Պան Քի Մուն

Jump to navigation Jump to search
반기문
Բան Քի Մուն
քորէայերէն՝ 반기문
Bankimoon07052007.jpg
Ծնած է 13 Յունիս 1944
Ծննդավայր Չհունճու
Չհունչեոն նահանգ (Ճափոնական կայսրութիւն)

Flag of South Korea.svg Հարաւային Քորէա
Քաղաքացիութիւն Flag of South Korea.svg Հարավային Կորեա
Ազգութիւն Կորեացիներ
Մայրենի լեզու կորեերեն
Կրօնք Կոնֆուցիականություն եւ Պուտտայականութիւն
Կրթութիւն Սէուլի ազգային համալսարան
Հարվըրտի համալսարան
Մասնագիտութիւն քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ
Աշխատավայր

Flag of South Korea.svg Քորէայի ԱԳ նախարար (2004-2006)

Flag of the United Nations.svgՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար (1 Յունուար 2004-էն)
Զբաղեցրած պաշտոններ ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար, Հարավային Կորեայի արտաքին գործերի նախարար, chairperson of the Ethics Commission of the International Olympic Committee եւ դեսպան
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Լյովենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտոր Emblem of Unity Բարեկամության շքանշան Քաղաքացիական վաստակի համար շքանշանի շղթա Grand Cross of the Order of Saint-Charles «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հանդեպ ունեցած վաստակի համար» Մեծ վաստակի խաչ «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» պատվո նշանի մեծ աստղ 1-ին աստիճանի Դոստիկ շքանշան James A. Van Fleet Award տարվա հումանիտար Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Սան Մարկոսի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Ռիու Բրանկու շքանշան Սիկատունայի շքանշան Իսմոիլի Սոմոնի շքանշան The National Order of Burkina Faso Կոտ դ’Իվուարի Ազգային շքանշան Խոսե Մաթիաս Դելգադո ազգային շքանշան Մադագասկարի ազգային շքանշան Ազատության շքանշան Ազատարար Սան Մարտինի շքանշան Պերի արևի օդենի մեծ խաչ Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ ոսկե Օլիմպիական շքանշան Նիդեռլանդական առյուծի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ Honorary doctor at the Nanjing University Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր
Կուսակցութիուն անկախ քաղաքական գործիչ
Ստորագրութիւն
Ban Ki Moon Signature.svg

Պան Քի Մուն[1] (հանկըլ՝ 반기문 հանճայ՝ 潘基文 լատինագիր՝ Ban Ki-moon)[2], ծնած է 13 Յունիս 1944-ին, Հիւսիսային Չհունչհեոն նահանգի Չհունճու քաղքին մէջ: Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան գլխաւոր քարտուղար, յաջորդած է Քոֆի Անանը։ Անկէ առաջ, 2004Յունուարէն մինչեւ 2006Նոյեմբեր, եղած է ՄԱԿՀարաւային Քորէայի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութեան ներկայացուցիչ։ 13 Հոկտեմբեր 2006-ին, ընտրուած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար։ 1 Յունուար 2004-ին, յաջողութեամբ փոխարինած է Քոֆի Անանը։

Որպէս ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար, Բան Քի Մունի առաջին կարեւոր գործողութիւնները դարձած են կլոպալ տաքացումին դիմակայելուն խնդիրը եւ Տարֆուրի ցեղասպանութեան խնդիրները: 21 յունիս 2011-ին Բան Քի Մուն ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար նշանակուեցաւ երկրորդ անգամը:

