Աշոտ Աբրահամեան

Աշոտ Աբրահամեան
Ծնած է	17 Սեպտեմբեր 1918
Ծննդեան վայր	Գեղամավան, Նոր Բայազետի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն, Հայաստան
Մահացած է	16 Ապրիլ 1985 (66 տարեկանին)
Մահուան վայր	Երեւան, Խորհրդային Միութիւն
Քաղաքացիութիւն	Խորհրդային Միութիւն
Գործատու	Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Հրաչեայ Աճառեանի անուան լեզուի հիմնարկ և Խ. Աբովեանի Անուան Մանկավարժական Համալսարան
Ազգութիւն	Հայ
Տիրապետած լեզուներ	հայերէն
Անդամակցութիւն	Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
Պարգեւներ եւ; մրցանակներ	Հայկական ԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ
Կուսակցութիւն	Խորհրդային Միութեան համայնավարական Կուսակցութիւն

Աշոտ Արսէն Աբրահամեան (17 Սեպտեմբեր 1918(1918-09-17)^[1]^[2], Գեղամավան, Նոր Բայազետի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն, Հայաստան^[1]^[2] - 16 Ապրիլ 1985(1985-04-16)^[2], Երեւան, Խորհրդային Միութիւն^[2]), հայ լեզուաբան, մասնագէտ (1964), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1965), մանկավարժ։

Կենսագրութիւն

Ծնած է Շահրիզ (այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզի Գեղամաւան) գիւղին մէջ։ 1937-էն սկսեալ աշխատած է որպէս ուսուցիչ Հրազդանի շրջանի դպրոցներուն մէջ, վարած է նաեւ ուսմասվարի եւ տնօրէնի պաշտօններ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական հիմնարկին մէջ։ 1948-ին պաշտպանած է աւարտաճառը եւ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, 1943-էն մինչեւ մահ դասախօսած է նոյն հիմնարկին մէջ։ 1950-1959 պաշտօնավարած է ՀԽՍՀ ԳԱ լեզուի հիմնարկին մէջ իբրեւ բաժինի (զինուորական գործողութեան վայրի) վարիչ, 1960-էն սկսեալ Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ հայոց լեզուի բաժինի վարիչն էր։ 1963-ին ներկայացուցած է իր մասնագիտական աւարտաճառը։ Վարած է ժամանակակից հայոց լեզուի, գրաբարի, լեզուաբանութեան ներածութեան բուհական դասընթացները։ Ուշագրաւ ներդրում ունի հայերէնի, մասնաւորապէս արդի գրական լեզուի բայակազմութեան, բայական կարգերու ձեւաբանական յատկութիւններու քննութեան բնագաւառին մէջ^[4]։ Գրաբարի հանդէպ անոր կազմած ձեռնարկը ակնյայտօրէն նպաստած է հին գրական հայերէնի ուսուցման գործին։ Հանդէս եկած է բազմաթիւ արժէքաւոր յօդուածներով, որոնց մէջ անդրադարձած է հայերէնի պատմական հնչիւնաբանութեան, բառաքննութեան խնդիրներուն, լեզուի աւանդման գիտաձեւական խնդիրներու եւն։ Անոր թարգմանութեամբ (գրաբարէն աշխարհաբար) լոյս տեսած է Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը» (1972)։ Մահացած է Երեւան։^[5]

10 Ապրիլ 1981-էն 1977 ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աշոտ Աբրահամեան, որ արդէն գիտութեան վաստակաւոր գործիչ էր, գիտութիւններու ակադեմիոյ լեզուի հիմնարկին մէջ հայ մատենագիրներու համաբարբառը կազմելու աշխատանքները ղեկավարելու համար ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Վիքտոր Համբարձումեանի ձեռքէն կը ստանայ իր «Վաստակագիրը»:

Տարբեր տարիներու եւ տարբեր առիթներով Աշոտ Աբրահամեանը յօդուածներ նուիրուած է արուեստի ու գրականութեան երեւելի դէմքերուն՝ Մարտիրոս Սարեանին, Առնօ Պապաճանեանին, Մուշեղ Գալշոյեանին եւ ուրիշներու։ Երիտասարդ տարիներուն Աշոտ Աբրահամեան գրած է շարք մը բանաստեղծութիւններ, որոնք ընդամէնը 20 հատ են եւ կը պահպանուին իր անձնական արխիւին մէջ՝ «Կեանքի լիրիկա» խորագիրով։ Բոլորն ալ յանգաւոր բանաստեղծութիւններ են, որոնց առանցքը կը կազմէ վեհացում մը՝ իր սրտին ու հոգիին ամէնանուիրական էակը՝ Զեփիւռը^[6]։

Թարգմանութիւններ

Աշոտ Աբրահամեանի մեծագոյն ծառայութիւնը հայագիտութեան հանդէպ եղած է եւ կը մնայ հայ միջնադարու երկու մեծարժէք մատեաններու աշխարհաբար թարգմանութիւնը։

Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը»

1971-ին լոյս տեսած է Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը» Աշոտ Աբրահամեանի թարգմանութեամբ, որուն միացած են գիտական յառաջաբան եւ հմուտ ծանօթագրութիւններ։ Թարգմանութիւնը կատարուած է համեմատական քննութեամբ մինչ այդ եղած այլալեզու թարգմանութիւններու եւ անոնց կցուած ծանօթագրութիւններու հետ։ Ա. Աբրահամեան, թարգմանութիւնը կատարելու ճամանակ ծանօթացած է զրադաշտական կրօնի հետ կապուած գիտական գրականութեան, հին շրջանի յոյն փիլիսոփաներու ուսմունքներուն, Մխիթարեան հայրերու՝ Եզնիկ Կողբացիի երկերուն տրուած մեկնութիւններուն։

