Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն

Jump to navigation Jump to search

Հայ երիտասարդաց դաշնակցութիւն, ՀԵԴ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան երիտասարդական ստորաբաժանումին մաս կը կազմէ, որ իր ծաւալուն աշխատանքներով տարբեր համայնքներուն ու հայրենիքին մէջ կամաւորական գործ կը տանին ի նպաստ հայ ժողովուրդին։

Փաստացի, ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտերին հաջորդող կազմակերպությունն է։

Պատմություն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ի սկզբանե եղել է ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտեր կազմակերպությունը, որը հիմնվել է 1933 թվականին Բոստոնում՝ ԱՄՆ գործուղված Գարեգին Նժդեհի նախաձեռնությամբ՝ ՀՅԴ հովանավորությամբ գործող տարբեր երիտասարդական խմբերի (Արամներ, Քրիստափորներ, Անդրանիկներ, Կայծակներ) անդամների միավորմամբ։

Սկզբնապես կոչվել է Հայ երիտասարդաց դաշնակցության ցեղակրոն ուխտերի միություն, 1941 թվականից՝ Հայ երիտասարդաց դաշնակցություն:

Նպատակն է պահպանել հայ երիտասարդության ազգային ինքնությունը, պայքարել ուծացման դեմ, վառ պահել ազատ, անկախ և միացյալ Հայաստանի գաղափարը։

1973 թվականին (մինչ այդ ունեցել է մեկ կենտրոնական վարչություն Արևելյան Ամերիկայում՝ Բոստոն) բաժանվել է Արևելյան Ամերիկայի, Արևմտյան Ամերիկայի, Կանադայի մասնաճյուղերի։ Կանադայում կազմակերպությունը կոչվում է ՀՅԴ Գանատայի Երիտասարդական Միութիւն (ՀՅԴ-ԳԵՄ)։ 1989 թվականին կազմակերպության Արևմտյան Ամերիկայի մասնաճյուղը բաժանվել է ՀԵԴ-ի ուխտերի (կենտրոնական վարչության հովանու ներքո) և Պատանեկան կազմակերպության (Պատանեկան վարիչ մարմնի հովանու ներքո)։ ՀԵԴ կազմակերպում է օլիմպիական խաղեր, դասաիտսություններ, քաղաքական հավաքներ, երգի երեկոներ, ունի երիտասարդական ամառային ճամբարներ Բոստոնի (Քեմփ Հայաստան՝ Արևելյան ԱՄՆ-ի լավագույն ճամբարներից մեկը) և Լոս Անջելեսի մերձակայքում։

Արևմտյան Ամերիկայի ՀԵԴն հրատարակում է «Հայդուկ» պարբերաթերթը ընդհատումներով։ Կանադայում հրատարակվում է «Արծիւ» պարբերաթերը (Արծիւ պաշտօնաթերթ

Գաղափարախօսութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ի սկզբանակ եղած է ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտեր կազմակերպութիւնը, որ հիմնուած է 1933 թուականին Պոսթոնի մէջ ԱՄՆ գործուղուած Գարեգին Նժդեհի նախաձեռնութեամբ՝ ՀՅԴ հովանավորութեամբ գործող տարբեր երիտասարդական խմբերու (Արամներ, Քրիսդափորներ, Անդրանիկներ, Կայծակներ) անդամներու միաւորմամբ։

Սկզբնապէս կոչուած է Հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան ցեղակրօն ուխտերու միութիւն (ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտեր), եւ 1941 թուականին կազմակերպութեան անունը պաշտօնապէս կը փոխուի Հայ երիտասարդաց Դաշնակցութիւն։ ՀԵԴ-ն իր ծաւալուն աշխատանքներուն մէջ կ՚ընդգրկէ ծրագիրները որոնք կը կեդրոնանան դաստիարակչական, Հայ Դատի, ընկերային, մարզական եւ մշակութային ծիրերէն ներս։ ՀԵԴ-ի գաղափարախօսութիւնը հիմնուած է ընկերվարական սկզբունքներու վրայ, միութեան, ընկերական, եւ համագործակցութեան սկզբունքներու վրայ։ Աւելին ՀԵԴ-ն կը հաւատայ ընկերվար-ժողովրդավար սկզբունքներուն։ Անդամները միասին կ՚աշխատին ծառայելով իրենց գաղութին եւ հայրենիքին։ Նպատակն է պահպանել Հայ Երիտասարդութեան ազգային ինքնութիւնը, պայքարին ցուլումի դէմ, ու ջանք կը թափեն որպէսզի հասնին Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի գաղափարին։ Ան նաեւ անդամ է Համաշխարհային Սոցիալական Երիտասարդներու Խմբակին (անգլ.՝ International Union of Socialist Youth) եւ Եւրոպայի Երիտասարդ Ընկերվարութեան (անգլ.՝ Youth European Socialists) կազմակերպութիւններու մէջ։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

