Էտկար Ակնունի

Jump to navigation Jump to search
Էտկար Ակնունի
Db Agnouni khachadour maloumian 1.jpg
Ծննդեան անուն հայ.՝ Խաչատուր Մալումյան
Ծնած է 1863[1][2][3]
Ծննդավայր Մեղրի[1]
Վախճանած է 1915[1][2][3]
Ազգութիւն հայ
Ուսումնավայր Ներսիսեան դպրոց
Մասնագիտութիւն լրագրող, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ, քաղաքական գործիչ

Էտկար Ակնունի (Խաչատուր Մալումեան, 1860-1915), hայ ազատագրական պայքարի գործիչ։ Ծնած է Մեղրի, Արծրունիի գաղափարներով, կը սկսի գրել «Մշակի» մէջ (հիմնադիրին մահէն ետք, թերթը փոխանցուած է Հ. Առաքելեանի, Քալանթարի յետոյ՝ իրեն): Երկար ժամանակ Փեթերսպուրկ մնալով, կ՚աշխատակցի «Դրօշակ»ի՝ Է. Ակնունի ծածկանունով, գլխաւոր նիւթ ունենալով ռուս կառավարութեան վերաբերումը դէպի Կովկաս եւ կովկասահայերը՝ «Կովկասեան խապրիկներ» խորագրին տակ։ Հայ-թաթարական ընդհարումներէն ետք, կը սկսի գրել «Կովկասեան վէրքեր»ը, ապա առանձին հատոր կազմած եւ ֆրանսերէնի ալ վերածուած։ Անժխտելի են հրապարակագրի եւ բեմբասացի իր արժանիքները։ 1904-ին մասնակցած է Երիտասարդ Թուրքերու եւ հայոց համաժողովին Փարիզի մէջ։ 1907Հ.Յ.Դ. Դ. Ընդհանուր ժողովը զինք պատուիրակ կը նշանակէ հայ եւ թուրք դաշնակցութեան խորհուրդին, եւ Ակնունի յաջորդ տարին յաջողութեամբ գլուխ կը հանէ այդ գործը, որուն իբր արդիւնք՝ Օսմանեան Սահմանադրութիւնը կը վերահաստատուի։ Յետոյ, իբր պատասխանատու անդամ իր պատկանած կուսակցութեան՝ կու գայ Պոլիս եւ կը դառնայ ցոյցերու խանդավառող։ 1912–ին կը մեկնի Ամերիկա եւ հայ համայնքներու մէջ շրջան մը ընելէ ետք, Պոլիս կը վերադառնայ։ Հրատարակած է ուսումնասիրութիւն մը Գրիգոր Արծրունիի մասին, յետոյ գրած է «Դէպի կռիւ», «Դէպի երկիր» եւ «Մեծ Իտէալիստը»։ Ան կազմած է «Յարգանքի Պսակը» Փորթուգալեանի յոբելեանին եւ «Սգապսակը» գիրքերը։ «Ազատամարտ»ի անստորագիր խմբագրականներէն մէկ մասը Ակնունիի գրիչին կը պատկանին։ Մեծ Եղեռնի զոհերէն եղած է։

Հ․Օ․Մ․ի հիմնադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քսաներորդ դարուն առաջին տասնամեակին, երկու իրերամերժ կայսրութիւններու միջեւ բաժնուած հայութիւնը, Պոլիսէն Թիֆլիս, կ'ապրէր իր ազգային ինքնագիտակցութեան, մշակութային ու քաղաքական զարթօնքի նորագոյն շրջանը։ Գալիք դէպքերու լոյսին տակ, նախախնամական եղաւ երիտասարդ մտաւորական եւ դաշնակցութիւն կուսակցութեան ակնառու գործիչ՝ Խաչատուր Մալումեան «Է. Ակնունիի» կը հասնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նորակազմ համայնքներէն ներս ի մի հաւաքելու եւ կազմակերպելու ազգային վերազարթնումով խանդավառ հայ կանանց անջատաբար գործող զանազան խումբերը։

Միջազգային Կարմիր Խաչի մարդկայնական եւ բարեսիրական սկզբունքներէն ու ծրագիրներէն ներշնչուած, Միացեալ Նահանգներու հայ կանանց փոքրաթիւ այս խումբերը, Ակնունիի խրախուսիչ թելադրանքներով ու ցուցմունքներով, 1910 թուին կը համախմբուէին Նիւ Եորքի մէջ եւ հիմը կը դնէին «Դաշնակցութեան Կարմիր խաչի», որ հետագային, համասփիւռքեա՛ն իր տարածուն ցանցով եւ աշխոյժ գործունէութեամբ, ամենուրե՛ք պիտի ճանչցուէր որպէս Հայ Օգնութեան Միութիւն։

Աղբիւր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • 1,0 1,1 1,2 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Բեռլինի պետական գրադարան, Բավարիական պետական գրադարան եւ ուրիշներ Record #1028909438 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  • 2,0 2,1 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  • 3,0 3,1 Swartz A. (unspecified title) — 2007.