Էլիա Քազան

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search
Էլիա Քազան
Elia Kazan NYWTS b.jpg
Ծնած է 7 Սեպտեմբեր 1909
Ծննդավայր Կ.Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 28 Սեպտեմբեր 2003
Վախճանի վայրը Նիւ ԵորքԱՄՆ
Քաղաքացիութիւն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ամերիկացի
Ազգութիւն Հունաստան յոյն
Կրթութիւն Ուիլյամս քոլեջ և Եյլի դրամայի դպրոց
Կարողութիւն բեմավար, թատերագիր, արտադրող
Մասնագիտութիւն կինոռեժիսոր, սցենարիստ, կինոպրոդյուսեր, գրագէտ, դերասան, թատերական ռեժիսոր և կինոդերասան
Աշխատանք Նոր Դպրոց
Ամուսին Barbara Loden, Frances Kazan և Molly Kazan
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Օսքար, Ոսկէ Գնդակ եւ այլն
Երեխաներ Նիկոլաս Կազան

Էլիա Քազան (անգլերէն՝ Elia Kazan, իսկական անուն մականունը՝ Էլիաս Քազանճիօղլու (յունարէն՝ Ηλίας Καζαντζόγλου), թրք.՝ Elia Kazancıoğlu), 7 Սեպտեմբեր 1909, Կ.Պոլիս - 28 Սեպտեմբեր 2003, Նիւ Եորք), թատրոնի եւ շարժապատկերի արմատներով յոյն ամերիկացի բեմավար, թատերագիր եւ արտադրող։ Օսքարի եռակի եւ Ոսկեայ Կլոպուս քառակի դափնեկիր։

Կենսագրութիւն Եւ Ասպարէզ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էլիա Քազանը ծնած է 1909-ին Պոլսոյ մէջ յոյն առեւտրականներու ընտանիքի մէջ։ 1913-ին անոր ընտանիքը տեղափոխուած է Միացեալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատած Նիւ Եորքի մէջ, ուր անոր հայրը կը զբաղէր գորգերու վաճառքով։ Մասաչուսէթսի քոլէճներէն մէկը աւարտելէ ետք կ'ընդունուի Եէլսքի համալսարանի թատերական արուեստի բաժանմունքը։

1930 ականներուն արդէն կը սկսի աշխատիլ Նիւ Եորքի թատերախումբերէն մէկուն մէջ, իբրեւ բեմավար։ 1934-էն սկսեալ շուրջ 2 տարի Էլիա Քազան ԱՄՆ-ի համայնավար կուսակցութեան գաղտնի անդամ էր[1]:

Արդէն 1940-ի սկիզբէն Քազան կը համարուէր Նիւ Եորքի ամէնէն յայտնի թատերական բեմավարներէն մէկը։ Ան նաեւ կը խաղար թատրոնի մէջ («Սպիտակ Խալաթներով Մարդիկ», «Լեֆտին Սպասելով», «Ճոնի Ճոնսոն», «Ոսկէ Տղան», «Լիլոիմ» եւ այլն)։ Ստացած է թատրոնի հեղինակաւոր Թոնի մրցանակ։

1940-ականներուն վերջաւորութենէն Քազան կը սկսի նկարահանել նաեւ ֆիլմեր, սկիզբը քանի մը կարճա վաւերագրական ֆիլմեր, ապա նաեւ լման գեղարուեստական ֆիլմ։ Անոր արդէն առաջին մեծ աշխատանքներէն մէկը՝ 1947-ին նկարահանուած «Ջենտլմենական Համաձայնութիւն» ֆիլմը մեծ յաջողութիւն կ'ունենայ արժանանալով 3 Օսքարի, որոնց մէջ նաեւ Քազան կը ստանայ իր առաջին Օսքարը լաւագոյն բեմավար անուանակարգին մէջ։ Մէկ Օսքար եւս ան կը ստանայ 1954-ին նկարահանուած «Նաւահանգիստին Մէջ» ֆիլմին համար (ֆիլմը կ'արժանանայ 8 Օսքարի, ինչպէս Օսքար Լաւագոյն Ֆիլմի Համար)։ Միւս նշանաւոր շարժապատկերի աշխատանքերն են «Ցանկութիւն» տրամվայը, «Դրախտէն Արեւելք»-ը, «Վայրի Գետը», «Տիկնիկ»-ը, «Ամերիկա, Ամերիկա»-ն եւ այլն։ Անոր վերջին աշխատանքը շարժապատկերի մէջ դարձաւ 1976-ին նկարահանուած «Վերջին Մագնատը» թատերգութիւնը՝ հոլիուուտեան շարք մը յայտնի դերասաններու մասնակցութեամբ։

Էլիա Քազան մասամբ վատ համբաւ ձեռք բերաւ 1952-ին՝ յետաքննութեան յատուկ մարմիններու յայտնելով իր համայնավար գաղափարակից ընկերներու մասին տեղեկութիւններ[2]: Յետաքննութեան պատճառով անոր գաղափարակից դերասաններէն 8 հոգի յայտնուեցան, հոլիուուդեան սեւ ցուցակին մէջ եւ անոնց ասպարէզը աւարտեցաւ։ Այդ արարքը շատ շարժապատկերի գործիչներ չներեցին, մասնաւորապրս 1999-ին, երբ անոր կը յանձնուէր պատուաւոր Օսքար շարժապատկերի մէջ ունեցած մեծ աւանդի համար, ներկաներէն մէկ քանին (Նիք Նոլթի, Էտ Հարիս) հրաժարեցան ծափահարել անոր, իսկ ոմանք ալ (Սթիւըն Սփիլպըրկ, Ճիմ Քերրի) կը ծափահարէին նստած տեղէն[3][4]: Իսկ ֆրանսացի դերասան Ժիւլ Տասսենը առարկութեամբ հանդէս եկաւ անոր պատուաւոր Օսքար յանձնելու համար, որ նոյնպես յայտնուած էր այդ սեւ ցուցակին մէջ։

