Եդուարդ Մանէ

Jump to navigation Jump to search
Եդուարդ Մանէ
ֆր.՝ Édouard Manet
Édouard Manet, en buste, de face - Nadar.jpg
Ծնած է 23 Յունուար 1832(1832-01-23)[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Փարիզ, Ֆրանսա[6]
Մահացած է 30 Ապրիլ 1883(1883-04-30)[1][2][4][5][7][8][9][10][11][12] (51 տարեկանին)
Մահուան վայր Փարիզի 8-րդ շրջան, Փարիզ, Ֆրանսա[13]
Քաղաքացիութիւն Flag of France.svg Ֆրանսա[14][15][16]
Ազդուած է Վերածնունդի վարպետներէն
Ազդած է Տպաւորապաշտ նկարիչներու վրայ
Երկեր Ֆլեյտահարը, The Street Singer, Լոլան Վալենսիայից, Նախաճաշ խոտի վրայ եւ Օլիմպիա
Տեսակներ դիմապատկեր
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ, նկարազարդող, վիմագրող
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Պատուոյ լեգէոնի շքանշանի ասպետ
Ամուսին Սիւզան Մանէ
Ծնողներ հայր՝ Օկիւստ Մանէ, մայր՝ Eugénie-Désirée Fournier
Ստորագրութիւն
Manet, Edouard 05 1832-1883 Signature.jpg

Եդուարդ Մանէ (ֆր.՝ Édouard Manet, 23 Յունուար 1832(1832-01-23)[1][2][3][4][5], Փարիզ[6]30 Ապրիլ 1883(1883-04-30)[1][2][4][5][7][8][9][10][11][12], Փարիզի 8-րդ շրջան[13]), ֆրանսացի գեղանկարիչ, տպաւորապաշտութեան հիմնադիրներէն մէկը։

Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Փարիզ 23 Յունուար 1832 թուականին, Փարիզ, բարձրաշխարհիկ միջավայրի պատկանող ընտանիքի մէջ։ Մայրը՝ Օժենի Դեզիղէ Ֆուզնէն, դիւանագէտի դուստր էր եւ Շուետի թագակիր արքայազնի՝ Չառլզ Բեռնադոթին թոռնուհին։ Հայրը՝ Օգուստ Մանէն, դատաւոր էր, որ կը փափաքէր՝ որդին եւս իրաւաբան դառնայ։

Իրաւաբանի մասնագիտութիւն ստանալու միտումով՝ հօր յորդորով 1848 թուականին Մանէն կը նաւարկէ դէպի Ռիօ տէ Ժանէրօ։ Երբ Եդուարդ Մանէն երկրորդ անգամ ըլլալով ձախողեցաւ իրաւաբանական դպրոցին համալրման քննութիւնը, հայրը ստիպուեցաւ հաշուի առնել որդու՝ արուեստի ոլորտէն ներս կրթուելու որոշումը։

1850-էն 1856 թուականներուն Մանէն կ'ուսանէր Թոմաս Կուտիւրի գլխաւորութեամբ։ Մօրեղբայրը ՝ Էտմոնտ Ֆուրնիէն, մշտապէս կ'ոգեւորէր Մանէն ստեղծագործական մաքառումներու ընթացքին, եւ մօրեղբօր օգնութեամբ Մանէն կը յայտնուի Լուըր։ 1841 թուականին Մանէն կ'ընդունուի միջնակարգ դպրոց, 1845 թուականէն ի վեր մօրեղբօր խորհուրդով կը յաճախէր նկարչական յատուկ դասընթացքներուն, ուր կը հանդիպի եւ կը ծանօթանայ Անտոնին Պղուստին՝ Ստեղծարար արուեստներու վարչութեան ապագայ նախագահին եւ իր ամբողջ կեանքին հաւատարիմ ընկերոջը։

Այս ընթացքին Մանէն կը կրկնօրինակէ Լուըրին՝ Վաղեմի Մեծերը (Old Masters)[17] կտաւներու շարքը։ 1853-1856 թ. Մանէն կը տեղափոխուի Գերմանիա, Իտալիա եւ ապա Նիտեռլանտներ, ուր Եդուարդ Մանէն ոգեշնչող բազմաթիւ աղբիւրներ կային. արուեստի գլուխ գործոցներ եւ նկարիչներ։ Ի վերջոյ 1856 թուականին Եդուարդ Մանէն բացաւ սեփական արուեստանոցը։ Այդ տարիներուն անոր նկարելու ոճը սուր քննադատութիւններու կ'արժանանար բազմաթիւ պատճառներով. մասնաւորապէս կտաւներուն մէջ մանրամասներու պարզագոյն ցուցադրութիւնը եւ գուներանգներու աւանդական երանգներու ճնշողութիւնը։

