Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ

Jump to navigation Jump to search
Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ
պարս․՝ خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی
Hafez statute at Tehran's Hafez street.jpg
Նաեւ յայտնի է իբրեւ حافظ
Ծնած է 1325[1][2][3]
Ծննդավայր Շիրազ, Muzaffarids of Iran
Մահացած է ոչ վաղ քան 1389 եւ ոչ ուշ քան 1390
Մահուան վայր Շիրազ, Թիմուրեաններու պետութիւն
Քաղաքացիութիւն Muzaffarids of Iran
Timurid.svg Թիմուրեաններու պետութիւն
Ազգութիւն պարսիկ?
Մայրենի լեզու Պարսկերէն
Կրօնք Իսլամութիւն, Սիւննի եւ սուֆիզմ?
Ազդուած է Ibn Arabi?, Sanai?, Anvari?, Նիզամի Գյանջևի?, Խաքանի Շիրվանի?, Աթթար? եւ Mansur Al-Hallaj?
Տեսակ բանաստեղծութիւն
Մասնագիտութիւն բանաստեղծ, երգերու հեղինակ, գրագէտ

Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ (պարս․՝ خواجه شمس‌‌الدین محمد حافظ شیرازی,1325[1][2][3], Շիրազ, Muzaffarids of Iran - ոչ վաղ քան 1389 եւ ոչ ուշ քան 1390, Շիրազ, Թիմուրեաններու պետութիւն), պարսիկ բանաստեղծ[4][5]:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Իրանի Շիրազ քաղաքը: Անոր ծննդեան ստոյգ թուականը յայտնի չէ: Այդ մասին ուսումնասիրողները տարբեր կարծիքներ յայտնած են:

Հաֆեզ ամուսնացած է եւ ունեցած` երկու որդիներ, որոնցմէ մէկը մահացած է 24 Դեկտեմբերի 1362-ին:

Հաֆեզը կեանքին մէջ միայն մէկ անգամ դուրս եկած է Շիրազէն եւ գացած է Եազտ քաղաք, բայց շատ կարճ ժամանակ ետք վերադարձած է Շիրազ:

Անգամ մըն ալ հրաւիրուած է Հնդկաստանի թագաւորին կողմէ, բայց հրաժարած է, որովհետեւ ճանապարհորդութիւնը ծովով պիտի ըլլար: Այս առիթներով Հաֆեզը գրած է ղազալներ, որոնք հետագային հիմք հանդիսացան անոր կենսագրութեան վերաբերող աւանդապատումներու:

Ըստ այդ աւանդապատումներէն մէկուն, Հաֆեզի հայրը` Պահաաուտտինը, իսկ, այլոց ըսածին համաձայն, Շամսուտտին, սպահանցի էր, երիտասարդ ժամանակ տեղափոխուած է Շիրազ եւ զբաղած` առեւտուրով:

Մահանալէն ետք ժառանգ ձգած է բաւական մեծ հարստութիւն, բայց աւագ որդիները ամբողջը վատնելով` Հաֆեզն ու իրենց մայրը կը ձգեն աղքատութեան մէջ:

Հօրը մահէն ետք Հաֆեզի մտած է փուռ` աշխատանքի: Ըստ աւանդութեան, փուռ մտնելով` ան իր ձեռք բերած դրամը բաժնած է երեք մասի. մէկ մասը տուած է մօրը, մէկ մասը իր ուսուցիչին` իբրեւ ուսման վարձ, իսկ երրորդ մասը` աղքատներուն:

Փուռին մէջ Հաֆեզը ստացած է նախնական կրթութիւն, ուր գոց սորված է «Ղուրան»ը եւ ժամանակակիցներուն կողմէն ստացած է «Հաֆեզ» (սորված) անունը[6][7]։

Այն փուռը, ուր աշխատած է Հաֆեզ, եղած է Շիրազի բանաստեղծներու հաւաքատեղին: Այդտեղ բանաստեղծները կը վիճէին գրականութեան զանազան հարցերու շուրջ եւ կը կարդային իրենց ստեղծագործութիւնները:

Երիտասարդ Հաֆեզը այս «ակումբ»-ին մէջ կարդաղած է իր անդրանիկ ստեղծագործութիւնները, որոնք չափի եւ կշռոյթի տեսակետէն տակաւին թոյլ էին, ուստի բանաստեղծներուն կողմէ ենթարկուած են սուր ծաղրի:

Ան բանաստեղծի համբաւ ձեռք բերած է միայն 14-րդ դարու քառասունական թուականներէն ետք` շէյխ Ապու Իսհաքի թագաւորութեան ժամանակաշրջանին, մոնկոլական բռնատիրապետութեան ատեն:

Հաֆեզի եւ Լենկ Թիմուրի աւանդապատումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւանդապատուը կը խօսի մեծ բանաստեղծին կեանքին վերջին տարիներուն պատահած դէպքերէն մէկուն մասին` կապուած Լենկ Թիմուրի հետ:

1387 թուականին Կաղ Թիմուրը արշաւած է Շիրազի վրայ ու գրաւած է զայն: Երբ բռնակալը քաղաք կը մտած է, անոր մօտ բերած են աղքատի  հագուստներ հագած ծերունի Հաֆեզը, անոնց խօսակցութեան ժամանակ Հաֆեզը իր ղազալներէն երկտող մը արտասանած է։ Լենկ Թիմուր հաւնած է Հաֆեզին սրամտութիւնը եւ ներած է զինք[8]:

Թաղումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կրօնաւորները Հաֆեզը անհաւատ կը համարէին, որովհետեւ անիկա իր ստեղծագործութիւններուն մէջ ծաղրանքի ենթարկած է զիրենք, ուստի զայն կարելի չէր թաղել մահմետականներուն հետ նոյն գերեզմանոցին մէջ:

Այդ պատճառով ժամանակակիցները առաջարկած են միջնադարեան սովորութիւն մը` վիճակ քաշել:

Հաֆեզի ղազալներէն կը քաղեն առանձին կտորներ եւ կը նետէն սափորի մէջ: Փոքրիկ մը սափորին մէջէն կը հանէ հետեւեալ տունը/ պէյթը.

Հաֆեզը կը թաղեն Ռուքնապատ (Մուսալլայի) գետի ափին վարդերու պարտէզին մէջ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopédie Larousse en ligne
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  3. 3,0 3,1 Union List of Artist Names
  4. electricpulp.com։ «HAFEZ – Encyclopaedia Iranica»։ www.iranicaonline.org (անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2018 թ․ օգոստոսի 6 
  5. de Fouchécour Charles-Henri (2018-07-01)։ «Ḥāfiẓ»։ Encyclopaedia of Islam, THREE (անգլերէն)։ «Shams al-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ was a Persian lyric poet who lived in Shiraz from about 715/1315 to 792/1390.» 
  6. MD Khalid Hammed Shaida (2011-09-27)։ Hafiz, Drunk with God: Selected Odes (անգլերէն)։ Xlibris Corporation։ ISBN 978-1-4653-7091-4 
  7. Bloom Jonathan, Blair Sheila (2002-01-01)։ Islam: A Thousand Years of Faith and Power (անգլերէն)։ Yale University Press։ ISBN 978-0-300-12757-7 
  8. «Հաֆեզ Շիրազեցին Ու Անոր Աւանդը»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2022-02-28։ արտագրուած է՝ 2022-03-03