2013-ին «Ֆօրպսը» աշխարհի ազդեցիկ մարդոց շարքին մէջ ան ճանչուած է 32-րդը՝ հարաւքորէացիներէն ամենէ բարձրը:[3]: 2013-ին կոչուած է Հարաւային Քորէային երրորդ ազդեցիկ անձ՝ «Սամսունկի» նախագահ եւ փոխնախագահ, հայր եւ որդի Լի Գուն-հիէն եւ Լի-Ճէ-եոնէն ետք:[4]
Իր մայրենի Քորէերէնէն բացի, Պանը կը խօսէ նաեւ անգլերէն եւ ֆրանսերէն: Հարցեր եղած են, սակայն, անոր ֆրանսերէն իմացութեան վերաբերեալ, որ կը համարուէ Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան քարտուղարութեան երկու աշխատող լեզուներէն մին:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բան Քի Մուն ծնած է Չհունչհեոն-Փուքդոյ նահանգի Ըմսօն պստիկ շրջանին մէջ, 1944-ին՝ Քորէային ճափոնական իշխանութեան վերջին: Բան Քի Մունի հայրը պահեստարաններու գործարարութիւնով կը զբաղէր: Սակայն, ան սնանկացաւ եւ ընտանիքը կորցրեցաւ միջին դասին իր դիրքը: Քիմունին վեց տարեկանը եղած ատենը ընտանիքը պատերազմին պատճառաւ փախած է դեպի երկիրին հեռաւոր, լեռնային շրջանները: Պատերազմին աւարտին ընտանիքը նօրէն վերադարձաւ: Սա ընթացքին ան հանդիպած էր ամերիկացի զինուորները:

Չհունճուի դպրոցը սովորելուն ատենը դարձած էր առաջաւոր, մասնաւորաբար՝ անգլերէնին լաւ իմացութեան շնորհիւ: 1962-ին շահեցաւ Միջազգային Կարմիր Խաչի հովանաւորած էսսեներու մրցոյթը եւ վաստակեցաւ ճամբորդութիւն դեպի Միացեալ նահանգներ, ուր քանի մը ամիսներ ապրեցաւ Սան Ֆրանքիսքօյին մէջ հիւրընկալ ընտանիքին քով: Որպէս ուղեւորութեան մաս մը, Պանը հանդիպեցաւ ՄՆ նախագահ Ճոն Քենըտիին: Երբ հանդիպումին ատենը լրագրող մը հարցրեցաւ Պանը, ինչ կ'ուզենայ դառնալ մեծնալէն, ան պատասխանեցաւ. «Կ'ուզիմ դառնալ դիւանագէտ:»

1975-ին Պան Քի Մուն Սեուլի ազգային համալսարանը ստացաւ միջազգային հարաբերութիւներու պաքալաւրի աստիճան եւ 1985-ին Հարվըրտի համալսարանի Ճոն Քենըտի կառաւարումի դպրոցէն՝ պետական կառաւարումի մակիսդրոսի կոչում:[5] Հարվըրտին մէջ ան կ'ուսանէր Ճոզեֆ Նային (Joseph Nye) քովը, որ նշած է, որ Պանը ունեցած է «վերլուծական պարզութեան, խոնարհութեան եւ տոկնութեան հազւագիւտ համադրութիւն»:

Լեզուներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պան Քի Մունին ստորագրութիւնը հանկըլ գիրերով:
Պան Քի Մունին ստորագրութիւնը լատինական գիրերով:

Պանը իր մայրենի քորէերէնէն բացի, գիտեր նաեւ ճափոներէն եւ անգլերէն: ՄԱԿ-ի Գլխաւոր քարտուղարի թեկնածու եղած ատենը պաշտօնական կենսագրութեան մէջ կը նշուէր, թէ ան կը խօսէ ՄԱԿ-ին աշխատող երկու լեզուներով՝ անգլերէն եւ ֆրանսերէն, սակայն, նախընտրական արշաւի ժամանակ քանի մը անգամ դժուարացած է ֆրանսերէն պատասխանիլ լրագրողներու հարցերը:[6] Պանը քանի մը անգամ խոստովանած էր ֆրանսերէնի թերի իմացութիւնը, սակայն, հաւաատցրած էր ֆրանսացի դիւանագէտներուն, որ ինք պիտի շարունակէ ան սորվիլ: Ես ֆրանսերէնի դասեր առած եմ վերջին քանի մը ամիսներուն: 11 յունուար 2007-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ Պանը նշեցաւ, «իմ ֆրանսերէնս հնարաւոր է, որ պիտի լաւացուի եւ ես պիտի շարունակեմ ան սորվիլ: Ես ֆրանսերէնի դասեր առած եմ վերջին քանի մը ամիսները:» "[7]

