Լուիզա Ասլանեան

Լուիզա Ասլանեան
Ծննդեան անուն	հայ.՝ Լուիզա Գրիգորեան
Նաեւ յայտնի է իբրեւ	Լաս և Lass
Ծնած է	5 Մայիս 1906(1906-05-05)
Ծննդավայր	Թաւրիզ, Պարսկական կայսրութիւն
Մահացած է	30 Յունուար 1945(1945-01-30) (38 տարեկանին)
Մահուան վայր	Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար, Նացիական Գերմանիա
Քաղաքացիութիւն	Իրան
Ազգութիւն	Հայ
Մասնագիտութիւն	գրագէտ, ձեռնարկատէր, բանաստեղծուհի, Ֆրանսական Դիմադրութեան Մարտիկ և Մարտիկ
Աշխատավայր	«Զանգու»
Անդամութիւն	Հայաստանի օգնության կոմիտեի Ֆրանսիայի մասնաճյուղ?
Կուսակցութիւն	Ֆրանսայի Համայնավար Կուսակցութիւն
Ամուսին	Արփիար Ասլանեան

ԼԱՍ (Լուիզա Ասլանեան, ֆրանսերէն՝ Louise Aslanian, Lass 5 Մայիս 1906(1906-05-05), Թաւրիզ, Պարսկական կայսրութիւն - 30 Յունուար 1945(1945-01-30), Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար, Նացիական Գերմանիա), հայ գրող, հասարակական գործիչ, հայկական ծագմամբ ֆրանսացի հակաֆաշիստ, կոմունիստ, ֆրանսական դիմադրութեան ականաւոր գործիչ, գրող։

Կենսագրութիւն

Ծնած է Թաւրիզ, Սրապիոն եւ Մանիա Գրիգորեաններու ընտանիքին մէջ։ Ուսանած է Թաւրիզի կեդրոնական թեմի վարժարանին եւ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիային մէջ։ Դպրոցական տարիներուն ցուցաբերած է գրական ձիրք՝ գրելով քնարական բանաստեղծութիւններ, թարգմանութիւններ կատարելով ռուսերէնէն ու ֆրանսերէնէն։ Վաղ տարիքէն նուագած է դաշնամուր։ Վերադառնալով Թաւրիզ՝ 1923-ին ամուսնացած է մասնագիտութեամբ իրաւաբան Արփիար Ասլանեանի հետ։

1923-ին երիտասարդ ամուսինները տեղափոխուած են Փարիզ. անոնց հետ գացած են նաեւ Լուիզայի մայրը՝ Մանիան, եւ քոյրը՝ Արշալոյսը։ Փարիզի մէջ Լուիզան ցանկացած է շարունակել երաժշտական կրթութիւնը (դաշնամուր նուագել), սակայն նիւթական խնդիրներու պատճառով ստիպուած եղած է հրաժարիլ իր երազանքէն։ Այդ պատճառաւ ան հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։ Փարիզի մէջ ան աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած հայ-ֆրանսական գրական միութեան աշխատանքներուն, աշխատակցած է թերթերուն, ծանօթացած՝ գրական շրջանակներու ներկայացուցիչներու հետ եւ վերցուցած՝ «Լաս» գրական կեղծանունը։

1920-ականներու կէսերուն հայ-ֆրանսական մամուլին մէջ հրատարակած է «Մետաղադրամներու հաւաքածու», «Գինու երկաթէ վաճառական», «Ճահիճ» եւ այլ պատմուածքներ։ Իր ստեղծագործութիւնները գրած է հայերէն եւ ֆրանսերէն։

1928-ին լոյս տեսած է կարճ պատմուածքներու «Khan» («Խան») ժողովածուն, 1935-ին՝ «Gtsits durs» («Գծիցդուրս») պատմուածքներու ժողովածուն երկու հատորով։

1936-ին Ասլանեան անդամակցեցաւ Ֆրանսայի Համայնավար կուսակցութեան եւ սկսաւ գործակցիլ Մանուշեանի «Զանգու» հայկական թերթին հետ։ Ան նաեւ կ'աշխատակցէր «Նոր կեանք» թերթին։ Նոյն տարին ան հրատարակեց իր «Կասկածներու ուղիներ» վէպը՝ երկու հատորով (որ նաեւ հրատարակուեցաւ Ասլանեանի մահէն ետք՝ 1959-ին, Երեւանի մէջ)։

1937-ին Լաս դարձաւ Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի (ՀՕԿ) նախագահ, ինչպէս նաեւ Փարիզի Հայ կանանց միութեան ատենապետ։ Ասլանեան անդամ էր Ֆրանսահայ գրողներու միութեան։