Մանէն ապրած է գլխաւորապէս Փարիզ, ուր ուսանած է Գեղեցիկ արուեստներու դպրոցէն ներս (1850-1856)։ Ընդօրինակած է իտալական Վերածնունդի եւ 17-րդ դարու վարպետներու (Ջորջոնէ, Տիցիան, Տիեկօ Վելասկէս, Ֆրանս Հալս), ինչպէս եւ Ֆրանցիսկօ Կոյայի, Էժէն Դելակրուայի ստեղծագործութիւնները. ազդուած է անոնցմէ։

Վաղ շրջանին աշխատանքներու կերպարներու կենսական հաւաստիութիւնը զուգորդուած է ռոմանթիկ հոգեվիճակներու հետ։ Օգտագործելով եւ վերաիմաստաւորելով հին վարպետներու պաշարներն ու շարժառիթները՝ Մանէն գեղանկարչական նոր խնդիրներ լուծելու ձգտած է։

Իր արուեստով կանխորոշելով տպաւորապաշտութիւնը՝ Մանէն 1860-ական թուականներու վերջին մտերմացեր է անոր վարպետներու հետ եւ 1870-ականներու վերջին անցեր պլեներային նկարչութեան, միաժամանակ, խորհրդապաշտներուն հակառակ, պահպանած է գծանկարի կառուցուածքային պարզութիւնը։ Մեծ քաղաքի խայտաբղետութեան մէջ ան ընտրած է առաւել բնորոշ իրավիճակներ՝ զուգորդելով գեղանկարչական եւ հոգեբանական իրավիճակները։

1870-ական թուականներուն ստեղծեր է նատիւրմորտներ, բնանկարներ, գծանկարներ, դիմանկարներ՝ ընդլայնելով ժանրին հնարաւորութիւնները։ Մանէի ստեղծագործութիւնը կ'աւարտի 19-րդ դարու ֆրանսական իրապաշտական արուեստի աւանդոյթներու կազմաւորումը։ Անոր առաջադրած եւ լուծած գեղարուեստական խնդիրները շատ բանով կանխորոշած են կերպարուեստի հետագայ պատմական շրջանին բնորոշ որոնումներու ուղղուածութիւնը։

Քառասունէն ետք Եդուարդ Մանէին ախտորոշած են սիֆիլիս քրոնիկ հիւանդութիւն. դեղորայքային բուժումներ կը ստանար։ Սակայն, ատիկա միակ հիւանդութիւնը չէր. նկարչին մարմինը կը տառապէր նաեւ յօդացաւ (ռեւմատիզմ) կոչուող՝ շարակցական հիւսուածքի բորբոքային հիւանդութենէ։ Մահէն քանի մը տարի առաջ նաեւ զարգացեր է լոկոմոտոր ատաքսիա հիւանդութիւնը, որ կը համարուի սիֆիլիսի կողմնակի արդիւնք եւ կը յանգի քրոնիկական ցաւերու։

1883 թուականի Ապրիլին բժիշկները ստիպուեցան հատել Եդուարդ Մանէի ձախ ոտնաթաթը՝ փտախտի (գանկրեն) պատճառով։ Այս բժշկական միջամտութենէն 7 օր անց նկարիչը մահացաւ։ Անոր աճիւնը ամփոփուած է Փարիզի Պասսի գերեզմանատանը։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Édouard Manet
  3. 3,0 3,1 Edouard Manetministère de la Culture.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Edouard Manet — 1834.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  6. 6,0 6,1 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Պերլինի Պետական Գրադարան, Պաւարիոյ Պետական Գրադարան եւ ուրիշներ Record #11857700X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. 7,0 7,1 Encyclopædia Britannica
  8. 8,0 8,1 SNAC — 2010.
  9. 9,0 9,1 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  10. 10,0 10,1 Discogs — 2000.
  11. 11,0 11,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  12. 12,0 12,1 Grove Art Online, Grove Dictionary of Art Online / J. TurnerOUP, 1998.
  13. 13,0 13,1 http://archives.paris.fr/s/4/etat-civil-actes/resultats/?
  14. Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
  15. LIBRIS — 2012.
  16. Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
  17. List of Old Masters
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png