Հարաւային Քորէայի Արտաքին Գործերու Նախարար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նախագահ Ռօ Մու-հիւնին օրոք 2004-ին Պանը փոխարինեցաւ Իւն Եոն Քուանին որպէս Հարաւային Քորէայի արտաքին գործերու նախարար: Սա պաշտօնը ստանձնելէն ետք Պանը հանդիպեցաւ երկու մեծ ճգնաժամերու՝ 2004-ի Յունիսին որպէս արաբերէնի թարգմանիչ աշխատող հարաւքորիացի Քըմ Սուն-իլը առեւանգուեցաւ եւ սպաննուեցաւ Իրաքի իսլամական ծայրահեղականներու կողմէ, իսկ 2004-ի Դեկտեմբերին տասնեակ քորէացիներ մահացան Հնդկական ովկիանոսի ցունամիէն: Պանը դիմակայեցաւ իրաւաբաններուն քննադատութեանը եւ վերականգնեցաւ իր հեղինակութիւնը Հիւսիսային Քորէային հետ բանակցութիւններ սկսելէն ետք:
Պանը սկսաւ յամառ աշխատանքներ տանիլ Հիւսիսային Քորէային հետ կապեր ստեղծելուն համար:[8]
Որպէս արտգործնախարար, Պան Քի-մունը կը վերահսկէր Հարաւային Քորէային առեւտրական եւ քաղաքական կապերը: Սա աշխատանքը Պանին դրաւ առեւտրային պայմանագիրներ կնքելու դիրքը արտասահմանեան դիւանագիտական գործընկերներու հետ, որոնք հետագային պիտի ազդեցութիւն ունենային Գլխաւոր քարտուղարի ընտրութեան հարցին մէջ: Օրինակ, Պանը առաջին հարաւքորէացի նախարարը եղած էր, որ 1960-ին անկախութենէ ետք առաջին ատենը մեկնեցաւ Քոնկօյի հանրապետութիւն:[9]

Գլխաւոր Քարտուղարին Պաշտօնավարումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գլխաւոր քարտուղար դառնալով Պան Քի Մունը ընդհարուեցաւ կարգ մը խնդիրներու հետ՝ միջուկային զարգացումներ Իրանին եւ Հիւսիսային Քորէային մէջ, Տարֆուրին արնահոսող վէրքը, անվերջանալի հակամարտութիւնները Միջին Արեւելքին մէջ, էքոլոկիական աղետներու սպառնալիքը, միջազգային ահաբեկչութեան սաստկացումը, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի տարածումը: Եւ նաեւ տեղային խնդիրները, ինչպես բարեփոխումները, որ պետք է արուէն կազմակերպութեան ներսը: Մինչեւ իր պարտականութիւնները անցնիլը, Քոֆի Անան տարածեցաւ առաջին Գլխաւոր քարտուղար Թրիւկուէ Լային (Trygve Lie) խօսքը, որ ասած էր իրեն յաջորդող Տակ Համմըրշեոլտը (Dag Hammarskjöld)՝ «Դուք կը պատրաստուիք վերցնիլ Ձեզ վրայ աշխարհին ամենէ անհնարին աշխատանքը»:
23 Յունուար 2007-ին Պանը առաւ գրասենեակը որպէս Միաւորուած Ազգերուն Գլխաւոր քարտուղար: Պանին առաջին ժամկետին պաշտօնավարումը սկսեցաւ միջադէպէն մը: Պաշտօնն ստանձնելէն ետք առաջին ասուլիսին ատենը 2007-ի Յունուար 2-ին Պան հրաժարուեցաւ դատապարտիլ Սատտամ Հուսէյնին մահապատիժը, որ նշանակած էր Իրաքին Բարձրագոյն Դատարանը, նշելով. «Մահապատիժին հարցը իւրաքանչիւր անդամ-երկիրին որոշէլիքն է»:[10] Պանին հայտարարութիւնը կը հակասէր որպէս մարդու իրաւունքը մերժող մահապատիժը դիմակայելուն Միաւորուած Ազգերու երկարատեւ դիրքորոշումին[11] Ան արագ կերպով մը պարզեցրեցաւ իր դիրքորոշումը Պարզան աթ-Թիքրիթին (Barzan al-Tikriti) եւ Աուատ ալ-Պանտարին (Awad al-Bandar) ՝ երկու բարձրաստիճան պաշտօնեաներու դէպքին, որ մեղաւոր եղած են1980-ականները Իրաքին Տուճէյլ գիւղին մէջ 148 շիա մուսլիմներու մահուան: Իր մամուլի խօսնակին միջոցաւ Յունուար 6-ին արուած յայտարարութեան մէջը ըսուած էր, որ «ինք յամառորեն կը յորդորէ Իրաքին կառաւարութիւնը՝ տրամադրիլ տարկէտում անոնց համար, ումոնց մահապատիժը նշանակած է մօտ ժամանակները»:[12] Աւելի մէծ իմաստով, ան 2007-ի Յունուար16-ին ըսաւ Ուաշինկթընին մէջ, որ ինք իմացած է եւ կը խրախուսէ «միջազգային հանրութեան մէջ, միջազգային իրաւունքին եւ ներքին քաղաքականութեան եւ գործողութիւններով մահապատիժէն աստիճանական հրաժարումին միտումները»[13]

