Կաղանդ պապա

Jump to navigation Jump to search
Ժամանակակից Կաղանդ պապուկը

Կաղանդ պապա (անգլերէն` Santa Claus), դիցաբանական, մշակութային եւ պատմական արմատներու վրայ հիմնուած գեղարուեստական կերպար, որ ըստ արեւմտեան քաղաքակրթութեան ներկայացուցիչներու` ամէն տարի 24 Դեկտեմբեր-ի երեկոյեան, այսինքն՝ կաթոլիկ Ս. Ծննդեան նախօրեակին կ'այցելէ բարի երեխաներուն տուները եւ անոնց գաղտնի նուէրներ կը բաժնէ։ Կաղանդ պապուկի կերպարը հիմնուած է Ս. Նիկողայոս Զմիւռնացիի կերպարին հիման վրայ։

Կաղանդ պապուկի ծագումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղանդ պապուկ 1889

«Նիկողայոսը յայտնի էր իր բարեգործութիւններով. մանուկներ ունեցող աղքատ մարդոց նուէրի տեսքով նպաստ կու տար [1]:Նախապէս եւրոպական երկիրներու մէջ ընդունուած էր 6 Դեկտեմբերին՝ եկեղեցական օրացոյցով Ս. Նիկոլայի օրը, երեխաներուն իր անունով նուէրներ բաժնել: Սակայն Ժզ. դարուն, երբ հաւանութիւն չէին տար սուրբերի երկրպագութեան, Գերմանիոյ եւ սահմանակից երկիրներու մէջ այն անձը, որ նուէրներ կը բաժնէր, կը դառնար մանուկ Քրիստոսը, իսկ անոր ծննդեան օրը 6 Դեկտեմբերէն կը տեղափոխեն 24 Դեկտեմբերի, որ Ս. ծննդեան տօնավաճառի ժամանակաշրջանն էր: Ժզ. դարու կէսէն ետք դարձեալ կը սկսին նուէրներ բաժնել երեխաներուն Ս. Նիկողայոսի անունով, սակայն ասիկա տեղի կ'ունենար արդէն Դեկտեմբերի վերջերուն՝ Ս. ծննդեան: Բայց որոշ Եւրոպական երկիրներու մէջ դեռ ուժի մէջ կը մնային աւելի հին սովորոյթները: Այդպէս, Հոլանտայի մէջ, ուր Ս. Նիկողայոսի անունը կը հնչէր որպէս Սինթերքլաս, երեխաները նուէրներ կը ստանային եւ՛ 5 Դեկտեմբերին, եւ՛ Ս. ծննդեան:

1650-ական թուականներուն հոլանտացի գաղութարարներու շնորհիւ Ս. Նիքոլայի կերպարը կը հասնի նաեւ հիւսիսամերիկեան մայրցամաք՝ Նոր Ամսթըրտամ, այժմեան Նիու Եորք: Հարկ է նշել, որ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ հիմնուած անգլիացի պուրիտանները Ս. ծնունդ չէին նշեր[2]։

1809-ին լոյս կը տեսնէ ամերիկացի գրող Ուաշինկթըն Իրվինկի «Նիու Եորքի պատմութիւն» գիրքը, ուր կը պատմէր հոլանտական կառավարութեան ժամանակներու մասին՝ յիշելով եւ մեծարելով Ս. Նիկողայոսը Նոր Ամսթըրտամի մէջ:

Կաղանդ պապուկը Թովմաս Նեսթի նկարին մէջ (1881): Քլեմենթը, Քլարթ Մուրը եւ Թովմաս Նեսթ մեծ դեր ունեցած են կերպարին այժմեան ձեւաւորման մէջ:

1823-ին լոյս կը տեսնէ Քլարք Մուրի «Ս. ծննդեան նախորդող գիշերը, կամ Ս. Նիկողայոսի այցելութիւն» գիրքը, ուր կը պատմէր Կաղանդ պապուկի՝ հեքիաթային կերպարին մասին: Այս բանաստեղծութիւնը, որ մեծ հռչակ ձեռք կը բերէ, կը վերահրատարակուի 1844-ին:

