Տիգրան Թահթա

Jump to navigation Jump to search
Տիգրան Թահթա
88637640 mrdtahta.jpg
Ծնած է 7 Օգոստոս 1928
Ծննդավայր Մանչեսթըր
Վախճանած է 2 Դեկտեմբեր 2006 (78 տարեկան հասակին)
Քաղաքացիութիւն Մեծ Բրիտանիա Միացեալ Թագաւորութիւն
Ուսումնավայր Քրայսթ Չյորչ
Մասնագիտութիւն Մաթեմատիկոս
Աշխատավայր Էքստերի համալսարան

Տիգ­րան Թահ­թա (անգլերէն՝ Dikran Tahta, 7 Օգոստոս 1928, Մանչեսթըր - 2 Դեկտեմբեր 2006), ազգութեամբ հայ բրիտանացի մաթեմատիկոս[1], դասախօս եւ հեղինակ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է 7 Օ­գոս­տո­ս 1928-ին: Ան ան­ցեալ դա­րաս­կիզ­բի դէպ­քե­րէն ետք Մեծն Բրի­տա­նիոյ Մանչես­թըր քա­ղա­քը հաս­տա­տուած հայ ըն­տա­նի­քի մը զա­ւակն է, որ ման­կուց ստա­ցած է հա­յե­ցի դաս­տիա­րա­կու­թիւն: Տիգ­րան Թահ­թա մկրտուած է Դու­րեան եպիս­կո­պո­սի կող­մէ Ման­չես­թը­րի հայ­կա­կան ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ եւ իր Տիգ­րան անունն ալ կրճա­տուած եւ դար­ձած է Տիք: Այ­սու­հան­դերձ, ան եր­բե­ւէ չէ մոռ­ցած կամ ու­րա­ցած իր հայ­կա­կան ինք­նու­թիւ­նը եւ մին­չեւ իր կեան­քին վեր­ջը հաւա­տա­րիմ եղած է իր ար­մատ­նե­րուն: Այդ ա­մէ­նը արտա­յայ­տուած է մա­նա­ւանդ իր կեան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րուն գրած գիր­քե­րէն մէկուն՝ «Ա­րա­րատ զուգորդութիւննե­ր» (Ararat Associations) գիր­քին մէջ: Այդ գիր­քին մէջ բրի­տա­նա­հայ նշա­նա­ւոր ու­սողա­գէ­տը կը գրէ, թէ ինչ­պէս իր ծնող­քը կը փա­փա­քէին ի­րենց զաւակ­նե­րուն տալ անգ­լիա­կան կրթութիւն՝ միա­ժա­մա­նակ հա­մո­զուած ըլ­լա­լով, որ ա­նոնք տա­ն մէջ պի­տի խօ­սին հա­յե­րէն։ «Ա­րա­րատ զու­գոր­դու­թիւն­նե­ր» գիր­քին մէջ կան նաեւ հայկա­կան հնա­գոյն բնա­կա­վայ­րեր կա­տա­րած իր ճամ­բոր­դա­կան նո­թե­րը, եւ առ­հա­սա­րակ, Տիգ­րան Թահ­թա­յի այս գիր­քը գրուած է Ա­տոմ Էկոյեանի «Ա­րա­րա­տ» շար­ժան­կա­րէն ներշն­չուած:

1946-ին Տիգ­րան Թահ­թա Ֆլիթ­ուու­տի Ռո­սա­լի դպրո­ցին մէջ ստա­ցած է կրթանպաստ՝ Օքս­ֆոր­տի եր­դի­քին տակ ու­սա­նե­լու համար։ Ու­սում­նա­սի­րու­թեան գլխա­ւոր ա­ռար­կան ու­սո­ղու­թիւնն էր, միա­ժա­մա­նակ ու­սա­նած է ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն, պատ­մու­թիւն, ծա­նօ­թա­ցած է անգ­լիա­կան գրակա­նու­թեան։

Տիգ­րան Թահ­թա նաեւ դա­սա­ւան­դած է հա­մալ­սա­րան­նե­րու մէջ եւ պատ­րաս­տած է ուսողու­թեան դա­սա­ւանդ­ման գիր­քեր եւ աշ­խա­տու­թիւն­ներ: Ան, բա­ցի «Արարատ զուգորդու­թիւն­նե­ր» գիր­քէն, հե­ղի­նակ է հինգ այլ հա­տոր­նե­րու եւ գի­տա­կան ամ­սագ­րե­րու մէջ հրա­տա­րա­կուած բազ­մա­թիւ օգտաշատ յօ­դուած­նե­րու: Մին­չեւ իր ուս­ման ա­ւար­տը, Տիգ­րան Թահ­թա կազ­մած է Ինճեա­ն եպիս­կո­պո­սի գրադարանի պատ­կե­րա­գիր­քը։