Էլիա Քազան երեք անգամ ամուսնացած է[2]: Մահացած է 2003-ին Նիւ Եորքի մէջ 94 տարեկանին։

Ֆիլմագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ընդհանուր թիւով 21 ֆիլմի բեմավար է, 8 ֆիլմի արտադրող, 6 ֆիլմի թատերագրութիւններու հեղինակ։ Խաղացած է 6 ֆիլմի մէջ, իբրեւ դերասան։
Ամէնէն նշանաւոր բեմավարական աշխատանքներէն են՝

Տարի Ֆիլմ Բնօրինակ Անուանում Դերասաններ
1945 Ծառ Կ'աճի Պրուքլինի Մէջ The tree grow in Brooklyn
1947 Խոտի Ծով Sea Of Grass Սփենսըր Թրէյսի
Քեթրին Հեփպորն
1947 Ճենտլմենական Համաձայնութիւն Gentleman’s Agreement Կրէկորի Փէկ
1947 Պումըրանկ Boomerang! Լի Ճէյ Քոպպ
Արթուր Քենետի
1949 Փինքի Pinky
1950 Խառնաշփոթ Փողոցներու Մէջ Panic In The Streets
1951 «Ցանկութիւն» տրամվայը A Streetcar Named Desire Մառլոն Պրանտօ
Վիվիէն Լի
1952 Վիվա Սափաթա Viva Zapata! Մառլոն Պրանտօ
Էնթընի Քուին
1953 Մարդը Պարանի Վրայ Man On A Tightrope Ֆրետրիք Մարչ
Կլորիա Կրեհըմ
1954 Նաւահանգիստին Մէջ On The Waterfront Մառլոն Պրանտօ
Լի Ճէյ Քոպպ
Ռոտ Սթայկըր
Մարթին Պոլսամ
Քառլ Մոլտըն
1955 Եդեմէն Արեւելք East Of Eden Ճէյմս Տին
1956 Տիկնիկ Baby Doll Էլի Ուոլլաք
Քերոլ Պէյքըր
Քառլ Մոլտըն
1957 Երեսը Ամբոխի Մէջ A Face In The Crowd Ուոլթըր Մաթաու
1960 Վայրի Գետ Wild River Մոնթկոմըրի Քլիֆտ
1961 Հիանալին Խոտերու Մէջ Splendor In The Grass Ուորըն Պիթի
Նաթալի Ուուտ
1963 Ամերիկա, Ամերիկա America, America
1969 Գործարք The Arrangement Քըրք Տուկլաս
Ֆէյ Տանաուէյ
Տեպորա Քըր
1972 Հիւրերը The Visitors Ճէյմս Ուուտս
1976 Վերջին Մագնատը The Last Tycoon Ռոպըրթ Տէ Նիրօ
Թոնի Քըրթիս
Ճէք Նիքոլսըն
Ռոպըրթ Միտչեմ
Ժաննա Մորօ
Անժելիքա Հիւսթըն

Մրցանակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ընդհանուր առմամբ Էլիա Քազան ստացած է 33 մրցանակ, ներկայացած է 24-ի եւս, ինչպէս.

Օսքար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

8 անգամ ներկայացած է Օսքար, ստացած 3-ը

ստացած է նաեւ 1 պատուաւոր Օսքար.

Ոսկէ Գնդակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

4 անգամ ներկայացած եւ 4 անգամ ստացած է Ոսկէ Գնդակ մրցանակը Ոսկէ Գնդակ Լաւագոյն Բեմավարի Համար անուանակարգի մէջ, որ թերեւս չէ յաջողած ոչ մէկ բեմավարի.

  • «Ճենտլմենական Համաձայնութիւն»
  • «Ցանկութիւն» Թրամվայ»
  • «Նաւահանգիստի Մէջ»
  • «Տիկնիկ»

Այլ Մրցանակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ստացած է նաեւ.

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Jones, David, Richard (1986)։ Great directors at work : Stanislavsky, Brecht, Kazan, Brook։ Berkeley ; London: University of California Press։ ISBN 0-520-04601-3 
  • Ciment, Michel (1988)։ An American Odyssey։ London: Bloomsbury Publishing Ltd.։ ISBN 0-7475-0241-2 
  • Schickel, Richard (2005)։ Elia Kazan: A Biography։ New York: HarperCollins Publishers։ ISBN 0-06-019579-7 
  • Murphy, Brenda (2006)։ Tennessee Williams and Elia Kazan : a collaboration in the theatre։ Cambridge: Cambridge University Press։ ISBN 0-521-03524-4 (pbk) 

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Elia Kazan (1909-2003), Elia Kazanjoglous»։ Pegasos։ 2003։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-26-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 28 
  2. 2,0 2,1 Rothstein Mervyn (սեպտեմբերի 28, 2003)։ «Elia Kazan, Influential Director, Dies at 94»։ The New York Times։ Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 28 
  3. «Elia Kazan receiving an Honorary Oscar®»։ YouTube։ 2008-04-24։ Վերցված է 2010 թ․ մարտի 7 
  4. Weinraub Bernard (1999-03-22)։ «Amid Protests, Elia Kazan Receives His Oscar»։ NYTimes.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-26-ին։ Վերցված է 2010 թ․ մարտի 7 

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]