14 Յունուար, 1933-ին, կը նկատուի ՀԵԴ-ի հիմնութեան օրը։ Այդ ժամանակուայ ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէն կ՚որոշէ երիտասարդները քով-քովի բերելով խմբակներ կազմակերպել ու նամակներ կը յղէ երիտասարդներու ու Արեւելեան Ամերիկայի Պոսթոնի «Հայրենիք» սրահին մէջ կ՚ըլլայ խորհրդաժողով մը որպէսզի կազմակերպուի գաղութի Հայերը։

40 Երիտասարդներ տարբեր շրջաններէն կ՚որոշէն որ Յունիս 1934-ին պիտի ունենան իրենց առաջին Ընդհանուր ժողովը ուր պիտի ընտրէն Կեդրոնական Վարչութիւնը։ Երիտասարդները նաեւ կը դիմէն ՀՅԴ-ի որպէսզի նշանակէն երիտասարդական յանձնախումբ մը որպէսզի երիտասարդներուն օգնէ։

1933-1934 թուականներու ընթացքին տարբեր գաղութներու մէջ կը հիմնուի նոր ուխտեր Գարեգին Նժդեհ ցուցմունքներով որ իր ազգային ոգիով կը ներշնչէ Հայ երիտասարդը եւ հազարաւոր երիտասարդներ կ՚անդամակցին կազմակերպութեան։

Առաջին ընդհանուր ժողովին կը մասնակցին 40 ուխտեր կը հաւաքուին «Հայրենիք» սրահը Պոսթոն։ Պատգամաւորները կ՚որոշէն որ կազմակերպութեան անունը պիտի ըլլայ «Ցեղակրօն»։ Հիմնական նպատակը կ՚ըլլայ աշխատիլ Թուրքիոյ ու Խորհդրային Միութեան դէմ միշտ վառ պահելու Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի տեսլականը։ Առաջին ընդհանուր ժողովին կ՚ընտրուի 5 անդամներէ բաղկացած Կեդրոնական Վարչութիւն մը հետեւեալ անձերէն՝ Համբարձում Կելանեան, Ճոն Տէր Հովհաննէսեան, Յակոբ Յակոբեան, Արթուր Կիրակոսեան, եւ Ք. Մէրթոն Պոզոյեան։

Ընդհանուր ժողովէն ետք, Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն արդէն իսկ կը բանայ իր առաջին ուխտը սահմանէն դուրս, Գանատայի Սէնթ Գաթրինզի, Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Հինութեան առաջին օրերը, ՀԵԴ-ի անդամները կ՚աշխատին աւելի մշակութային աշխատանքներով։ Անոնք նաեւ կը զբաղին դաստիարակչականի ծրագրով որովհետեւ Հայ դպրոցի դերը կը խաղային հայ գաղութի կեանքէն ներս։ Կեդրոնական Վարչութիւնը կը բաժնէ դաստիարակչականի նիւթեր, կը հրատարակէ յեղափոխական երգերու երգարան, կը հրատարակէ գիրգ մը Հայոց պատմութեան նիւթերով(Գիրգի հեղինակ Կ.Վ.-ի անդամ՝ Ճայմզ Մանտալեան) եւ հայոց կարեւոր ազգային գործիչներու կենսագրութիւններով ։ Տարուան վերջը ամէն անդամ քննութիւն մը կ՚անցնէր եւ ՀԵԴ-ի գրասենեակը կը սրբագրէր։

1935-թուականին, ՀԵԴ-ն կը ստեղծէ կրթաթոշակային հիմնարկի Ֆոնտ որպէսզի այդ անդամները որոնք իրենց ուսումը կ՚ուզէն շարունակել, կրնան օգտուիլ այդ ֆոնտէն։

