Խաչապուրի
| Խաչապուրի ხაჭაპური | |
|---|---|
 | |
| Վրաստան | |
| Ենթատեսակ | կարկանդակ? և սնունդ |
| Առաջացման երկիր |
 Վրաստան |
| Բաղադրամասեր | |
| Հիմնական | պանիր, խմոր |
Խաչապուրի (վրացերէն՝ ხაჭაპური խաճապուրի), վրացական խոհանոցի կերակուր է, ազգային խմորեղէնի տեսակ[1][2], որ կը ներկայացնէ պանիրով բլիթ։
Անուանումը առաջացած է «թթուասեր» (ხაჭო — «խաճոյ») եւ «հաց» (პური ` կ՚արտասանուի «պուրի»։ Սակայն երբեմն թխուածքը կ՚ըլլայ միսով եւ ձուկի միսով, բայց եւ այնպէս կրկին կ՚անուանեն խաչապուրի, որ սխալ է։
Պատմութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Բացի խաչապուրիէն Վրաստանի մէջ գոյութիւն ունի լոբիանի (լոբիով տափակ կարկանդակ), կուբդարի (համանման կարկանդակ միսով)։ Խաչապուրիի մօտիկ ազգականն է բալկարոկարաչեւեան խիչին (պանրագետնախնձորային լոշիկներ կամ մսային լցոնով) եւ օսեթական թխուածքի որոշ տեսակներ։
2010-ին Վրաստանի սեփականութեան ազգային ինտելեկտուալ կեդրոնը ընդունեց օրինագիծ «խաչապուրիի» անուանման վերաբերեալ։ 2011-ի Սեպտեմբերին Վրաստանի կառավարութիւնը արտօնագրեց խաչապուրին եւ շարք մը այլ ազգային կերակուրներ[3]։
Վրաստանէն դուրս[4]
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Խաչափուրին ժողովրդականութիւն կը վայելէ նախկին խորհրդային երկիրներուն մէջ, ներառեալ՝ Ռուսաստանը։ Հաղորդուած է, որ 2014-ի Սոչիի Ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն ընթացքին սպառած է շուրջ 175,000 խաչափուրի։
Խաչափուրին տարածուած փողոցային ուտելիք է Հայաստանի մէջ, ուր լայնօրէն կը մատուցուի թէ՛ ճաշարաններու եւ թէ՛ դպրոցական սեղանատուներու մէջ։ Անիկա հետզհետէ աւելի ժողովրդական կը դառնայ որպէս «պրանչ» (ուշ նախաճաշ) Իսրայէլի մէջ, ուր տարուած է վրացահրեաներուն կողմէ։ Այսօր խաչափուրին կը տարածուի նաեւ աշխարհի այլ մասերու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Միացեալ Նահանգներ։
Պատրաստումը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Խաչապուրիի պատրաստման շատ տեսակներ կան՝ մեգրելական, իմերեթական եւ այլն։ Կան նաեւ տեսքով շատ տարբեր. իմերեթական խաչապուրին կլոր է, մեգրելականը նոյնպէս, բայց վերէն պատուած են սուլուգունի պանիրի շերտով, աջարական խաչապուրին նաւակաձեւ է ու ձուով լեցուած, ռաչինականը՝ կլոր, լոբիի լցոնով, եփուած ռաչինական բեկոնով։
Լցոնի դասական տարբերակը իմերեթական պանիրն է (չկինտի-քուելի)։ Չնայած ընդունուած կարծրատիպին՝ խաչապուրիի լցոնի մէջ սուլուգունի չի մտներ։
Խմորի աւանդական տեսակներէն կարելի է համարել անթթխմորը, «ամոքահունց խմոր». խմորիչի բացակայութիւնը որոշ չափով կը լրացնեն մածունի մէջ եղած կաթնաթթուային օրգանիզմներու հաշուով։ Բացի մածունով աւանդական խմորէն կան նաեւ կրօնական ծիսական տարատեսակներ՝ խմորիչով եւ աղի (ասոնք վերջին շրջանին նորամուծութիւններ են)։
Թխուածքը կը պատրաստուի թաւայի վրայ, եթէ պատրաստուած է մածունով ու կը թխուի ջեռոցի մէջ, եթէ խմորիչով է կամ աղի։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Խաչապուրի, Խոհանոցային բառարան Վ.Վ. Պոխլեբկինա, 2002
- ↑ Խաչապուրի, Խոհանոցային բառարան Զդանովիչ Լ. Ի.2001
- ↑ Խաչապուրին, ճաճան եւ սուլուգունին որպէս Վրաստանի արտօնագրուած բրենդներ
- ↑ (անգլերեն) Khachapuri, 2025-12-02, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khachapuri&oldid=1325325264, վերցված է 2025-12-17