Սուշի

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Արեւելահայերէն

2007feb-sushi-odaiba-manytypes.jpg

Սուշի, (ճափ.՝ 寿司 կամ 壽司, 鮨, 鮓, 寿し, すし) ճափոնական խոհանոցի աւանդական ուտելիք, որ կը պատրաստուի բրնիձէ եւ տարբեր ծովամթերքներէ, ինչպէս նաեւ՝ բազմաթիւ այլ բաղադրամասերէ։ 1980-ականներու սկիզբէն սուշիները շատ յայտնի դարձած են ամբողջ աշխարհին մէջ։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սուշիի առաջացման պատմութիւնը սկիզբ կ՛առնէ Հարաւային Ասիայէն, ուր խաշած բրինձը կ՛օգտագործուի ձկնեղէնի պատրաստութեան եւ պահածոյացման համար։ Մաքրուած եւ ոչ մեծ կտորներով կտրտուած ձուկին վրայ կը լեցուէր աղ, կը խառնուէր բրնձի հետ։ Ձուկ ու բրինձ խառնուրդին վրայ կը դրուէր քարէ ծանրութիւն, որ քանի մը շաբաթ ետք կը փոխարինուէր կափարիչով։

Ձկան «թթուեցման» գործընթացը կը տեւէր քանի մը ամիս, որուն շնորհիւ ձուկը պիտանի կը մնար ամբողջ տարի մը։

Բրինձը, որ կը վերածուէր սոսնձանման զանգուածի, կ՛ունենապ ոչ այնքան հաճելի հոտ։ Զայն կամ կը թափէին եւ կամ կ՛օգտագործէին ձուկի նոր չափաբաժին պատրաստելու համար[1]։

Մոտաւորապէս 7-րդ դարուն Չինաստանի եւ Թայլանտի վաճառականներուն միջոցով պատրաստման այս եղանակը ստացաւ տարածում նաեւ Ճափոնի մէջ[2]։ Սնունդի մէջ թթուեցուած ձուկին օգտագործումը Հարաւային Ասիոյ երկիրներուն մէջ պահպանուած է մինչեւ մեր օրերը։ Սուշիի չինական գաղափարագիրը կը նշանակէ թթու դրուած ձուկ, սակայն պատրաստման աւանդական ձեւը այլեւս չ՛օգտագործուիր Չինաստանի։ Ճափոնի մէջ ներկայիս այս ձեւով կը պատրաստեն նարեձուսին։

17-րդ դարուն սկսաւ տարածուիլ բրինձի սուշին, որ կը ներառէր խաշած բրինձ, բրինձի ածիկ, ծովային մթերքներ, բանջարեղէն։ Շուտով սկսան պատրաստել բրնձի քացախ, զոր կ՛աւելցնէին բրինձի մէջ խմորման նպատակով, ինչը զգալիօրէն կրճատեց սուշիի պատրաստութեան համար անհրաժեշտ ժամանակը։

Ամբողջ աշխարհին մէջ ժամանակակից տեսքով յայտնի եւ մեծ պահանջարկ վայելող սուշին 19-րդ դարուն ստեղծած է խոհարար Հանայա Եոհեյը՝ Թոքիոյի մէջ։ Ան որոշեց ամբողջովին հրաժարիլ թթու դրուած ձուկ օգտագործելէ եւ զայն մատուցել հում վիճակով։ Այս նոր ձեւին շնորհիւ սուշիի պատրաստութիւնը դարձաւ քանի մը վայրկեանի գործ։

Սննդարարութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւանդական ճափոնական սուշիի բաղադրիչները՝ հում ձուկն ու բրինձը ճարպեր քիչ կը պարունակեն, միեւնոյն ժամանակ հարուստ են սպիտակուցներով, ածխաջրածիններով, կենսանիւթերով եւ հանքանիւթերով։ Բանջարեղէնը, որոնց մէջ կը փաթթուի սուշին, նոյնպէս աղբիւր է տարբեր կենսանիւթերու եւ հանքանիւթերու:

Վտանգաւորութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սուշիի որոշ բաղադրամասեր կրնան պարունակել առողջութեան եւ նոյնիսկ կեանքի համար վտանգներ։ Մեծ ծովային գիշատիչները կը պարունակեն methylsidic-ի մեծ պարունակութիւն, որ կրնայ առաջ բերել սնդիկային թունաւորում։

Սուշիի որոշ տեսակներու, առաւելապէս ֆուկու ձուկ պարունակող սուշիի ոչ ճիշդ պատրաստումը կրնայ պատճառել թունաւորում։ Ֆուկուի յատկապէս լեարդին մէջ կայ tetrodotoxin-ի մահացու չափաբաժնի պարունակութիւն եւ այդ ձկնատեսակով սուշին պէտք է պատրաստուի միայն յատուկ մասնագիտացուած խոհարարի կողմէ։ Խոհարարներու արտօնագրումը բաղկացած է ձուկը ճանչնալու, ինչպէս նաեւ այն պատրաստելու եւ ուտելու քննութիւններէ։ Թեկնածու խոհարարներու միայն 35 տոկոսը կրնայ անցնիլ փորձութիւնները եւ ստանալ համապատասխան վկայական։ Ճափոնի կայսեր եւ անոր ընտանիքի անդամներուն արգիլուած է ֆուկու ուտելը՝ կեանքի համար վտանգաւոր ըլլալուն պատճառով։

Սուշիի տեսակները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կան սուշիի աւելի քան 20 տեսակներ, որոնցմէ են՝ Ebi Nigiri Sushi - Էպի նիքիրի սուշի 海老握り, Salmon Nigiri - Սաղմոնի նիքիրի 鮭握, Toro Nigiri - Թորօ նիքիրի 鮪とろ握り, Salmon roll - Սաղմոնի փաթեթ [巻き鮭], Kakinoha (Persimmon leaf) Sushi - Քաքինոհա սուշի 柿の葉寿司, Western California Rolland Tuna Roll in Uramaki - Ուրամաքի カリフォルニア巻き եւ այլն։

Պատկերադարան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]