Տիեզերք

Jump to navigation Jump to search
Տեսանելի տիեզերքէն հատուած մը (լուսանկարուած Հապըլ տիեզերական աստղադիտակի կողմիէ)

Տիեզերք, ընդհանրական անվերջութիւն, որ կը վերաբերի գոյութիւն ունեցող ամէն ինչին, այսինքն՝ մոլորակներուն, աստղերուն, կաթիններուն, ընդհանուր առմամբ՝ գոյութիւն ունեցող ողջ ուժին եւ նիւթը (նիւթական աշխարհը):

Գիտութեան մէջ կը տարբերակուին «տեսանելի տիեզերք» եւ «տեսական տիեզերք» հասկացողութիւնները: Քանի որ լոյսի արագութիւնը սահմանափակ է, մեզ հասանելի են տիեզերքի միայն մէկ հատուածէն եկող լուսային ճառագայթները: Ըստ որոնման արդիւնքներու, տիեզերքի որքան աւելի հեռաւոր հատուածները կը դիտարկենք, այնքան աւելի հեռաւոր անցեալէն է պատկերը (լուսային ճառագայթը աւելի երկար ժամանակի մէջ կը հասնի մեզի): Ներկայ տուեալներով, տեսանելի տիեզերքի տրամագիծը gu կազմէ մօտաւորապէս 93 միլիարդ լուսային տարի:

Ըստ Մեծ Պայթիւնի տեսութեան, տիեզերքը առաջացած է 13,798 միլիար (± 0,037 միլիար) տարի առաջ:

Յաւելեալ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տիեզերքը մեզ շրջապատող անսահման եւ յաւէրժական նիւթական աշխարհն է, երկրէն մինչեւ տիեզերական տարածութեան ամենահեռուները ֆիզիքապէս գոյութիւն ունեցող ամէն ինչը:

Տիեզերքը կ’ընդգրկէ անթիւ բազմութեամբ ծիր կաթիններ: Մեզ տեսանելի ամենահեռաւոր ծիր կաթիններն այնքան հեռու են մեզմէ, որ անոնցմէ եկող լոյսը մեզ կը հասնի միլիարաւոր տարիներու ընթացքին:

Մեզմէ շատ առաջ մարդիկ կը կարծէին, թէ Երկիրը Տիեզերքի կեդրոնն է: Այժմ մենք գիտենք, որ չնայած Երկիրը բացառիկ կարեւորութիւն ունի մեզ համար, բայց այն Արեգակի շուրջը պտտուող ընդամէնը փոքրիկ մոլորակ մըն է, իսկ Արեգակը՝ ընդամէնը մեր ծիր կաթինի միլիոնաւոր սովորական աստղերէն մէկը:

Աստղերն ինքնալուսարձակող, ջրածնի ու հելիումի կազային վիթխարի գունդերն են, որոնց կեդրոնը ջերմաստիճանը կը հասնի միլիոնաւոր, իսկ մակերեւոյթին՝ հազարաւոր աստիճաններու: Բացի Երկրէն, Արեգակին շուրջը կը դառնան 8 մեծ մոլորակներ (Փայլածու, Արուսեակ, Հրատ, Լուսնթագ։, Երեւակ, Ուրանոս, Նեպդուն) եւ 10-րդ ու հազարաւոր փոքր մարմիններ՝ աստղակերպներ ու կիսաւորներ: Բայց անոնք, նոյնիսկ միասին վերցուցած, զանգուածով շուրջ 100 անգամ փոքր են Արեգակէն: Որպէսզի գաղափար կազմենք Տիեզերքի չափերու մասին, անոնք համեմատենք Երկրէն դիտուող երկնային մարմիններու հեռաւորութիւններու հետ: Լոյսի ճառագայթը, որ կը տարածուի 300.000 քմ/եվկ արագութեամբ, 1 երկվայրկեանի մէջ կրնայ մօտ 8 անգամ պտտի երկրագունդին շուրջը: Որպէսզի լոյսն Արեգակէն Երկիր հասնի, հարկաւոր է 8 վայրկեանէն: Մինչդեռ մեզի ամէնամօտ աստղէն, որ կը գտնուի Գենդաւրոս համաստեղութեամբ, լոյսը Երկիր կը հասնի միայն 4 տարի 4 ամսի ընթացքին: Գիտնականներուն յայտնի են բազմաթիւ աստղեր, որոնցմէ լոյսի ճառագայթները մեզի կը հասնին հարիւրաւոր, հազարաւոր, միլիոնաւոր, նոյնիսկ միլիարաւոր տարիներու ընթացքին:

NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg

Քանի որ աստղերէն եկող լոյսը մեզ կը հասնի այդքան երկար ժամանակամիջոցի մէջ, մենք այժմ աստղերը կը տեսնենք այնպէս, ինչպէս անոնք իրականութեան մէջ եղած են հարիւրաւոր, հազարաւոր, միլիոնաւոր տարիներ առաջ: Այսինքն՝ երբ կը նայինք Տիեզերքի խորքերը, մենք, ըստ էութեան, կը նայինք հինէն անցած-գացած ժամանակներուն:

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]