Անձը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորէային արտգործնախարարութեան ներսը Պան Քի-մուն ունեցած էր «ուան ճուսայ» կոչական անունը, որ կը նշնակէր՝ «պիւրօքրաթ»: Ատոր մէջը կը մտցուէր թէ՛ դրական եւ թէ՛ ժխտական իմաստներ: Մի կողմէն ատորով կ'ընդգծուէր մանրուքներուն հանդէպ Պանին ուշադրութիւնը, անոր վարչարարական հմտութիւնները, միւս կողմէն ծառայակիցները կը ծաղրէին անոր բաւարար հմայքի եւ ղեկաւորութիւնը հաճոյանալուն ունակութեան բացակայութիւնը: Անհաճոյ հարցերէն խուսափելուն յատկութեան մը համար քորէական մամուլին ներսը անոր կը կոչէին «լպրծուն օձաձուկ»: Անոր պահուածքին ոճը նաեւ կը կոչէին «քոնֆուցիական»:
Լաւ յայտնի է Պանին վերաբերմունքը իր աշխատանքին: Իր իսկ խօսքերով, ինք կը քնանայ հինգ ժամ, իսկ գործէն երբէք կ'ուշանայ: Արտաքին գործերու նախարար եղած համարեայ երեք տարիներուն զինք թոյլ տուած մեն մի արձակուրդը դուստրին հարսանիքի առիթով եղած է:

Կաղապար:ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարներ

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Ասիկա քորէական անուն է, Պանը սա մարդուն մականունն է, անունն է՝ Քի Մուն (Քիմուն)
  2. ՄԱԿ-ի Հայաստանեան գրասենեակի պաշտօնական կայք
  3. «Ban Ki-moon»։ Forbes 
  4. http://www.forbes.com/powerful-people/list/#tab:overall
  5. Maggie Farley and Bruce Wallace (9 October 2006)։ «Aspiring U.N. Chief Is a Harmonizer, Not a Rock Star; South Korean career diplomat Ban Ki-moon may lack charisma, but he has many fans»։ Los Angeles Times 
  6. «Is Ban Ki-moon a franco-phoney?»։ CBC News։ 14 December 2006։ արխիւացուած բնօրինակէն 11 July 2007-ին։ արտագրուած է՝ 2 August 2007 
  7. «Secretary-General's press conference»։ United Nations։ 11 January 2007։ արխիւացուած բնօրինակէն 12 September 2007-ին։ արտագրուած է՝ 2 August 2007 
  8. «Profile: Ban Ki-moon»։ BBC News։ 13 October 2006։ արխիւացուած բնօրինակէն 11 September 2007-ին։ արտագրուած է՝ 4 August 2007 
  9. Colum Lynch (29 September 2006)։ «S. Korean Contender for U.N. Post Has an Edge; Ban Ki Moon's Rivals Complain About His Role in Foreign Aid and Trade Policy»։ The Washington Post 
  10. «Secretary-General's encounter with the UN press corps (transcript)»։ Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութիւն։ 2 January 2007։ արտագրուած է՝ 29 January 2013 
  11. Julia Preston (3 January 2007)։ «New U.N. Chief Invites Controversy by Declining to Oppose Hussein Execution»։ The New York Times 
  12. «Statement attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on the death sentences in Iraq»։ United Nations։ 6 January 2007։ արտագրուած է՝ 2 August 2007 
  13. «Address at the Center for Strategic and International Studies and Q&A (transcript)»։ United Nations։ 16 January 2007։ արխիւացուած բնօրինակէն 11 July 2007-ին։ արտագրուած է՝ 2 August 2007