Փելէ

Jump to navigation Jump to search
Փելէ

էտսոն Արանթիս տու Նասիմենթու (փորթ.՝ Edson Arantes do Nascimento; ծնած է 21 Հոկտեմբեր կամ 23 Հոկտեմբեր, 1940 թուականին, Տրէս Կ'որասեօես, Մինաս Ժերայս), յայտնի է որպէս Փելէ (փորթ.՝ Pele), Պրազիլացի ֆութպոլիստ, կենդրոնական յարձակող, անոր կոչած են «ֆութպոլի արքա»:

Հանդէս եկած է «բաուրու» (1950-1955 թուականներու), «սանթոս» (1956-1974 թուականներ) եւ Նիւ Եորքի «կոսմոս» (1975-1977 թուականներուն) խումթերէն:

Պրազիլի ազգային հաւաքականէն խաղցած է 93 խաղ, խփած է 77 կոլ: Աշխարհի եռակի չեմպիոն է (1958, 1962 եւ 1970 թուականներ): 1958 թուականի եւ 1970 թուականի աշխարհի առաջնութիւններու լաւագոյն ֆութպոլիստը: Մասնակցած է նաեւ 1966 թուականի առաջնութեանը: Լիբերտադորեսի գաւաթի եւ միջմայրցամաքային գաւաթի խաղարկութիւններու յաղթող (1962-63 թթ): 1970 թ աշխարհի լաւագոյն մարզիկ: Հարաւային Ամերիկա-ի լաւագոյն ֆուտբոլիստ (1973 թուական):

Անոր կը պատկանի բրազիլական երկու ռեկորդ. 1958 թուականին 30 խաղի մէջ խփած է 58 կոլ, «սանթոս»-«բոտաֆոգո» հանդիպման ժամանակ (13:0) խփած է 11 կոլ: Ընդհանուր առմամբ դարձած է 1284 կոլի հեղինակ 1363 խաղի մէջ: Եղած է Պրազիլի սպորտի կոնֆեդերացիայի նախագահ: 1950 թուական սկսած է խաղալ Տրէս Կարոկաս քաղաքի Բաուրու խումբէն։ 1956 թուական-տեղափոխուած է Սանտոս եւ 15 տարեկանին, հանդէս գալով Պրազիլի առաջնութեան, առաջին մրցաշրջանին մէջ խփած է 32 կոլ:

1957 թուական-16 տարեկանին ընդգրկուել է Պրազիլի հաւաքական եւ առաջին կոլը խփած է Արժանդինի դարպասը:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վաղ տարիներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1960 թուական: 20-ամեայ Փելէն կը խաղայ Պրազիլի հաւաքականիէն ընդդէմ շուէտական «Մալմէյ»ի, խաղը կը կրէ ընկերական բնոյթ

Փելէն ծնած է 1940 թուականի հոկտեմբեր 23-ին Տրէս Կորասոյնսի մէջր, որը պրազիլական Մինաս Ժերայսի ոչ մեծ քաղաք է, աղքատ ընտանիքում: Ֆուտբոլը եղած է երիտասարդ Էդսոնի ամենասիրելի զբաղմունքներէն մէկը: Անոր հայրը Դոնդինեօն, որ եղած է նախկին ֆուտբոլիստ, դարձաւ իր որդու առաջին ուսուցիչը եւ անոր փոխանցեց մի քանի սպորտային վարպետութեան գաղտնիքներ: 7 տարեկան Էդսոնը իր ֆուտբոլային ելոյթները սկսեցաւ տեղի մանկական խումբին հետ, որտեղ առանձնացաւ հիասքանչ եւ արդիւնաւէտ խաղով, յարձակման գիծին վրայ: Կար նաեւ մի այնպիսի ժամանակ երբ խումբը մարզում էր բրազիլիայի հաւաքականի նախկին խաղացող Վալդեմար դէ Բրիտօն, որ մեծ ապագայ էր տեսնում Փելէյի մէջ: Փոխմարզիչը «սանթոսին» (Սան Պաուլի նահանգ) առաջարկեց դիտել անորա խաղը: Եւ շուտով 15-ամեայ Փելէն մտաւ համաշխարհային ճանաչութիւն ձեռք բերած ակումբի կազմ:

«սանթոս»[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1956 թուականի սեպտեմբերին, աւելի ճիշտ երբ լրացաւ անոր 16 ամեակը, առաջին անգամ դուրս եկաւ խաղադաշտ, խաղալով «կորինտիանսի» դէմ պաշտօնական խաղին, որտեղ էլ հէնց կոլի հեղինակ եղաւ: Ամբողջ ժամանակ հանդէս է եկել «սանթոսիէ կազմում (1956-1974), որում 11 անգամ դարձել է Սան-պաուլուի նահանգի չեմպիոն (եւ այդքան անգամ դարձել է մրցաշարի լաւագոյն ռմբարկու, իսկ ամենաարդիւնաւէտ տարին եղաւ 1958 թուականը, որտեղ խփեց 58 գոլ): 6 անգամ յաղթել է Բրազիլիայի Գաւաթը, երկուական անգամ` Լիբերտադորեսի Գաւաթը եւ Միջմայրցամաքային գաւաթը:

Փելէի դեբիւտը ազգային հաւաքականում տեղի է ունեցել Շուէդիայի, ԱԱՅ 1958-ի շրջանակներում, որը նրա համար պարզուեց աւելի յաջող, ինչպէս եղել էր «սաթոսիէ կազմում առաջին խաղը: խսհմ-ի հաւաքականի դէմ խաղում առաջին անգամ երիտասարդ Պելեն դուրս եկաւ խաղադաշտ հաւաքականի համազգեստով: Մէկ քառորդ եզրափակչում ուելսի հաւաքականի դէմ խաղում նա խփեց շատ կարեւոր եւ որոշիչ գոլ: Կիսաեզրափակչի խաղում, որտեղ նա խաղում էր ֆրանսիայի հաւաքականի դէմ, Պելեն ձեւակերպեց հետ-տրիկ, իսկ եզրափակչի խաղում գնդակը երկու անգամ ուղարկեց հակառակորդի դարպասը: 17-ամեայ Պելեն հաւաքելով երկրի ֆուտբոլային մասնագէտների, հանդիսատեսի եւ մրցակիցների միաձայն համաձայնութիւնը, դարձաւ համաշխարհային ֆուտբոլի պատմութիւն մէջ ամենաերիտասարդ չեմպիոնը:

ես երջանիկ եղած եմ ձեզ հետ իմ կեանքի այս հիասքանչ պահուն... Ես կը հաւատամ, որ սերը... — արցունքներ երեւացին անոր աչքերուն, — սէրը ամենակարեւորն է, որ գոյութիւն ունի կեանքին մէջ: Եթէ դուք համաձայն էք ինձ հետ, ապա կրկէք այդ բառը ինձ հետ...

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]