպրոցը, ուր իր աշա­կերտ­նե­րուն մէջ ե­ղած է նաեւ Սթի­ւըն Հաու­քին­կ։ Ատ­կէ վեց տա­րի ետք միայն Տիգ­րան Թահ­թա դա­սա­խօ­սի կար­գա­վի­ճակ ստա­ցած է Սենթ Ղու­կա­ս Քո­էլճին մէջ: 1974-ին աշ­խա­տած է նաեւ Էքսետէրի հա­մալ­սա­րա­նը։

Սթի­ւըն Հո­քին­կ նշած է, որ դեռ մա­նուկ հա­սա­կէն իր վրայ մեծ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցած է հայ ուսուցի­չը՝[2] Տիգ­րան Թահ­թա, ո­րու շնոր­հիւ նշա­նա­ւոր բնա­գէտ գիտնականը սէր ու­նե­ցած է գի­տու­թեան նկատ­մամբ[3]: Ան՝ իր հայ ու­սուց­չին մա­սին ը­սած է.

Aquote1.png Ա­նոր դա­սե­րը ան­մի­ջա­կան էին եւ գրա­ւիչ: Ա­մէն բան կրնար քննարկ­ման ա­ռար­կայ դառնալ: Մենք միա­սին ստեղ­ծե­ցինք իմ ա­ռա­ջին հա­մա­կար­գիչս: Շնոր­հիւ պա­րոն Թահթա­յի, ես դար­ձայ Քէմպ­րի­ճի մէջ ու­սո­ղու­թեան ամ­պիո­նի դա­սա­խօս: Ա­տի­կա այն ամ­պիոնն է, որ ժա­մա­նա­կին գլխա­ւո­րած է Ի­սա­հակ Նիւ­թը­ն: Ամ­բողջ կեան­քիս ըն­թաց­քին կը փոր­ձեմ բա­ցա­յայ­տել անջր­պե­տի գաղտ­նիք­նե­րը: Մեզ­մէ իւ­րա­քան­չիւ­րը կը կար­ծէ, թէ կա­րե­ւոր ի­րա­գոր­ծու­մի մը կրնայ հաս­նիլ իր կեան­քին ըն­թաց­քին, իսկ ա­նոր մենք կրնանք հաս­նիլ մեր ու­սու­ցիչ­նե­րուն շնոր­հի­ւ:
- Սթի­ւըն Հաու­քին­կ
Aquote2.png


The Guardian թեր­թը, անդ­րա­դառ­նա­լով հա­յազ­գի դա­սա­խօս-գիտ­նա­կան Տիգ­րան Թահթային՝ նկա­րագ­րած է զինք որ­պէս «իր սե­րուն­դի ա­կա­նա­ւոր ու­սո­ղու­թեան ու­սու­ցի­չ», ո­ր հան­դի­սա­ցած է նաեւ Սթի­ւըն Հաու­քին­կի ներշնչ­ման աղ­բիւ­րը[4]:

Զինք հրաշագործի կը նմանեցնէին, որ իր աշակերտներուն եւ ուսանողներուն կը ստիպէր գործօն մասնակցութիւն բերել եւ բանավիճիլ դասի ընթացքին: 1960-ականներէն սկսեալ ան գիտական ամսագիրներու մէջ բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակագրած է` բացի ուսողութենէն, անդրադառնալով նաեւ Վերածննդեան դարաշրջանին, եկեղեցւոյ պատմութեան, բանաստեղծութեան եւ լեզուաբանութեան:

Տիգ­րան Թահ­թա մա­հա­ցած է 2 Դեկ­տեմ­բե­ր 2006-ին։

Գիրքեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • A Boolean anthology: Selected writings of Mary Boole—on mathematical education, 1972 (Compiled by D.G. Tahta).
  • Tahta, D. and Brookes, W. (1966) "The Genesis of Mathematical Activity", in W. Brookes (Ed.) The Development of Mathematical Activity in Children: the place of the problem in this development
  • Images of Infinity, with Ray Hemmings
  • Ararat Associations, Black Apollo Press, ISBN է 1-900355-50-7
  • The Fifteen Schoolgirls, Black Apollo Press, ISBN է 1-900355-48-5

Ծանօթագրութիններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]