Լիմ անապատ

Jump to navigation Jump to search
Լիմ անապատը

Լիմ անապատ, Վանայ լճի հիւսիս-արեւելքին՝ Լիմ կղզիին մէջ։ Ըստ աւանդութեան, 4-րդ դարու սկզբը հիմնադրած է Գրիգոր Լուսաւորիչը։ 14-րդ դարու սկզբին Լիմ անապատին մէջ եղած են Սբ. Աստուածածին, Սբ. Կարապետ եւ Սբ. Գէորգ եկեղեցիները։ 1305 թուականին Աղթամարի Զաքարիա Ա. կաթողիկոսը հիմնովին վերակառուցած է Լիմ անապատի գլխաւոր՝ Սբ. Գէորգ եկեղեցին։ Ըստ 9-10-րդ դարերու պատմիչ Թովմա Արծրունիին «Պատմութիւն Արծրունեաց տան» երկի անանուն շարունակողի՝ եկեղեցին գմբէթաւոր էր, շքեղ հարդարուած։ 1394 թուականին Լենկթեմուրի արշաւանքին, 1428 թուականին Սքանդարի ներխուժումէն փախչելով՝ Վանայ լճի ափամերձ բնակչութիւնը պատս պարուած է Լիմ անապատում։ 1538 թուականին Վանի կառավարիչ Գոգչա սուլթանը գրաւած է Լիմ կղզին, այրած ու ծով նետած Լիմ անապատի գրատան ձեռագրերը, որոնց միայն փոքր մաս մը գտնուած ու փրկուած է։

Լիմ Եկեղեցի, աւերակներ

Լիմ անապատը կը ծաղկի 17-րդ դարուն։ 1621 թուականին Սիւնեաց Մեծ անապատէն այստեղ տեղափոխուած է Ներսէս Մոկացի վարդապետը իր աշակերտներ Ստեփանոս Շատախցիի եւ Մելիքսեթ Վժանցիի հետ։ Ան Լիմ անապատին մէջ հիմնած է բարձրագոյն դպրոց, ուր ուսուցանած են փիլիսոփայութիւն, քերականութիւն, տոմարագիտութիւն, գրչութեան արուեստ եւն։ Ներսէս Մոկացիի յաջորդի՝ Ստեփանոս Շատախցիի վանահայրութեան ժամանակ Լիմ անապատի միաբանութիւնը այնքան բազմանդամ դարձած է, որ անոր մէկ մասը տեղափոխուած է Կտուց անապատ։ 1763 թուականին Սիմէոն Ա. Երեւանցի կաթողիկոսը այցելած է Լիմ եւ Լիմ անապատին յատուկ կոնդակով արտոնած համալիրի նորոգութեան համար գումար հաւաքել։ Վանահայր Յովհաննէս Մոկացին Լիմ անապատի պարտքերը վճարելու համար հանգանակութիւն կատարած է, 1766 թուականին քանդել փայտէ ժամատունը եւ 1770 թուականին քարաշէն նոր ժամատին կառուցած (ճարտարապետ՝ Սիոն)։ 1882 թուականի վանահայր Պողօս եպիսկոպոսը անապատին կից կառուցած է դպրոց։ Լիմ անապատը կողոպտած եւ աւերած են քիւրտ աւազակախումբերը 1896 թուականին եւ 1898 թուականին։

Հայկական գրութիւններ եկեղեցւոյ պատին

1915 թուականին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ, կոտորուած են անապատի միաբանները եւ կղզիին մէջ ապաստանած վասպուրականցիները, կողոպտած եկեղեցական իրերը, ոչնչացուցած են ձեռագիրերը եւ Լիմ անապատին մէջ պահուող Սբ. Գէորգ ի ու Սահակ Պարթեւի մասունքները։ Լիմ անապատի խաչաձեւ, գմբեթաւոր, սրբատաշ ֆելզիտով կառուցուած Սբ. Գէորգ եկեղեցիէն պահպանուած է միայն հիւսիս-արեւմուտք անկիւնը։ Անոր արեւմուտքին կից է քառամոյթ ժամատունը, որուն հիւսիսին կից է Սբ. Սիոն մատուռը, իսկ արեւմուտքէն՝ եռաստիճան, քառամոյթ, կամարակապ երկրորդ հարկով ու սիւնազարդ գմբեթով զանգակատունը (18-րդ դար)։ Լիմ անապատին մէջ 13-19-րդ դարեր գործած է գրչութեան կեդրոն, ուր գրուած, ընդօրինակուած, նկարազարդուած ու կազմուած են հարիւրաւոր ձեռագիրեր։ 13 - 14-րդ դարերէն մեզ հասած է մօտ մէկ տասնեակ ձեռագիր՝ ընդօրինակուած Մովսէս, Խաչատուր, Աբրահամ եւ Մանուէլ գրիչներու ձեռքով։ 15-րդ դարու կիսուն այստեղ աշխատած են Իգնատիոս, Յովհաննէս Մանկասարենց գրիչները, իսկ ծաղկող Մինասը նկարազարդած է անոնց ընդօրինակութիւնները։ 17-րդ դարուն, Լիմ անապատին մէջ բարձրագոյն դպրոցի գործունէութեան ժամանակ, ուսումնասիրուած են նաեւ աշխարհիկ գիտութիւններ, գրուած են թուաբանութեան, աստղաբաշխութեան, բժշկութեան վերաբերեալ աշխատութիւններ։ Լիմ անապատը ունեցած է հարուստ մատենադարան, 1693 թուականին այստեղ կար 3124 գիրք, XIX դարու վերջը՝ 550 ձեռագիր, մօտ 3 հազար տպագիր գիրք, որոնց մէկ մասը փրկուած եւ մեզ հասած է։

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Վասպուրական-Վանի Վանքերը», Հմազասպ Ոսկեան, Վիեննա 1940, էջ 5-12։
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է « Քրիստոնեա Հայաստան» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png