Մոսկուայի Հայկական Տրամաթիքական Թատերախումբ

Մոսկուայի հայկական տրամաթիքական Թատերախումբ հիմնադրուած է Դեկտեմբեր 1918-ին։ Հիմնադիրներն են Վահան Տէրեանը, Պօղոս Մակինցեանը, Աշոտ Յովհաննէսեանը, Կարէն Միքայէլեանը եւ Սուրէն Խաչատուրեանը, որ կը նշանակուի թատերախումբի ղեկավար։ Թատերախումբին դասաւանդած են Եուգենի Վախթանգովը, որ առողջական խնդիրներու պատճառով աշխատած է միայն երկու ամիս (մինչեւ 1919 թ. ամառ), Վալերի Բրիւսովը, Յոսէփ Օրբելին, Նիկողայոս Մառը, Ալեքսէյ Ջիվելեգովը (Ջիւելեգեան), Գէորգի Եակուլովը, Յակոբ Կիւրճեանը, Կոնստանդին Ստանիսլաւսկին, Սերաֆիմա Բիրմանը,Ալեքսանտր Գէյրոտը, Գէորգի Բուրջալովը։ Դասընթացքները տեղի ունեցած են նախ հայկական գործերու կոմիսարիատի շէնքին մէջ, ապա՝ Լազարեան ճեմարանի մէջ։

Թատերախումբի մէջ սորվելու համար ՌԽՖՍՀ Լուսժողկոմատը 1921 թ.-ին Անդրկովկաս կ'ուղարկէ յանձնաժողով մը՝ Սուրէն Խաչատրեանի գլխաւորութեամբ, որ երիտասարդներ պիտի ընտրէր թատերախումբին մէջ ուսանելու համար։ Թիֆլիսի մէջ ընդունելութեան քննութիւններու յանձնաժողովի նախագահը Յովհաննէս Թումանեանն էր, իսկ յանձնաժողովի անդամները՝ Դերենիկ Դեմիրճեանը, Արուս Ոսկանեանը եւ Օլգա Մայսուրեանը։ Յանձնաժողովը Երեւան կը ժամանէ 1921 թ. ամռան եւ երիտասարդներ կ'ընտրէ այդ ժամանակ Երեւանի մէջ հանդէս եկող Թիֆլիսի Ստեփան Շահումեանի անուան թատրոնի ներկայացումներէն։ Թատերախումբ կ'ընդունուին 23 երիտասարդ։ Մոսկուա մեկնող խումբի ղեկավար կը նշանակուի Ստեփան Քափանակեանը, որ կը դառնայ նաեւ թատերախումբի ուսումնական մասի վարիչը։ Յետագային՝ 1923 թ.-ին, Հայաստանէն թատերախումբ կ'ընդունուին նաեւ Թադէւոս Սարեանը, Կարօ Ալվարեանը, Արտաշէս Հայ-Արտեանը եւ այլն։

Սուրէն Խաչատուրեանի հիւանդութեան պատճառով թատերախումբի ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ Ռուբէն Սիմոնովը։

1924 թ.-ին թատերախումբը հիւրախաղերով կը ժամանէ Երեւան եւ մեծ յաջողութիւններ կ'ունենայ, այնուհետեւ կը վերադառնայ Մոսկուա, իր հետ տանելով ութ նոր ուսանողներ՝Վարդան Աճէմեան, Բաբգէն Գաբրիէլեան, Աշոտ Ներսիսեան, Գեղամ Աֆրիկեան, Արտաշէս Արեւշատեան եւ այլն։ Մոսկուա վերադառնալով՝ 20 Ապրիլ 1925-ին. Կը բեմադրեն «Պեպօ» ներկայացումը, որուն հետ ալ կ'աւարտի առաջին թատերախումբի գործունէութիւնը։ Անոր սաներէն Արմէն Գուլակեանը, Վարդան Աճէմեանը, Սուրէն Քոչարեանը, Սարգիս Աբովեանը,Վաւիկ Վարդանեանը, Մուրատ Կոստանեանը, Վարդուշ Ստեփանեանը եւ ուրիշներ կը վերադառնան Անդրկովկաս եւ աշխատանքի կ'անցնին տարբեր թատրոններու մէջ։

1926 թ.-ի վերջերը Ռուբէն Սիմոնովը Մոսկուայի մէջ կը հիմնադրէ թատերական երկրորդ թատերախումբ։ Նախկին սաներուն կը միանան Երեւանէն եւ Թիֆլիսէն ժամանած երիտասարդները։ Մայիս 1928-ին Թադէւոս Սարեանի ղեկավարութեամբ փոքրիկ խումբի մը հետ կը ժամանէ Հայաստան եւ ներկայացումներով հանդէս կու գայ Երեւանի եւ ուրիշ քաղաքներու մէջ։ Այդ ժամանակ ալ Հայաստանի Լուսժողկոմատը կ'որոշէ թատերախումբի խումբին հիման վրայ ստեղծել Լենինականի երկրորդ պետթատրոնը։

Թատերախումբի բեմադրած ներկայացումները

• Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»ն
• Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկաններ»ը
• Միգել դը Սերուանթէսի «Սալամանկայի քարանձաւը»
• Հրանդ Մաթեւոսեանի «Երկու շաղակրատներ»ը
• Միքայէլ Մանուէլեանի «Հէքիաթ»ը