Մումթազ Մահալ

Jump to navigation Jump to search
Մումթազ Մահալ
Portrait of Mumtaz Mahal (Arjumand Banu Begum).jpg
Ծնած է 27 Ապրիլ 1593(1593-04-27)
Ծննդավայր Ակրա, Մուղալական Կայսրութիւն, Հնդկաստան
Մահացած է 17 Յունիս 1631(1631-06-17)[1] (38 տարեկանին)
Մահուան վայր Պուրհանփուր, Մուղալական Կայսրութիւն, Հնդկաստան
Կրօնք Շիա Իսլամ
Մասնագիտութիւն թագաւորական ամուսին
Վարած պաշտօններ empress consort
Ամուսին Շահ Ճահան
Ծնողներ հայր՝ Abul-Hasan ibn Mirza Ghiyas Beg
Երեխաներ Aurangzeb, Dara Shikoh, Murad Bakhsh, Shah Shuja, Jahanara Begum Sahib, Roshanara Begum եւ Gauhar Ara Begum

Մումթազ Մահալ կամ Մումթազ Իշխանուհին՝ կայսրի consort-ը, 27 Ապրիլ 1593(1593-04-27), Ակրա, Մուղալական Կայսրութիւն17 Յունիս 1631(1631-06-17)[1], Պուրհանփուր, Մուղալական Կայսրութիւն), օրիորդական անունը Արճումանտ Պանու Պեկամ։ Շահ Ճահանի սիրելի կինը որ հայ ծագում ունէր։ Հայազգի Ասաֆ խանի դուստրն էր։ Մումթազի հայրը եղած էր յայտնի պաշտօնեայ մը արքունիքին մէջ։ Մումթազ անունը անոր տուած էր Շահ Ճահանի հայրը՝ Ճահանկիրը ու կը նշանակէր «պալատի զարդ»։

Արճուրամանտը կ՜ամուսնանայ կայսր Շահ Ճահանի հետ 1612-ի մայիսի 10-ին, 19 տարեկան հասակին մէջ։ Ան ծնունդ տուած է Շահ Ճահանին 13 զաւակ։ 14-րդ զաւակի ծննդաբերութեան ժամանակ Մումթազ մահացած է ամուսնոյն ռազմական ճամբարին մէջ, Շահ Ճահանի վրանում։

Կնոջ մահէն ետք Շահ Ճահանը կը հրամայէ կառուցել մարմարէ մեծ դամբարան Ակրա քաղաքին մէջ։ Շինարարութիւնը կը տեւէ 22 տարի ծանօթ իբր Թաժ Մահալ՝ որ կը նշանակէ Հնդկաստանի թագը անուանումը։

Հայ ծագումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սերգէյ Աւագեան իր «Նշանաւոր Հայուհիներ» գիրքին մէջ կը նշէ, որ Մումթազ Մահալը (Յեղինէն) ծնած է 1593 թուականին հնդկական արքունիքի հայազգի պաշտօնեայ Ասաֆ խանի ընտանիքին մէջ։ 1612-ին գահաժառանգ Խուրամի խան կ՛ամուսնանայ անոր հետ: 1627 թուականին գահաժառանգ Խուրամի խանը կը դառնայ Հնդկաստանի թագաւոր: Թագադրութենէն ետք Խուրամի խանը կ՛անուանափոխուի եւ կը կոչուի Շահ Ճահան:

Աշխարհագրագէտ Կամսար Աւետիսեան իր գիրքին մէջ գրած է, որ 1630 թուականին Մումթազ Մահալ կ՛ուղեկցի թագաւոր ամուսնուն պատերազմի մէջ, ռազմի դաշտին վրայ կը հիւանդանայ: Բժիշկները անկարող կ՛ըլլան փրկելու անոր կեանքը: Մահամերձ վիճակի մէջ ան ամուսինէն կը խնդրէ իր գերեզմանին վրայ կառուցել տաճար:

Հնդկաստանի հայ թագուհի Մումթազ Մահալ իր մահկանացուն կը կնքէ 38 տարեկանին, 1631 թուականին, Հնդկաստանի Պուրհան Նուրէ բնակավայրին մէջ, ուր հողին կը յանձնուի: Սակայն, քիչ ժամանակ ետք անոր աճիւնը կը տեղափոխուի Ագրա եւ հողին կը յանձնուի` Ճամնա գետի ափին: Այստեղ թագաւոր ամուսին Շահ Ճահանը իր սիրեցեալ թագուհիին գերեզմանին վրայ կը կառուցէ (1630-1652) աշխարհահռչակ մզկիթ-դամբարանը` Թաժ Մահալը[2]:

Ժապաւէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի ժապաւէնը (անգլերէն՝ Taj Mahal: The Armenian Woman and the Symbol of India), վաւերագրական ժապաւէն մը, որ կը պատմէ՝ միջնադարուն, Հնդկաստանի մէջ ձեւաւորուած հայկական գաղութին մասին: Ժապաւէնին անդրանիկ ցուցադրութիւնը տեղի ունեցած է 2015 թուականի 8 Մարտ-ին: Ժապաւէնը նկարահանուած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ բնակող ՝ Սեմ (Սարգիս) Մակարեանի եւ Արա Ազատեանի աջակցութեամբ[3]: Ժապաւէնը «Հայկական Չափանիշ» ընկերութեան կողմէ իրականացուած «Անծանօթ հայեր» շարիքին մէկ մասն է, ուր մանրամասնօրէն կը ներկայացուի Հնդկաստանի մէջ բնակող հայերու պատմութիւնը: Վաւերագրական այս ժապաւէն կ՛անդրադառնայ Հնդկաստանի՝ Ակրա քաղաքին մէջ գտնուող, աշխարհահռչակ Թաժ Մահալի տաճարի մասին, որ ըստ կարգ մը պատմական աղբիւրներու, Հնդկաստանի Շահ Ճահան արքային կնոջ՝ Մումթազ Մահալի, զոր հայ եղած է, յիշատակին կառուցած է[4]:

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]