Ստեփանոս Օրբելեանի «Սիւնիքի պատմութիւն»

Այս երկը ներկայացնող առաջաբանին մէջ, Աշոտ Գրիգորեան խօսած է այդ պատմութեան այլալեզու թարգմանութիւններու մասին։ Ստեփանոս Օրբելեանի «Սիւնիքի պատմութիւնը» առաջին անգամ թարգմանուած է լատիներէն (1717, Պեռլին)։ Անոր ֆրանսերէն թարգմանիչները եղած են Սէն-Մարտենը եւ Մարի Պրոսսեն։ Օրբելեանի երկը նաեւ թարգմանուած է ռուսերէնի ու վրացերէնի։ Հայերէն աշխարհաբարը թարգմանուած է այս բազմալեզու հրապարակումներէն տարիներ եսք: Թարգմանութեան ծանօթագրութիւնները, որոնք խիստ մանրատառ են, գիրքի 405–549 էջերը կը գրաւեն, թուաքանակով 1778-ի կը հասնին։ Անոնց հիմքին մէջ ինկած են գիրքի այլալեզու թարգմանութիւններու հեղինակներու բացատրութիւնները։ Թարգմանութեան յառաջաբանը հետազօտական առումով երկու կարեւոր ենթաբաժիններու բաժնուած է, որոնք կը պարզեն մատենագրական այդ գլուխգործոցի ստեղծման դրդապատճառները, սկզբնաղբիւրները, ժամանակային ընդգրկումն ու պատմագիտական արժէքը, երկի լեզուն ու ոճը, պատմագիտական միւս երկերը։

Ա. Աբրահամեանի Երկերը

Գրաբարի ձեռնարկ, Երեւան, 1952-1976։
Հայերէնի դերբայները եւ անոնց ձեւաբանական նշանակութիւնը, Երեւան, 1953։
Բայը ժամանակակից հայերէնին մէջ, Երեւան, 1962։

Կոչումներ եւ Պարգեւներ

Գիտամանկավարժական եւ հասարակական աշխոյժ գործունէութեան պատճառով, 1965-ին Աշոտ Աբրահամեանին շնորհուած է ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչում։ 1977-ին ընտրուած է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ։

Աշոտ Աբրահամեան պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանով եւ մետալներով, Գերագոյն սովետի քանի մը վկայագիրով։

Գրականութիւն

Է. Բ. Աղաեան, Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն, հ. 2, Երեւան, 1962։

Աղբիւրներ

Աելիտա Դոլուխանեան «Տաղանդաւոր լեզուաբանն ու մեծ մանկավարժը» (ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աշոտ Արսենի Աբրահամեանի ծննդեան 90-ամյակին), պատմաբանասիրական հանդէս № 1, 2008, էջ 290-294
Պրոֆ. Վ. Ա. Քոսեան «Ա. Ա. Աբրահամեան» (Ծննդեան 60-ամեակի առիթով), պատմաբանասիրական հանդէս №1, 1979, էջ 251-255

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 5 6 7 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618'></a>
↑ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
↑ Մուրադյան Հայկազ (Թիվ 5, 1979 թ.)։ «Սիրված դասախոսն ու գիտնականը»։ Սովետական Հայաստան: Էջեր 37, 38
↑ Հ. Զ. Պետրոսյան (1987)։ հայերէնագիտական բառարան։ Երեւան: «Հայաստան»։ էջ էջ 11
↑ (հայերեն) Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան), 2026-01-10, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF_%D4%B1%D5%A2%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6_(%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%BE%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6)&oldid=10646883, վերցված է 2026-05-14

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1525071_citetype_Q1239328"_data-entity-id="Q2657718">[[:hy:s:Հայկական_սովետական_հանրագիտարան|Հայկական_սովետական_հանրագիտարան]]<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:Վիքտոր_Համբարձումեան|Վ.&nbsp;Համբարձումյան]],_[[:Կոստանդին_Խուդաւերդեան|Կ.&nbsp;Խուդավերդյան]]_—_[[:d:Q124405912|Հայկական_հանրագիտարան_հրատարակչություն]],_2000.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a></div>-1] 1 2 3 4 5 6 7 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1525071_citetype_Q1239328"_data-entity-id="Q13053618">[[:hy:Հայկական_համառոտ_հանրագիտարան|Հայկական_համառոտ_հանրագիտարան]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q124405912|Հայկական_հանրագիտարան_հրատարակչություն]],_1990._—_հատոր&nbsp;1.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a></div>-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618'></a>

[[https://www.sci.am/membersview.php?id=235&langid=1_ՀՀ_գիտությունների_ազգային_ակադեմիա]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-3] ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա

[4] Մուրադյան Հայկազ (Թիվ 5, 1979 թ.)։ «Սիրված դասախոսն ու գիտնականը»։ Սովետական Հայաստան: Էջեր 37, 38

[5] Հ. Զ. Պետրոսյան (1987)։ հայերէնագիտական բառարան։ Երեւան: «Հայաստան»։ էջ էջ 11

[6] (հայերեն) Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան), 2026-01-10, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF_%D4%B1%D5%A2%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6_(%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%BE%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6)&oldid=10646883, վերցված է 2026-05-14

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]