1863-ին Harper’s Weekly պարբերականին մէջ աշխատող յայտնի ամերիկացի նկարիչ [[Թովմա, աւելի ուշ Նեսթ երեխաներու համար կը գծէ շատ ու շատ զուարճալի նկարներ Կաղանդ պապուկի կեանքէն, որոնք տեղ կը գտնեն տարբեր պարբերականներու էջերուն մէջ: Իր նկարներուն մէջ Նեսթ մտածած եւ մանրամասն նկարագրած է Կաղանդ պապուկին առօրեան: ս Նեսթ]] կ'օգտագործէ Կաղանդ պապուկի կերպարը՝ գծելով իր քաղաքական ծաղրանկարներու շարքին մէջ նուէրներ բաժնող հերոսի կերպարով ըստ Քլարթ Մուրի գիրքին: Կերպարը մեծ հռչակ ձեռք կը բերէ Նկարիչը առաջին անգամ կը յիշէ այն մասին, որ Կաղանդ պապան կ'ապրէր Հիւսիսային բեւեռին մէջ եւ ունի յատուկ գիրք, ուր կը գրէ երեխաներուն լաւ եւ վատ արարքները[1]: Նեսթի նկարներուն մէջ կարելի է նկատել Կաղանդ պապայի պատկերին հեզհետէ փոփոխութիւն՝ մորթէ մուշտակով տարեց մարդէն վերածուելով կիսամուշտակով աւելի իրական եւ ուրախ մարդու: Ինչպէս կը վկայէ History Channel հեռուստաալիքը, «Նեսթ Կաղանդ պապուկը արտանկարած է ինքն իր կերպարին վրայ հիմնուելով»: Նկարիչը եղած է միջին տարիքի, երկար մօրուքով, գիրուկ մարդ մը:

Թովմաս նեսթի Կաղանդ պապուկը

Պէտք է նշել, որ սկզբնապէս Նեսթի նկարներուն մէջ Կաղանդ պապայի կիսամուշտակը շագանակագոյն էր, սակայն նոր նկարներուն մէջ գրեթէ մէկ անգամէն անիկա կը ստացանայ կարմիր երանգ: History Channel-ը իր «Կաղանդ պապայի արկածները» ծրագիրին մէջ կը նշէ, որ Կաղանդ պապայի կիսամուշտակին կարմիր գոյնը չունի որեւէ յստակ իմաստ[1]:

1931-ին «Քոքա-քոլա» ընկերութիւնը կը հրապարակէ գովազդային հոլովակ մը՝ ձմրան զովացուցիչ ըմպելիքներու վաճառքը աւելցնելու նպատակով: Այդ պատճառով անոնք կ'առաջարկեն Կաղանդ պապայի աւելի ժամանակակից կերպար մը՝ մշակուած Սենտպլոմ Հեթտոնի կողմէ:Այս գեղանկարիչին կը պատկանի Կաղանդ պապուկի՝ ամբողջ աշխարհի մէջ յայտնի եւ ճանաչելի կերպարը: Անոր նկարները կը դառնան ամէնայաջողը բոլոր այն նկարներէն, որոնք նկարուած էին Քլարք Մուրի բանաստեղծութեան եւ Թովմաս Նեսթի նկարներուն ազդեցութեան իբրեւ արդիւնք:

Կաղանդ պապան էլֆի տեսքով «Փուք» (Puck) ամսագիրի կողքի նկար՝ (1904)

Սենտպլոմի մեկնաբանությամբ՝ Կաղանդ պապայի մուշտակը եղած է կարմիր, սպիտակ խաւեզրերով: Բայց հեքիաթային հերոսին հագուստին գոյներուն համակցութիւնը ամբողջությամբ չի պատկանիր «Քոքա-Քոլա» ընկերութեան, նոյն ձեւով հագած Կաղանդ պապան յայտնուած է «Փուք» (Puck) ամսագիրի կողքին (1902, 1904 եւ 1905 թուականներուն), անիկա նաեւ յայտնուած է «White Rock Beverages» վաճառանիշի գովազդային պաստառին վրայ(1915 եւ 1920-ական թուականներին)[3][4]:

Կաղանդ պապուկի ժամանակակից տարբերակը յաճախ կը ներկայանայ լսելու փոքր տարիքի երեխաներուն ցանկութիւնները

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Портал о странах и народах мира
  2. Голос Америки. 25 декабря в истории
  3. «Does Santa Claus still drink White Rock?» (անգլերեն)։ White Rock Collectors Association (whiterocking.org)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2011-07-23-ին։ արտագրուած է՝ 2013-01-07 
  4. «Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!» (անգլերեն)։ BevNET.com։ 2006-12-18։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013-01-20-ին։ արտագրուած է՝ 2013-01-07 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կատեգորիա:Գեղարվեստական կերպարներ