Բրինձ

Jump to navigation Jump to search
Բրինձ

Բրինձը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։

Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են, եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանանչ, եւ ծայրերը փշոտ։

Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը, կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։

Անունին Ծագումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Բրինձ»[1] անունը կը ծագի պահլաւերենէ, նոյն ծագումն ունի նաեւ վրացերէն ბრინჯი [պրինճի]-ն:
Բառը կը գործէ կարգ մը կապակցութիւններու մէջ, սղուած ի-ով՝՝ բրնձահատիկ, բրնձօղի, բրնձադաշտ:
Միավանկ բառ է:

Արտադրութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բրինձի արտադրութիւնը եւ սպառումը կը կատարուի Հարաւ-Արեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ։ Այս հիմնական գիւղտնտեսական արդիւնքը գրաւական երաշխիքէ կը հանդիսանայ այդ երկիրների գիւղական բնակչութեան համար։ Բրինձի աճման գործով հիմնականօրէն կը զբաղուին հող ունեցող փոքր գիւղացիական տնտեսութիւները։ Բրինձի աճման համար կը պահանջուի յատուկ պայմաններ։ Աշխատանքները կը կատարուին ձեռքով։ Բրինձի համաշխարհային արտադրութեան 95%-ը բաժինը կը տրուի զարգացող երկիրներուն։ Անոր կէս արտադրութիւնը կ'ապահովէն Չինաստանն ու Հնդկաստանը[2]։

Սնունդային Արժէք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բրինձը հիմնական սնունդ է աշխարհին բնակչութեան կէսէն աւելիին համար: Ասիկա գերակշռող ուտելիքային էնըրճիին աղբիւր մըն է Ասիոյ եւ խաղաղովկիանոսեան տարածաշրջանին 17, հիւսիսային եւ հարաւային ամերիկաներու՝ 9 եւ Ափրիքէի՝ 8 երկիրներու համար: Բրինձը կը տրամադրէ աշխարհի սնունդային գումարային էներճըին 20%-ը, այն պարագային, երբ ցորենը՝ 19%-ը եւ եգիպտացորենը՝ 5%-ը:[3]
Բրինձին սննդային արժէքը կախում ունէ քանի մը գործոններէ: Ճերմակ, կարմիր, դարչնագոյն եւ սեւ բրինձներն ունեն իրարէ տարբեր սննդային արժէքներ: Սննդային արժէքը կախում ունէ, թե որ աշխարհագրական տարածքին մէջ, կամ ինչպիսի որակի հողերու մէջ աճեցուած է, ինչպէս նաեւ՝ եղանակային պայմաններէ, պարարտացման եղանակներէ եւ թէ ինչ եղանակներով պատրաստուած է ուտելու համար:[4] Ճերմակ եւ դարչնագոյն բրինձներու պրոթէիններու որակին, հանքանիւթերու եւ կենսանիւթերու, ճարպերու եւ ածխաջրածիններու համեմատական վերլուծութենէ կը պարզուի, որ անոնցմէ ոչ մէկ կը հանդիսանայ սնունդի լիարժէք աղբիւր:[5]
Բրինձի կարմիր, սեւ եւ ճերմակ տեսակի բրինձներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կուտայ, որ կարմիր եւ սեւ բրինձներու մէջ գունանիւթը կրնայ առաջարկէ սնունդային առաւելութիւններ: Կարմիր եւ սեւ բրինձներու օգտագործումը բացայայտեցաւ, որ կը նուազեցնէ կամ կը դանդաղեցնէ աթերոսքլերոզի զարգացումը, քոլեսթրինի արտադրութիւնը: Սպիտակ բրինձի օգտագործումը սա առաւելութիւնները չէր տուած: Ասիկա կը յանգեցնէ այն եզրակացութեան, որ ատիկա կրնայ մասնակիաբար պայմանաւորուած ըլլալու կարմիր ու սեւ բրինձներուն մէջ հակաօքսիտանթներու բացակայութիւնով:[6]

Արտադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2012-ին բրինձ արտադրած

երկիրներու վերին 20-ը
(միլիոն թօն)
[7]

Flag of the People's Republic of China.svg Չինաստան 204.3
Flag of India.svg Հնդկաստան 152.6
Flag of Indonesia.svg Ինտոնեզիա 69.0
Flag of Vietnam.svg Վիէթնամ 43.7
Flag of Thailand.svg Թայլընտ 37.8
Flag of Bangladesh.svg Պանկլատէշ 33.9
Flag of Myanmar.svg Միանմար 33.0
Flag of the Philippines.svg Փիլիբիններ 18.0
Flag of Brazil.svg Պրազիլ 11.5
Flag of Japan.svg Ճաբօն 10.7
Flag of Pakistan.svg Փաքիստան 9.4
Flag of Cambodia.svg Քամպոճայ 9.3
Flag of the United States.svg ԱՄՆ 9.0
Flag of South Korea.svg Քորէա 6.4
Flag of Egypt.svg Եգիպտոս 5.9
Flag of Nepal.svg Նէբալ 5.1
Flag of Nigeria.svg Նիկերիա 4.8
Flag of Madagascar.svg Մատակասքար 4.0
Flag of Sri Lanka.svg Շրի Լանքայ 3.8
Flag of Laos.svg Լաօս 3.5
Աղբիւր՝ Պարենին եւ

Գիւղատնտեսութեան
Կազմակերպութիւն

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7&query=%D5%A2%D6%80%D5%AB%D5%B6%D5%B1
  2. (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)» Վերցուած է 2013 թ․ մարտի 12
  3. «Rice is Life»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations։ 2004 
  4. Juliano, Bienvenido O. (1993)։ «Rice in human nutrition»։ Food and Agricultural Organization of the United Nations 
  5. «Nutrition Info: white rice cooked versus brown rice cooked» 
  6. Ling WH, Cheng QX, Ma J, Wang T (2001)։ «Red and Black Rice Decrease Atherosclerotic Plaque Formation and Increase Antioxidant Status in Rabbits»։ Journal of Nutrition 131 (5): 1421–1426։ PMID 11340093 
  7. fao.org (FAOSTAT)։ «Countries by commodity (Rice, paddy)»։ արտագրուած է՝ February 11, 2014 

Կատեգորիա:Հացազգիներ արեւմտահայերէն