Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ

Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ
պարս․՝ خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی
Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg
Նաեւ յայտնի է իբրեւ حافظ
Ծնած է 1325[1][2][3]
Ծննդավայր Շիրազ, Muzaffarids of Iran
Մահացած է ոչ վաղ քան 1389 եւ ոչ ուշ քան 1390
Մահուան վայր Շիրազ, Թիմուրեաններու պետութիւն
Քաղաքացիութիւն Muzaffarids of Iran
Timurid.svg Թիմուրեաններու պետութիւն
Մայրենի լեզու Պարսկերէն
Կրօնք Իսլամութիւն, Սիւննի եւ սուֆիզմ?
Ազդուած է Ibn Arabi?, Sanai?, Anvari?, Նիզամի Գյանջևի?, Խաքանի Շիրվանի?, Աթթար? եւ Mansur Al-Hallaj?
Երկեր/Գլխաւոր գործ The Divān of Hafez?
Տեսակ Քնարերգական Սեռ
Մասնագիտութիւն բանաստեղծ, երգերու հեղինակ, գրագէտ

Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ (պարս․՝ خواجه شمس‌‌الدین محمد حافظ شیرازی,1325[1][2][3], Շիրազ, Muzaffarids of Iran - ոչ վաղ քան 1389 եւ ոչ ուշ քան 1390, Շիրազ, Թիմուրեաններու պետութիւն), պարսիկ բանաստեղծ[4][5]:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Իրանի Շիրազ քաղաքը: Անոր ծննդեան ստոյգ թուականը յայտնի չէ: Այդ մասին ուսումնասիրողները տարբեր կարծիքներ յայտնած են:

Հաֆեզ ամուսնացած է եւ ունեցած` երկու որդիներ, որոնցմէ մէկը մահացած է 24 Դեկտեմբերի 1362-ին:

Հաֆեզը կեանքին մէջ միայն մէկ անգամ դուրս եկած է Շիրազէն եւ գացած է Եազտ քաղաք, բայց շատ կարճ ժամանակ ետք վերադարձած է Շիրազ:

Անգամ մըն ալ հրաւիրուած է Հնդկաստանի թագաւորին կողմէ, բայց հրաժարած է, որովհետեւ ճանապարհորդութիւնը ծովով պիտի ըլլար: Այս առիթներով Հաֆեզը գրած է ղազալներ, որոնք հետագային հիմք հանդիսացան անոր կենսագրութեան վերաբերող աւանդապատումներու:

Ըստ այդ աւանդապատումներէն մէկուն, Հաֆեզի հայրը` Պահաաուտտինը, իսկ, այլոց ըսածին համաձայն, Շամսուտտին, սպահանցի էր, երիտասարդ ժամանակ տեղափոխուած է Շիրազ եւ զբաղած` առեւտուրով:

Մահանալէն ետք ժառանգ ձգած է բաւական մեծ հարստութիւն, բայց աւագ որդիները ամբողջը վատնելով` Հաֆեզն ու իրենց մայրը կը ձգեն աղքատութեան մէջ:

Հօրը մահէն ետք Հաֆեզի մտած է փուռ` աշխատանքի: Ըստ աւանդութեան, փուռ մտնելով` ան իր ձեռք բերած դրամը բաժնած է երեք մասի. մէկ մասը տուած է մօրը, մէկ մասը իր ուսուցիչին` իբրեւ ուսման վարձ, իսկ երրորդ մասը` աղքատներուն:

Փուռին մէջ Հաֆեզը ստացած է նախնական կրթութիւն, ուր գոց սորված է «Ղուրան»ը եւ ժամանակակիցներուն կողմէն ստացած է «Հաֆեզ» (սորված) անունը[6][7]։

Այն փուռը, ուր աշխատած է Հաֆեզ, եղած է Շիրազի բանաստեղծներու հաւաքատեղին: Այդտեղ բանաստեղծները կը վիճէին գրականութեան զանազան հարցերու շուրջ եւ կը կարդային իրենց ստեղծագործութիւնները:

Երիտասարդ Հաֆեզը այս «ակումբ»-ին մէջ կարդաղած է իր անդրանիկ ստեղծագործութիւնները, որոնք չափի եւ կշռոյթի տեսակետէն տակաւին թոյլ էին, ուստի բանաստեղծներուն կողմէ ենթարկուած են սուր ծաղրի:

Ան բանաստեղծի համբաւ ձեռք բերած է միայն 14-րդ դարու քառասունական թուականներէն ետք` շէյխ Ապու Իսհաքի թագաւորութեան ժամանակաշրջանին, մոնկոլական բռնատիրապետութեան ատեն:

Հաֆեզի եւ Լենկ Թիմուրի աւանդապատումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւանդապատուը կը խօսի մեծ բանաստեղծին կեանքին վերջին տարիներուն պատահած դէպքերէն մէկուն մասին` կապուած Լենկ Թիմուրի հետ:

1387 թուականին Կաղ Թիմուրը արշաւած է Շիրազի վրայ ու գրաւած է զայն: Երբ բռնակալը քաղաք կը մտած է, անոր մօտ բերած են աղքատի  հագուստներ հագած ծերունի Հաֆեզը, անոնց խօսակցութեան ժամանակ Հաֆեզը իր ղազալներէն երկտող մը արտասանած է։ Լենկ Թիմուր հաւնած է Հաֆեզին սրամտութիւնը եւ ներած է զինք[8]:

Թաղումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կրօնաւորները Հաֆեզը անհաւատ կը համարէին, որովհետեւ անիկա իր ստեղծագործութիւններուն մէջ ծաղրանքի ենթարկած է զիրենք, ուստի զայն կարելի չէր թաղել մահմետականներուն հետ նոյն գերեզմանոցին մէջ:

Այդ պատճառով ժամանակակիցները առաջարկած են միջնադարեան սովորութիւն մը` վիճակ քաշել:

Հաֆեզի ղազալներէն կը քաղեն առանձին կտորներ եւ կը նետէն սափորի մէջ: Փոքրիկ մը սափորին մէջէն կը հանէ հետեւեալ տունը/ պէյթը.

Հաֆեզը կը թաղեն Ռուքնապատ (Մուսալլայի) գետի ափին վարդերու պարտէզին մէջ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopédie Larousse en ligne
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  3. 3,0 3,1 Union List of Artist Names
  4. electricpulp.com։ «HAFEZ – Encyclopaedia Iranica»։ www.iranicaonline.org (անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2018 թ․ օգոստոսի 6 
  5. de Fouchécour Charles-Henri (2018-07-01)։ «Ḥāfiẓ»։ Encyclopaedia of Islam, THREE (անգլերէն)։ «Shams al-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ was a Persian lyric poet who lived in Shiraz from about 715/1315 to 792/1390.» 
  6. MD Khalid Hammed Shaida (2011-09-27)։ Hafiz, Drunk with God: Selected Odes (անգլերէն)։ Xlibris Corporation։ ISBN 978-1-4653-7091-4 
  7. Bloom Jonathan, Blair Sheila (2002-01-01)։ Islam: A Thousand Years of Faith and Power (անգլերէն)։ Yale University Press։ ISBN 978-0-300-12757-7 
  8. «Հաֆեզ Շիրազեցին Ու Անոր Աւանդը»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2022-02-28։ արտագրուած է՝ 2022-03-03