Ռուպիքս Քիւպ
Ռուպիքս Քիւպ (անգլերէն՝ Rubik's Cube), Ռուպիքս քիւպ խաղը հնարուած է Հունգարիոյ մէջ[1]։ Եռաչափ ձերային գլուխկոտրուկ-խորանարդ մըն է, որը հունկարացի քանդակագործ եւ ճարտարապետութեան մասնագէտ Էրնէօ Ռուպիք (հունգարերէն՝ Ernő Rubik) ստեղծած է 1974-ին[2]։
Սկզբնական շրջանին խորանարդը կը կոչուէր կախարդական խորանարդ (հունգարերէն՝ bűvös kocka)։ 1980-ին Ռուպիքի կողմէն ստանալով արտօնագիր՝ ամերիկեան Ideal Toy Company խաղալիքներ պատրաստող ընկերութիւնը կը սկսի Ռուպիքս քիւպեր արտադրելու գործընթացին[3], իսկ որոշ ժամանակի ընթացքին, խաղալիքը Գերմանիոյ մէջ մրցանակ կը շահի (տարուայ լաւագույն գերմանական խաղալիք)։ 2009 Յունուարին, աշխարհի չորս կողմերը կը վաճառուի 350 միլիոն օրինակ Ռուպիքսի խորանարդներ[4][5] եւ ատոր շնորհիւ այն դարձած էր թիւ մէկ խճանկարային խաղը[6][7] եւ ընդհանրապէս՝ աշխարհի մէջ թիւ մէկ խաղալիքը։[8]
Դասական ռուպիքս քիւպերու խորանարդերը ունին 3×3×3 չափերը եւ հաւասարապէս կը կրեն խորանարդի վեց գոյները, սովորաբար՝ ճերմակ, կարմիր, կապոյտ, նարնջագոյն, կանաչ եւ դեղին)։[9] Անոր մեքենականութիւնը այնպէս մըն է, որ հնարաւոր է խորանարդի բոլոր երեսները հանգիստ կերպով պտտեցնել։ Խաղը աւարտելու (լուծելու) համար պէտք է այնպէս մը ընել, որ խորանարդի իւրաքանչիւր երես ունենայ համասեռ գոյն։
ՔՍԱՆԵՐՈՐԴ ԴԱՐՈՒՆ ՎԵՐԱԿԵՆԴԱՆԱՆԱԼԸ[10]
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ռուպիքսի խորանարդիկները շարունակեցին շուկայ բերուիլ ու վաճառուիլ ամբողջ 1980-ականներուն եւ 1990-ականներուն, սակայն մինչեւ 2000-ականներու սկիզբը խորանարդիկին հանդէպ հետաքրքրութիւնը չկար: Միացեալ Նահանգներու մէջ վաճառքները կրկնապատկուեցան 2001-2003 թուականներուն միջեւ, իսկ Թը Պոսթըն Կլոպ (The Boston Globe) թերթը նշեց, որ «նորէն հաճելի կը դառնայ խորանարդիկ մը ունենալը»: 2003 թուականի Ռուպիքսի Խորանարդիկի Աշխարհի Մրցաշարը առաջին արագ-խորանարդիկի մրցումն էր 1982-էն ի վեր: Այն տեղի ունեցաւ Թորոնթոյի մէջ եւ մասնակցեցաւ 83 հոգի: Մրցաշարը յանգեցուց 2004 թուականին Համաշխարհային Խորանարդիկի Միութեան (World Cube Association) կազմաւորման: Ռուպիքսի ֆիրմային խորանարդիկներու տարեկան վաճառքները 2008 թուականին աշխարհով մէկ կը գնահատուէին 15 միլիոնի: Նոր գրաւչութեան մէկ մասը վերագրուեցաւ համացանցային տեսանիւթերու կայքերուն յայտնուելուն, ինչպէս Եութիւպը (YouTube), որոնք թոյլ կու տային երկրպագուներուն իրենց լուծման ռազմավարութիւնները փոխանակելու: Ռուպիքսի արտօնագրին 2000 թուականին ժամկէտանց ըլլալէն ետք, խորանարդիկի այլ ապրանքանիշեր յայտնուեցան, մանաւանդ չինական ընկերութիւններէ: Այս չինական ապրանքանիշի խորանարդիկներէն շատերը նախագծուած են արագութեան համար եւ նախընտրելի են արագ-խորանարդիկներուն կողմէ: 27 Հոկտեմբեր 2020-ին, Սփին Մասթըր ըսաւ, որ 50 միլիոն տոլար կը վճարէ՝ Ռուպիքսի Խորանարդիկի ապրանքանիշը գնելու համար:[1]
Մրցանիշներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Դասական 3×3×3 ռուպիքս քիւպներու ամենաարագ հաւաքումը գրանցուած է 6 Մայիս 2018 թուականին՝ Քամպոճային մէջ: Անիկա աւստրալացի 22 տարեկան Ֆելիք Զեմտեկսը մրցանիշային 4.22 երկվայրկեանի[11][12] հաւաքած է:
Արտաքին յղումներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Աղբիւրներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ «anhavadali-4»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ արտագրուած է՝ 2021-12-02
- ↑ Ուիլիըմ Ֆոթերինկեմ (2007)։ Ֆոթերինկեմի մարզական ժամանակները։ «Անովա բուքս»։ էջ 50։ ISBN 1-86105-953-1
- ↑ Տայինթիթ Ճոն (1994)։ Կենսագրական հանրագիտարան գիտնականներու համար։ Բրիստոլ: Ֆիզիքային համալսարան։ էջ 771։ ISBN 0-7503-0287-9
- ↑ Ուիլիըմ Լի Ատամս (2009-01-28)։ «Ռուպիքի Խորանարդ. խճանկարային հաջողութիւն»։ Թայմ ամսագիր։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2009-02-01-ին։ արտագրուած է՝ 2009 թ․ փետրվարի 5
- ↑ Ալիսթար Ճէյմիսոն (2009-01-31)։ «Ռուպիքի խորանարդը 360»։ The Daily Telegraph (London)։ արտագրուած է՝ 2009 թ․ փետրվարի 5
- ↑ «eGames, Mindscape Put International Twist On Rubik's Cube PC Game»։ Reuters։ 2008-02-06։ արտագրուած է՝ 2009 թ․ փետրվարի 6
- ↑ Marshall, Ray. Ռուպիքի մարտահրաւերը. Օգոստոս 15, 2005.
- ↑ «Ռուպիքի խորանարդն արդէն 25 տարեկան է»։ Ինտեփենտենթ (London)։ 2007-08-16։ արտագրուած է՝ Փետրուար 6, 2009
- ↑ Մայքլ Դեմփսի (1988)։ Կը մեծնանք գիտութեանն համընթաց։ Լոնտոն: Մարշալ Քաւենտիշ։ էջ 1245։ ISBN 0-8747-5841-6
- ↑ (անգլերեն) Rubik's Cube, 2025-11-26, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rubik%27s_Cube&oldid=1324314009, վերցված է 2025-11-27
- ↑ Քիւպի Համաշխարհային Ընկերակցութիւն 3×3×3 Խորանարդի Պաշտօնական Արդիւնքներ Archived 2018-06-12 at the Wayback Machine. (անգլերէն)
- ↑ Mail.Ru Ռուպիքս Քիւպի Հաւաքման Նոր Մրցանիշ Սահմանուած է (ռուս.)