Համաշխարհային Բ. Պատերազմ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1941 թուականին, կազմակերպութիւնը անունը պաշտօնապէս կը փոխէ ՀՅԴ Ցեղակրօն անունէն Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան։ Անունը կը փոխուի յատկապէս որպէսզի աւելի դիւրին ըլլայ հայերէն չխօսող մարդոց մօտ։

Համաշխարհային Բ. Պատերազմի ժամանակ, Ամերիկայի ժողովուրդը նեռարեալ Հայերէ կ՚ապրէին ճգնաժամային օրեր եւ կը փորձէին յաղթահարել նոր մարտահրաւէրներ։ Այս մարտահրաւէրներու ժամանակ, ՀԵԴ-ի անդամակցութեան թիւը կ՚աճէր։ Սակայն Ամերիկայի վիճակէն ՀԵԴ-ի անդամներ կ՚անդամակցին Միացեալ Նահանգներու Զինեալ Ուժերու Բանակին։

1944-1945 թուականներու ընթացքին, 1,000 անդամներէ աւելի զինուորներ կ՚ըլլան։ Տարիներու ընթացքին ուխտերը կը ղրկէն «Հայրենիք» պարբերաթերթի օրինակներ, այլ թերթեր, նուէրներ ու նամակներ իրենց ընկերներուն։ Այս ժամանակամիջոցին ՀԵԴ-ն կը հաւաքէ 750,000 ամերիկեան տոլլար պարտամուրհակները։ Այս ծրագրով կը գնուի B-25 Mitchell եւ B-17 Flying Fortress պատերազմին համար։

29 Յունիս, 1946-ին Տէթրոյթի մէջ տեղի կ՚ունենայ հաւաքոյթ մը ուր կը պատուէն պատերազմէն վերադարձաց բոլոր ընկերներուն եւ յիշատակը կը յարգէն 40 ընկերներու որոնք պատերազմի ընթացքին կը զոհուին։

1942-1946 տարիներու ընթացքին, 800 նոր երիտասարդներ կ՚անդամակցի կազմակերպութեան։ Այդ տարիներուն կը ստեղծուի «Տարուան Երգը» ծրագիրը որուն շնորհիւ անդամներ կը սորվին ազգային եւ յեղափոխական երգեր, շարադրութեան մրցոյթներ քաջալերելու համար Հայերէն գրելը եւ պրպտումը։ Եւ առաջին հրատարակութիւն ՀԵԴ-ի «Կապոյտ Գիրգը», դաստիարակչականներու նիւթերով։

Համաշխարհային Պատերազմի աւարտէն ետք, ՀԵԴ-ի գործերը կը սկսի աւելի ծաւալուն ըլլալ։ Զինուոր-անդամներու վերադարձի պատճառով, կազմակերպութեան մարդուժը կ՚աւելնայ։ Սակայն այդ յաջորդող տարիներուն անդամները կը սկսին տեղափոխուիլ եւ անդամները կը հեռանան ակումբի կեդրոններէն։ Սակայն, շնորհիւ անդամներու գիտակցութեան նոր շրջաններու մէջ ՀԵԴ-ի անդամները կը հիմնէն նոր ուխտերը։

50-ական Թուականներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

50-ական Թուականներուն, ՀԵԴ-ի «Կապոյտ Գիրգը» կը սնուցանէ նոր սերունդ մը որոնք կը սորվին Հայոց պատմութեան, աշխարհագրութեան, մշակոյթին, արուեստին, եւ ուրիշ կարեւոր նիւթերու մասին։

1948 թուականին ՀԵԴ-ն կը հիմնէ Պատանեկան Միութիւնը, ուր 9 տարեկանէն 16 տարեկան պատանիներ կրնան անդամակցիլ կազմակերպութեան եւ ետքը փոխանցուիլ շարքերը։ Տարիներու ընթացքին, այդ ստորաբաժին ալ կը ստեղծէ իր դաստիրակչական «Կապոյտ Գիրգ»-ը, մարզային ծրագիրները, ընդհանուր ժողովը, շարադրութեան մրցոյթները, եւ ուրիշ ծրագիրներ։