Ան նաեւ կարճ լրագ­րա­կան փոր­ձա­ռու­թիւն մը ու­նե­ցած է Թա­գա­ւո­րա­կան Ռազ­մաօ­դա­յին Ու­ժե­րու (RAF) շար­քե­րէն ներս՝ 1950-1952 թուա­կան­նե­րուն, աշխատակցելով իբ­րեւ թղթակից: Տիգ­րան Թահ­թա 1954-ին վե­րա­դար­ձած է Ռո­սա­լի դպրոց, ուր դասաւան­դած է անգ­լե­րէն եւ պատ­մու­թիւն, սա­կայն վերջնա­կա­նա­պէս նուի­րուած է ուսողու­թեա­ն: 1955-ին ու­սո­ղու­թիւն դա­սա­ւան­դե­լու նպա­տա­կով ան տեղափոխուած է Սենթ Ալ­պեն­սի դպրոցը, ուր իր աշա­կերտ­նե­րուն մէջ ե­ղած է նաեւ Սթի­ւըն Հաու­քին­կ։ Ատ­կէ վեց տա­րի ետք միայն Տիգ­րան Թահ­թա դա­սա­խօ­սի կար­գա­վի­ճակ ստա­ցած է Սենթ Ղու­կա­ս Քո­էլճին մէջ: 1974-ին աշ­խա­տած է նաեւ Էքսետէրի հա­մալ­սա­րա­նը։

Սթի­ւըն Հո­քին­կ նշած է, որ դեռ մա­նուկ հա­սա­կէն իր վրայ մեծ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցած է հայ ուսուցի­չը՝[2] Տիգ­րան Թահ­թա, ո­րու շնոր­հիւ նշա­նա­ւոր բնա­գէտ գիտնականը սէր ու­նե­ցած է գի­տու­թեան նկատ­մամբ[3]: Ան՝ իր հայ ու­սուց­չին մա­սին ը­սած է.

Aquote1.png Ա­նոր դա­սե­րը ան­մի­ջա­կան էին եւ գրա­ւիչ: Ա­մէն բան կրնար քննարկ­ման ա­ռար­կայ դառնալ: Մենք միա­սին ստեղ­ծե­ցինք իմ ա­ռա­ջին հա­մա­կար­գիչս: Շնոր­հիւ պա­րոն Թահթա­յի, ես դար­ձայ Քէմպ­րի­ճի մէջ ու­սո­ղու­թեան ամ­պիո­նի դա­սա­խօս: Ա­տի­կա այն ամ­պիոնն է, որ ժա­մա­նա­կին գլխա­ւո­րած է Ի­սա­հակ Նիւ­թը­ն: Ամ­բողջ կեան­քիս ըն­թաց­քին կը փոր­ձեմ բա­ցա­յայ­տել անջր­պե­տի գաղտ­նիք­նե­րը: Մեզ­մէ իւ­րա­քան­չիւ­րը կը կար­ծէ, թէ կա­րե­ւոր ի­րա­գոր­ծու­մի մը կրնայ հաս­նիլ իր կեան­քին ըն­թաց­քին, իսկ ա­նոր մենք կրնանք հաս­նիլ մեր ու­սու­ցիչ­նե­րուն շնոր­հի­ւ:
- Սթի­ւըն Հաու­քին­կ
Aquote2.png


The Guardian թեր­թը, անդ­րա­դառ­նա­լով հա­յազ­գի դա­սա­խօս-գիտ­նա­կան Տիգ­րան Թահթային՝ նկա­րագ­րած է զինք որ­պէս «իր սե­րուն­դի ա­կա­նա­ւոր ու­սո­ղու­թեան ու­սու­ցի­չ», ո­ր հան­դի­սա­ցած է նաեւ Սթի­ւըն Հաու­քին­կի ներշնչ­ման աղ­բիւ­րը[4]:

Զինք հրաշագործի կը նմանեցնէին, որ իր աշակերտներուն եւ ուսանողներուն կը ստիպէր գործօն մասնակցութիւն բերել եւ բանավիճիլ դասի ընթացքին: 1960-ականներէն սկսեալ ան գիտական ամսագիրներու մէջ բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակագրած է` բացի ուսողութենէն, անդրադառնալով նաեւ Վերածննդեան դարաշրջանին, եկեղեցւոյ պատմութեան, բանաստեղծութեան եւ լեզուաբանութեան:

Տիգ­րան Թահ­թա մա­հա­ցած է 2 Դեկ­տեմ­բե­ր 2006-ին։

Գիրքեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • A Boolean anthology: Selected writings of Mary Boole—on mathematical education, 1972 (Compiled by D.G. Tahta).
  • Tahta, D. and Brookes, W. (1966) "The Genesis of Mathematical Activity", in W. Brookes (Ed.) The Development of Mathematical Activity in Children: the place of the problem in this development
  • Images of Infinity, with Ray Hemmings
  • Ararat Associations, Black Apollo Press, ISBN է 1-900355-50-7
  • The Fifteen Schoolgirls, Black Apollo Press, ISBN է 1-900355-48-5

Ծանօթագրութիններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]