Ֆրանսական Դիմադրութիւն

1940-ին, Նացիներու կողմէ Ֆրանսայի գրաւումէն ետք, Ասլանեան ամոլը միացաւ Ֆրանսական դիմադրութեան (French Resistance): Ըստ «Մանուշեան խումբ»-ի անդամ Անրի Քարայեանի յուշերուն՝ Լուիզը հաւաքագրող էր Ֆրանսայի Համայնավար կուսակցութեան մարտական բջիջի մը մէջ (Francs-Tireurs et Partisans), որ կազմուած էր 1941-ի վերջերուն:

Ասլանեանները նաեւ կ'աշխատէին գետնայարկ (գաղտնի) հրատարակչատան մը մէջ եւ գործօն դեր ունէին Դիմադրութեան մարտիկներուն զէնք հայթայթելու գործին մէջ: Լաս հիմնեց Ֆրանսական դիմադրութեան կանանց բաժանմունքը եւ պատասխանատու էր Հիւսիսային Ֆրանսայի հայկական դիմադրութեան համար:

Ասլանեան կապեր ունէր Դիմադրութեան ականաւոր գործիչներու հետ, ինչպէս՝ Միսաք Մանուշեան, Մելինէ Մանուշեան, Արփէն Դաւիթեան, Հայկ Դպիրեան, Շահ Թաթուրեան եւ ուրիշներ: Դիմադրութեան շարքերուն մէջ Ասլանեանը կը կոչէին «Մատլէն» (Madeleine): Դիմադրութեան տարիներուն, Ասլանեանները թուաբանութիւն եւ ճատրակ սորվեցուցած են պատանի Շարլ Ազնաւուրին:։

Ձերբակալութիւն, համակեդրոնացման ճամբար եւ մահ

1944 Յուլիս 26-ին, Նացիներու կողմէ Ասլանեան ամոլը ձերբակալուեցաւ Ֆրանսայի մէջ։ Ձերբակալութիւնը տեղի ունեցաւ իրենց ընտանիքին եւ դրացիներուն աչքերուն առջեւ՝ Փարիզի իրենց բնակարանին մէջ (8 rue d'Elix 10)։ Անոնք փոխադրուեցան Ֆրեն (Fresnes) բանտը։

Լուիզի օրագիրներն ու ձեռագիրները գրաւուեցան եւ ոչնչացուեցան, յատկապէս՝ «Histoire de la Resistance» (Դիմադրութեան պատմութիւնը) եւ «La Chute de Paris» (Փարիզի անկումը) գործերը։

15 Օգոստոս 1944-ին, զանոնք Թուլուզէն տեղափոխեցին Պուխընվալտ։ Արփիարը յետագային փոխադրուեցաւ Տորա-Միթելպաու (Dora-Mittelbau) ճամբար, իսկ Լուիզը՝ Ռաւընսպրիւք (Ravensbrück), ուր հասաւ մօտաւորապէս 1 Սեպտեմբեր 1944-ին։ Անոր տրուեցաւ 57440 թիւը։ Արդէն 4 Սեպտեմբեր 1944-ին, Լուիզը փոխադրուեցաւ Լայփցիկի մօտակայքը գտնուող HASAG գործարանային ճամբարը, որ Պուխընվալտի ենթակայ ճամբար մըն էր։ Հոն ան արձանագրուեցաւ 4460 թիւի տակ։ Լաս այս ճամբարին մէջ կը մնար Լիզ Լոնտոնի հետ։ Կան նաեւ արխիւային տեղեկութիւններ Ասլանեանի ներկայութեան մասին Stalag IV-E ճամբարին մէջ։

Համակեդրոնացման ճամբարներուն մէջ եղած միջոցին, Ասլանեան գրեց «Գործարանը» բանաստեղծութիւնը եւ «Մալա» (Mala) անաւարտ քերթուածը (իրեն սիրելի չորս անձերու անուններու հապաւումը՝ «Մ»՝ մայրը՝ Մանիա, «Ա»՝ քոյրը՝ Արշալոյս, «Լ»՝ ինքը՝ Լուիզ, «Ա»՝ ամուսինը՝ Արփիար)։ Բանաստեղծութիւնը պահպանուած է շնորհիւ իր բարեկամուհիներուն՝ Նիքոլ Ռիցի եւ Լիզ Լոնտոնի։

27 Յունուար 1945-ին, Լուիզը վերադարձուեցաւ Ռաւընսպրիւք, ուր երեք օր ետք մահացաւ անյայտ պայմաններու մէջ։ 15 Փետրուար 1945-ին, իր ամուսինը՝ Արփիարը, սպաննուեցաւ Տորա-Միթելպաու ճամբարին մէջ։

Գործեր

• «Հարցական Ուղիներով»
• «Գիծէն Դուրս»