1951 թուականին, Ֆրէնքլին, Մասէչուսէցի մէջ կը բացուի Գամբ Հայաստանի բանակավայրը։ 25-րդ ամեակի նուիրուած ձեռնարկները կը սկսին 1958 թուականին եւ անդամներ կը ներշնչուին շարունակելու իրենց գործը։

60-ական Թուականներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1960-ական Թուականներուն արդէն իսկ փոքր քաղաքներէն մարդիկ կը տեղափոդրուին աւելի մեծ քաղաքներ, եւ այս փոքր կազմուած համայնքները կը տուժէն մարդուժի պակասութենէն, սակայն այս կ՚ըլլայ անկիւնադարձային պատմութեան մէջ եւ այլեւ ՀԵԴ-ն չ՚ըլլար միայն լոկ հանդիպելու տեղ եւ կ՚ըլլայ աւելի ամէնօրեայի աշխատանքներու կեդրոն։

Այս տարիներուն, Հայկական գաղութները կը սկսին պատրաստուիլ յիշատակելու Հայոց Ցեղասպանութեան 50-ամեակը։ Այս անկիւնադարձային օրերուն, հայկական գաղութներու մէջ կը սկսի աւելի քաղաքական աշխատանքները եւ Ցեղասպանութիւնը կը փոխուի յիշատակելի օրէ եւ կը դառնայ աւելի պահանջատիրութեան օր ուր Հայ կը սկսի պահանջել ցեղասպան ազգէն ճանաչում, արդար լուծում ու յատուցում։

70 եւ 80-ական Թուականներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

70-ական թուականներու սկիզբը ՀԵԴ-ի տարբեր ուխտերու թիւը կը հասնի հարիւրէ աւելի։ Նոյն տարիներուն, Արեւմտեան Ամերիկայի մէջ կը հիմնուի ՀԵԴ-ի Բանակավայրը (AYF Camp)։ Բանակավայրը պիտի օժանդակէր Արեւմտեան Ամերիկայի ընկերներուն։ Բանակավայրը կը գտնուի Սան Ուաքին քաղաքին մէջ Գալիֆորնիոյ Նահանգը (22214 Big Pines Hwy, Valyermo, CA 93563) եւ կը գնուի 80,000 ամերիկեան տոլլարով։

Այդ տարիներով Դաշնակցութիւնը կը բաժնուի 5 խումբերու որպէսզի աւելի դիւրին ըլլար կառավարումը (Գալիֆորնիա, Գանատա, եւ 3 բաժին Արեւելեան Ամերիկա)։Սակայն կառավարելը այդքան կը դժուարանայ որ 1973-74 տարիներուն արդէն ՀԵԴ-ն կե բաժնուի Արեւելեան եւ Արեւմտեան Ամերիկայ եւ Գանատայի շրջանները։

Արցախի Մէջ Աշխատանքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1980-ական թուականներուն, Հայկական գաղութներու ուշադրութիւնը ուղղուած էր դէպի Արցախ ուր պատերազմ սկսած էր Ազրպէյճանի հետ։ ՀԵԴ-ն ալ անմասն չմնաց այդ ծաւալուն գործին մէջ եւ սկսաւ շուտով Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հետ աշխատիլ ամէն տեսակի օժանդակութիւն հասցնել Ղարաբաղ։ Զինադադարէն ետք, ՀԵԴ-ի Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանը կը ղրկէ ՀԵԴ-ի անդամներէ բաղկացած խումբ մը Արցախ որպէսզի վերաշինէն Արցախի մէջ ակումբները։ 15- տարի շարունակ այս գործը կատարելէ ետք, ծրագիրը կը փոխուի եւ ամէն ամառ խումբ մը երիտասարդներ կ՚երթան Հայաստանի տարբեր գիւղ ու քաղաքները որպէսզի ՀԵԴ-ի ճամբարը կազմակերպէն ուր շրջանի պատանիներուն կը սորվեցնէն Անգլերէն, երգեր, պարեր, եւ պատմական եւ առողջապահական դաստիարակչականները։ Արդէն իսկ ճամբարներ կազմակերպուած է Կիւմրիի, Պռոշեանի, Ստեփանակերտի, Մարտակերտի, Շուշիի եւ այլ վայրերուն մէջ։

