Jump to content

Բրինձ

Բրինձ

Բրինձը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։

Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանաչ, եւ ծայրերը փշոտ։

Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։

Անուան Ծագումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Բրինձ»[1] անունը եկած է պահլաւերենէ, նոյն ծագումն ունի նաեւ վրացերէն ბრინჯი [պրինճի]-ն:

Բառը կը գործէ կարգ մը կապակցութիւններու մէջ, սղուած ի-ով՝ բրնձահատիկ, բրնձօղի, բրնձադաշտ:

Արտադրութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բրինձի արտադրութիւնը եւ սպառումը կը կատարուի հարաւ արեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ։ Այս հիմնական գիւղատնտեսական արդիւնքը երաշխիք կը հանդիսանայ այդ երկիրներու գիւղական բնակչութեան համար։ Բրինձի աճման գործով հիմնականօրէն կը զբաղին հող ունեցող գիւղական փոքր տնտեսութիւնները։

Բրինձի աճման համար կը պահանջուին յատուկ պայմաններ։ Աշխատանքները կը կատարուին ձեռքով։ Բրինձի համաշխարհային արտադրութեան 95% բաժինը կը տրուի զարգացող երկիրներուն։ Անոր կէս արտադրութիւնը կ'ապահովեն Չինաստանն ու Հնդկաստանը[2]։

Սննդային Արժէք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բրինձը հիմնական սնունդ է աշխարհի բնակչութեան կէսէն աւելիին համար: Ասիկա ուտելիքի գերակշռող ուժանիւթի աղբիւր մըն է Ասիոյ եւ Խաղաղական ովկիանոսեան տարածաշրջանին 17, հիւսիսային եւ հարաւային Ամերիկայի՝ 9 եւ Ափրիկէի՝ 8 երկիրներուն համար: Բրինձը կը տրամադրէ աշխարհի սննդային ուժանիւթին 20%-ը, իսկ ցորենը՝ 19%-ը եւ եգիպտացորենը՝ 5%-ը:[3]

Բրինձին սննդային արժէքը կախում ունի քանի մը գործօններէ: Ճերմակ, կարմիր, սրճագոյն եւ սեւ բրինձներն ունին իրարմէ տարբեր սննդային արժէքներ: Սննդային արժէքը կախում ունի, աշխարհագրական ո՞ր տարածքին մէջ, կամ ինչպիսի՞ որակի հողերու մէջ աճած է, ինչպէս նաեւ՝ եղանակային պայմաններէ, պարարտացման եղանակներէ եւ թէ ինչ եղանակներով պատրաստուած է:[4]

Ճերմակ եւ սրճագոյն բրինձներու սպիտակուցներու որակին, հանքանիւթերու եւ կենսանիւթերու, ճարպերու եւ ածխաջրածիններու համեմատական վերլուծութենէն կը պարզուի, որ անոնցմէ ո՛չ մէկը կը հանդիսանայ սնունդի լիարժէք աղբիւր:[5]

Կարմիր, սեւ եւ ճերմակ տեսակի բրինձներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կուտայ, որ անոնց մէջ գունանիւթը կրնայ ունենալ սննդային առաւելութիւններ: Կարմիր եւ սեւ բրինձներու օգտագործումը բացայայտուեցաւ, որ կը նուազեցնէ կամ կը դանդաղեցնէ աթերոսքլերոզի զարգացումը, քոլեսթրինի արտադրութիւնը: Սպիտակ բրինձի օգտագործումը այս առաւելութիւնները չէ տուած: Այն եզրակացութեան կը յանգեցնէ, որ ատիկա կրնայ մասնակիաբար պայմանաւորուած ըլլալու է կարմիր ու սեւ բրինձներուն մէջ հակաօքսիտանթներու բացակայութեամբ:[6]

Արտադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2012-ին բրինձ արտադրած

երկիրներու վերի 20-ը
(միլիոն թօն)
[7]

Չինաստան 204.3
Հնդկաստան 152.6
Ինտոնեզիա 69.0
Վիէթնամ 43.7
Թայլանտ 37.8
Պանկլատէշ 33.9
Միանմար 33.0
Ֆիլիփիններ 18.0
Պրազիլիա 11.5
Ճաբոն 10.7
Փաքիստան 9.4
Քամպոճա 9.3
ԱՄՆ 9.0
Քորէա 6.4
Եգիպտոս 5.9
Նէբալ 5.1
Նիճերիա 4.8
Մատակասքար 4.0
Շրի Լանքա 3.8
Լաոս 3.5
Աղբիւր՝ Պարենի եւ
Գիւղատնտեսութեան
Կազմակերպութիւն

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7&query=%D5%A2%D6%80%D5%AB%D5%B6%D5%B1
  2. (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)» Վերցուած է 2013 թ․ մարտի 12
  3. «Rice is Life»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations։ 2004 
  4. Juliano, Bienvenido O. (1993)։ «Rice in human nutrition»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations 
  5. «Nutrition Info: white rice cooked versus brown rice cooked»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-04-04-ին։ արտագրուած է՝ 2016-03-04 
  6. Ling WH, Cheng QX, Ma J, Wang T (2001)։ «Red and Black Rice Decrease Atherosclerotic Plaque Formation and Increase Antioxidant Status in Rabbits»։ Journal of Nutrition 131 (5): 1421–1426։ PMID 11340093 
  7. fao.org (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ October 16, 2016-ին։ արտագրուած է՝ February 11, 2014