Ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել

Jump to navigation Jump to search
Ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել
գերմաներէն՝ Georg Wilhelm Friedrich Hegel
1831 Schlesinger Philosoph Georg Friedrich Wilhelm Hegel anagoria.JPG
Ծնած է 27 Օգոստոս 1770(1770-08-27)[1][2][3][…] կամ 1770[4]
Ծննդավայր Շթութկարթ, Վյուրթեմբերգի դքսություն, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[5]
Մահացած է 14 Նոյեմբեր 1831(1831-11-14)[1][2][3][…] կամ 1831[4]
Մահուան վայր Պերլին, Պրուսիոյ թագաւորութիւն[5]
Քաղաքացիութիւն Գերմանիա
Ազգութիւն գերմանացի?
Մայրենի լեզու գերմաներէն
Ուսումնավայր Թյուբինգենի համալսարան?
Ենայի Համալսարան[6]
Կոչում փրոֆեսոր
Ազդուած է Ֆրիդրիխ Շելինգ?, Իմանուիլ Կանտ?, Իրաքլիս, Բենեդիկտ Սպինոզա?, Շառլ Լուի Մոնտեսքիո?, Արիստոտէլ, Պղատոն, Փլոթինոս, Պրոկլ?, Անսելմ Քենթրբերցի?, Նիկոլաս Կուզայացի?, Ռենե Դեկարտ?, Ժան Ժակ Ռուսո?, Յակոբ Բյոմե?, Յոհան Գոտլիբ Ֆիխտե? եւ Ֆրիդրիխ Դանիել Էռնստ Շլայերմախեր?
Մասնագիտութիւն փիլիսոփայ, համալսարանի դասախօս, փիլիսոփայության պատմաբան, գրագէտ
Աշխատավայր Ենայի Համալսարան
Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան?
Հայտելպըրկի Համալսարան
Համպոլտթ Համալսարան
Ամուսին Marie von Tucher?[7]
Ծնողներ հայր՝ Georg Ludwig Hegel?, մայր՝ Maria Magdalena Louisa Fromm?[8]
Երեխաներ Karl Von Hegel?
Ստորագրութիւն
Hegel Unterschrift.svg

Ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել (գերմաներէն` Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 27 Օգոստոս 1770(1770-08-27)[1][2][3][…] կամ 1770[4], Շթութկարթ, Վյուրթեմբերգի դքսություն, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[5] - 14 Նոյեմբեր 1831(1831-11-14)[1][2][3][…] կամ 1831[4], Պերլին, Պրուսիոյ թագաւորութիւն[5]), գերմանացի փիլիսոփայ, գերմանական դասական փիլիսոփաիւթեան կարկառուն ներկայացուցիչներէբ մէկը, իտէալիզմի հիմքի վրայ դիալեկտիկայի համակարգուած տեսութեան հիմնադիրը։

Կենսագրական գիծեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հեկել Շթութկարթ ծնած էր, Թուպինկըն ուսանած եւ Ենայի մէջ խմբակի մը ուսուցած 1801-1807-ին: 1808-1816-ին ան Նիւրնպըրկի մէջ դպրոցի մը տնօրէնութիւնը կը ստանձնէր:

1818-ին Պերլինի մէջ կր դասախօսէր եւ շուտով իբրեւ իր օրերու առաջին իմաստասէրի Համբաւը կը տարածուէր: Ան գոլերայէ կր մահանար, երր իր վայելած համբաւին եւ գործունէութեան գագաթնակէտին կր գտնուէր:

Բացարձակ իտէալիզմի գաղափարը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկելի համաձայն, տիեզերքը Բացարձակին՝ Աստուծոյ պայքարի եւ ճիգի շարունակական թաւալումն էր: Բացարձակը հոգի էր եւ անոր թաւալումը միտքին տրամարանականօրէն հաստատած օրէնքներուն համաձայն տեղի կ'ունենար[9]:

Իր իմաստասիրութիւնը բանաձեւելու համար ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել թէզ-հակաթէզ-համաթէզ դրութիւնը կ’օգտագործէր, որ աւելի Եոհան Կոթլիպ Ֆիխթի մտածողութեան կը համապատասխանէր:

Շարժում մը, թէզը, մէկ ուղղութեամբ կ՚ընթանար մինչեւ այլ շարժումի մը, հակաթէզի, բախիլը: Այս բախումը ոչ միայն պարագայկան էր, այլ անհրաժեշտ: Թէզին եւ հակաթէզին միջեւ երեւան եկած ճնշումը համաթէզով կը յաղթահարուէր: Օրինակ, թէզը գաղափարն էր, հակաթէզը բնութիւնը, իսկ երկուքը կը միանային մարդկութիւն համաթէզին մէջ, որ միտքին եւ նիւթին միութիւնն էր: Որովհետեւ ամբողջ գոյութիւնը Բացարձակին թաւալումն էր, որ միտքին օրէնքներով կ՚ընթանար, միտքին օրէնքները գոյերուն օրէնքներն էին. առաւել, որովհետեւ մեր մտածողութիւնը Բացարձակին մասնիկն էր, որ մեր միտքէն դուրս գտնուող գոյերուն գիտութիւնը մեզի կր փոխանցէր եւ բոլոր միտքերուն մէջ ալ նոյնն էր, ան Բացարձակին մասնիկը կը դառնար:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Library of the World's Best Literature / խմբ. C. D. Warner
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Гегель Георг Вильгельм Фридрих // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  7. Drüll D. Heidelberger Gelehrtenlexikon 1803–1932Springer Science+Business Media, 1986. — է. 104–105. — ISBN 978-3-642-70760-5doi:10.1007/978-3-642-70760-5
  8. 8,0 8,1 8,2 Pas L. v. Genealogics — 2003. — ed. size: 683713
  9. «Absolute Idealism | philosophy | Britannica»։ www.britannica.com (անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2022-02-03 

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Հասկ» Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պաշտօնական հրատարակութիւն, Մայիս 2014, էջ 458-459։