2012 Թուականին ՀԵԴ-ն կը հռչակէ այդ տարին «Ազատամարտիկի Տարի» ու կը սկսի նիւթապէս օժանդակել Արցախի ազատամարտին վիրաւորուած հայ զինուորներուն՝ օժանդակութեան ձեռք երկարելու նպատակով։ Յաջորդող երկու տարիներու ընթացքին, անդամները կը սկսին դրամահաւաքներ կազմակերպել եւ ՀՅԴ Բիւրոյի Ազատամարտիկներու Յանձնախումբին հետ կը սկսին հոգալ ազատամարտիկներու գործողութիւններու ծախսը։ 2015 թուականին ծրագիրը փակելէ ետք, ՀԵԴ-ն արդէն իսկ օգնած էր 80 ազատամարտիկներէ աւելի։ 2016 թուականին, Արցախի վրայ ատրպէյճանական նորագոյն յարձակումէն ետք ազատամարտիկներուն եւ անոնց ընտանիքներուն օժանդակութիւններ հասցնելու նպատակով Արեւմտեան Ամերիկայի ՀԵԴի կողմէ վերաշխուժացած՝ «Մեր զինուորներուն կողքին» արշաւը։ Ծրագիրը կը շարունակէ կազմակերպութիւնը եւ արդէն իսկ օժանդակած է Քառօրեայ Պատերազմի բոլոր զինուորներու ընտանիքներուն եւ աշխատանքները կը շարունակէ։

Հայրենիքի Մէջ Աշխատանքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ՀԵԴ-ն հաւատալով՝ Ազատ, Անկախ, եւ Միացեալ Հայաստանի գաղափարին իր լաւագոյնը կը կատարէ որպէսզի օժանդակէ իր հայրենիքին։ Արցախի մէջ սկսած Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանի գործը 2009-ին կը փոխուի վերաշինութենէ դէպի ճամբարներ։ Այդ նպատակով Արեւմտեան Ամերիկայի ծրագիրն ալ կը որդեգրուին ու տարբեր շրջաններ իրենք ալ ճամբարներ կը կազմակերպէն։ Երկու շաբթուայ ճամբարը կ՚ընդգրկը Անգլերէն, երգեր, պարեր, եւ պատմական եւ առողջապահական դաստիարակչականի պահեր։

Շրջան Ճամբարի Վայրեր
Արեւմտեան Ամերիկա Գիւմրի, Պռոշեան, Արդիք, Ստեփանակերտ, Շուշի, Մարտակերտ
Գանատա Վանաձոր
Արեւելեան Ամերիկա Ջավախք
Լիբանան Սիսիան
Ավստրալիա Նոր Նորք

ՀԵԴ-ի Շրջաններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շրջաններ Կայքէջ
Արեւելեան Ամերիկա AYF-YOARF Eastern Region's Website

AYF Eastern USA Official Facebook Page

Արեւմտեան Ամերիկա AYF Western Region's Website

AYF Western USA Official Facebook Page

Գանատա AYF Canada's Website

AYF CanadaOfficial Facebook Page

Լիբանան AYF (LEM) Lebanon's Website

AYF Lebanon Official Facebook Page

Յունաստան AYF Greece's Website

AYF Greece Official Facebook Page

Լոնտոն AYF London's Website

AYF London Official Facebook Page

Հոլլանտա AYF Netherland's Website

AYF Netherlands Official Facebook Page

Ֆրանսա AYF FRA Nor Seround's Website

AYF France Official Facebook Page

Հարաւային Ամերիկա

AYF South America Official Facebook Page

Հայաստան AYF Armenia Official Facebook Page
Արցախ AYF Artsakh Official Facebook Page
Պարսկաստան AYF Iran Official Facebook Page
Երուսաղեմ AYF Jerusalem Official Facebook Page
Պելճիքա AYF Beligium's Official Facebook Page
Շուէտ
Գերմանիա
Ավստրալիա AYF Australia Nigol Touman Official Facebook Page
Սուրիա
Կիպրոս AYF Cyprus Official Facebook Page

Պաշտօնաթերթեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արեւմտեան Ամերիկայի ՀԵԴ-ն Հրատարակած է «Հայդուկ» պարբերաթերթը եւ ՀՅԴ-ԳԵՄը կը հրատարակէ «Արծիւ» պարբերաթերթը (Արծիւ պաշտօնաթերթ):

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]