Լիլիթ

Jump to navigation Jump to search
Լիլիթ (1892), Ջոն Քոլլիէր

Լիլիթ, միջագետքեան առասպելներուն մէջ եղած է փոթորիկներու չար ոգին, որ կապ ունէր քամիի հետ եւ կը բերէր հիւանդութիւն ու մահ։ Շումերական «Գիլգամեշ» անունով էպիկական պոէմին մէջ ան կը ոչնչացնէ՝ Իշթառ աստուածուհիի, սուրբ ծառը։ Ան կոչուած է «Լիլիթու» անունով մինչեւ Ք.Ա. 7-րդ դար։ Այդ ժամանակէն հրեական առասպելներուն մէջ ան նշուած է «Լիլիթ» անունով։

Ստուգաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լիլիթը (սեմիթական արմատը L-Y-L l) օգտագործուած է հրեական առասպելներուն մէջ, որպէս՝ գիշերուան չար ոգի։ Աքքատերէնի մէջ «lili» եւ «līlītu» եզրոյթները նշանակած են ոգիներ։ Սումմերներու մօտ «lili» անուանումը կրող էգ չար ոգիները՝ ստուգաբանական, որեւէ կապ չեն ունեցած աքքադերէն «lilu» բառի հետ, որ կը նշանակէր երեկոյ։[1]

Լիլիթ անունը, հրեական համայնքներուն մօտ, դարերով մոռցուած անուն դարձած էր։ Միջնադարուն հրեական ռապայները կը փորձէին պարզել պատճառը, թէ՝ հին կտակարանին մէջ, ինչո՞ւ «Լիլիթ» անունը շեշտուած է։[2] Միջնադարեան «Պեն Սիրայի Այբուբեն» գիրի մէջ Լիլիթը կը ներկայացուի, որպէս Ադամի առաջին կինը։

Լիլիթը յունահռոմէական դիցաբանութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Եսայի մարգարէի մօտ (Աղ. 34։14) Լիլիթը թարգմանուած է որպէս՝ Լամիա։

Ըստ Զիգմոնտ Հուրվիցի՝ թալմուտական Լիլիթը կապուած է յունական Լամիայի հետ, որ՝ ինչպէս նշած է հեղինակը, կառավարած է երեխայ գողցող լամիա-հրէշներու։ Լամիան յայտնի էր որպէս՝ երեխայ սպանող եւ ինչպէս Լիլիթի նոյնպէս անոր վախցուցած էին՝ իր պատճառած չարիքներուն համար։ Անոր ծագումնաբանութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները խիստ հակասական են. ի՛նչ կը վերաբերի արտաքինին՝ Լամիան ներկայացուած է որպէս էակ, որուն մարմինի վերի հատուածը կը յիշեցնէ մարդու, իսկ ներքեւի հատուածը՝ մէջքէն մինչեւ ոտքեր՝ օձի[3]։

Աղբիւրներէն մէկուն մէջ նշուած է, որ ան Հեքաթէ աստուածուհիի դուստրն է։ Այլ աղբիւրի համաձայն՝ Հերա աստուածուհին յետագային անիծած է Լամիայի կապը Զեւսի հետ՝ ցանկանալով անոր, ունենալ մահացած երեխաներ։ Փոխարէնը՝ Հերան զայրանալով, որ Լամիան կենակցած է իր ամուսնու հետ, սպանած է անոր բոլոր երեխաները (բացառաբար մէկուն)։ Այնուհետեւ, վշտահար Լամիան վերածուած է հրէշի, որ երեխաներ գողնալով մայրերէն վրէժ կը լուծելէ[4]։

Լիլիթը յայտնի էր նաեւ որպէս տղամարդկանց արիւնը ծծող[5]։

Լիլիթը հայ գրականութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւետիք Իսահակեանի «Լիլիթ»-ը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւետիք Իսահակեանի «Լիլիթ» պոէմը հիմուած է հրեական առասպելի հիման վրայ։ Ան պոէմը գրած է Վենետիկի մէջ,1921 թուականին։ Իսահակեանի «Լիլիթ»-ին մէջ՝ Ադամը, ստեղծուած է հողէն (ինչպէս՝ հրեական առասպելին մէջ), իսկ Լիլիթը՝ հուրէն։ Ադամը սիրահարուած էր Լիլիթին, իսկ Լիլիթը՝ Ադամի նկատմամբ, անտարբեր էր եւ Ադամի նկատմամբ հակակրանք կը տածէր, քանի որ ան հողէ էր եւ ո՛չ թէ հուրէ, ինչպէս ինքը՝ Լիլիթը։

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ավետիք Իսահակյանի Լիլիթ առասպելը Ուիքիդարանում

Կարծիքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. ^ Michael C. Astour Hellenosemitica: an ethnic and cultural study in west Semitic impact on Mycenaean. Greece 1965 Brill p138
  2. Judit M. Blair De-Demonising the Old Testament - An Investigation of Azazel, Lilith, Deber, Qeteb and Reshef in the Hebrew Bible. Forschungen zum Alten Testament 2 Reihe, Mohr Siebeck 2009 ISBN 3-16-150131-4
  3. Տես Հուրվից, էջ 43 (անգլ.)
  4. Տես Հուրվից, էջ 33 (անգլ.)
  5. Տես Հուրվից, Էջ 77 (անգլ.)