Թէոտոր Հերզլ

Jump to navigation Jump to search
Թէոտոր Հերզլ
գերմաներէն՝ Theodor Herzl
Theodor Herzl.jpg
Ծննդեան անուն եբր.՝ בִּנְיָמִין זְאֵב הֶרְצֵל
Ծնած է 2 Մայիս 1860
Ծննդավայր Փեշտ Հունկարիա
Վախճանած է 3 Յուլիս 1904 (44 տարեկանին)
Վախճանի վայրը Աւստրիա
Քաղաքացիութիւն Flag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիական կայսրություն
Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Աւստրո-Հունգարիա
Ազգութիւն Հրեա
Կրօնք յուդայականութիւն
Կրթութիւն Վիեննայի Համալսարան
Մասնագիտութիւն Իրաւաբան
Աշխատավայր Լրագրող, թատերագիր
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Q31092475?
Ամուսին Julie Naschauer (ամ.1889-1904)
Ստորագրութիւն
Theodore Herzl signature.svg

Թէոտոր Հերզլ (եբր.՝ תאודור הרצל, հունկարերէն՝ Herzl Tivadar, 2 Մայիս 1860, Փեշտ Հունկարիա - 3 Յուլիս 1904, Աւստրիա), ի ծնե անուն՝ Պէնիամին Զէեւ Հերզլ (եբր.՝ בִּנְיָמִין זְאֵב הֵרצְל‎, Հուզէհ ՀաՄէտինահ, թարգմանաբար՝ "Պետութեան կանխագուշակ"), հրեա ազգութեան աւստրիա-հունկարացի լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, սիոնականութեան հիմնադիր եւ Իսրայէլի պետութեան ստեղծման գաղափարի հեղինակներէն մեկը։
Հերզլին անունը յատուկ նշուած է Իսրայէլի Անկախութեան հռչակագիրին մէջ:[1]

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թէոտոր Հերզլը ծնած է ներկայի Հունկարիոյ Փեշտի հրէական թաղամասի մէջ ապրող աշխարհիկ ընտանիքին մէջ:[2] Անոր հօր ընտանիքը ծագումով Սերպիայէն էր:[3] Անոր ծնողքը ուծացուած եւ գերմաներէնախօս հրեաներ էին: Հայրը՝ Եաքոպ Հերզլը (գերմաներէն՝ Jakob Herzl, 1838-1902) շատ յաջողակ գործարար եղած է: Պատանի ատենը Հերզլը կը ձգտեր երթալ Սուէզի ջրանցքը կառուցած Ֆերտինան տը Լեսըփսի (ֆր.՝ Ferdinand de Lesseps) հետքերով[4] սակայն յաջողութիւն չունեցաւ գիտութիւններուն մէջ, այլ փոխարենը զարգացում ապրեցաւ հումանիտար բնագաւառներուն համար:

Ուսում եւ Աշխատանք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թէոտոր Հերզլի յուշատախտակ Պութապեշտին մէջ:

Այս ձգտումը յետագային անոր հասցուց լրագրողի յաջողակ զբաղմունքի:[5] Ամոս Էլոնը անոր կը բնութագրեր որպէս եռանդուն գերմանասէր երիտասարդի [6], որ գերմանացիները կը տեսներ որպէս Կեդրոնական Եւրոպային մէջ Kulturvolk (մշակութային ժողովուրդ) եւ կ'ընդունէր գերմանական Bildung գաղափարը եւ որով պայմանաւորուած էր տարուածութիւնը Կեոթէի եւ Շէյքսփիրի գործերու ընթերցանութեամբ, ինչը կրնար թոյլ տալ գնահատել կեանքի լաւագոյն կողմերը եւ դառնալ բարոյապէս առաւել բարձր անձնաւորութիւն (Bildung տեսութիւնը հակուած էր գեղեցկութիւնը բարիութեանը նոյնացնելուն):[7] Bildung-ի միջոցաւ Հերցլը հաւատաց, որ Հունկարիոյ հրեաները կրնան իր նման դեն նետել «ամօթալի հրէական բնոյթը», ինչը հետեւանք էր բազմադարեայ աղքատութեան եւ ճնշումներու, եւ դառնալ քաղաքակիրթ եւրոպացիներ, իրական Kulturvolk, ինչպէս գերմանացիները:
1878-ին իր քրօջ յանկարծակի մահէն ետք, ընտանիքը անցաւ Վիեննա, հոն, Վիեննայի համալսարանէն ներսը Հերզլը ուսանեցաւ իրաւագիտութիւն: Որպէս երիտասարդ իրաւաբան, Հերզլը դարձաւ գերմանական ազգայնական Burschenschaft (եղբայրութիւն) միութեան անդամ, որուն նշանաբանն էր՝ Ehre, Freiheit, Vaterland (Պատիւ, Ազատութիւն, Հայրենիք). Յետագային ան հրաժարեցաւ որպէս բողոքի նշան կազմակերպութեան հակահրէականութեան դէմ:[8]
Վիեննայի համալսարանէն ներս եւ Զալցպուրկին մէջ կարճատեւ իրաւանական զբաղմունքէն ետք [9] ան հրապուրուեցաւ լրագրութեամբ եւ գրականութիւնով, որպէս լրագրող աշխատելով վիեննական լրագիրին մը մէջ եւ որպէս փարիզեան Neue Freie Presse-ի թղթակից, երբեմն յատուկ ուղեւորութիւններ կատարելով դէպի Լոնտոն եւ Կոստանդնուպոլիս: Յետագային ան դարձաւ Neue Freie Presse-ի գրական խմբագիր եւ գրեց քանի մը քոմետիներ եւ տրամաներ՝ Վիեննայի բեմերուն համար: Անոր վաղ աշխատանքները չէին ատացոլեր հրեաներու կեանքը: Ատոնք ունէին թերթոնի կարգ, աւելի շատ նկարագրական բնոյթի, քան՝ քաղաքական:[10]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/peace/guide/pages/declaration%20of%20establishment%20of%20state%20of%20israel.aspx
  2. Theodor Herzl: Founder of Political Zionism, Israel Cohen
  3. Theodor's father and grandfather were born in Zemun. See Կաղապար:Cite encyclopedia
  4. Chouraqui, André. A Man Alone: The Life of Theodor Herzl. Keter Books, 1970, p. 11.
  5. Elon, Amos (1975). Herzl, pp. 21–22, New York: Holt, Rinehart and Winston. 978-0-03-013126-4.
  6. Elon, Amos (1975). Herzl, p. 23, New York: Holt, Rinehart and Winston. 978-0-03-013126-4.
  7. Buruma, Ian Anglomania: A European Love Affair, New York: Vintage Books, 1998 page 180.
  8. Herzl Museum: Herzl – A Man of His Times
  9. «Theodor Herzl (1860–1904)»։ Jewish Agency for Israel։ արտագրուած է՝ 2009-08-08։ «He received a doctorate in law in 1884 and worked for a short while in courts in Vienna and Salzburg.» 
  10. M. Reich-Ranicki, Mein Leben, (München 2001, DTV GmbH & C0. - 3-423-12830-5), p. 64.