Լէոնիտ Հարուիքս

Jump to navigation Jump to search
Լէոնիտ Հարուիքս
Leonid Hurwicz (square).jpg
Ծնած է 21 Օգոստոս 1917(1917-08-21)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Մոսկուա, Ռուսական Կայսրութիւն[1]
Վախճանած է 24 Յունիս 2008(2008-06-24)[5][1][6][2][3][4] (90 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Մինեապոլիս, Մինեսոտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ և Flag of Poland.svg Լեհաստան
Կրթութիւն Լոնդոնի տնտեսության և քաղաքական գիտությունների դպրոց, Վարշավայի համալսարանի իրավունքի և վարչության ֆակուլտետ, Հարվարդի համալսարան և Չիկագոյի համալսարան
Մասնագիտութիւն մաթեմատիկոս և տնտեսագետ
Աշխատավայր Չիկագոյի համալսարան, Մինեսոտայի համալսարան և Իլինոյսի տեխնոլոգիայի ինստիտուտ
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Գուգենհայմի կրթաթոշակ, Ազգային գիտական մեդալ, Տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակ, Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Ամերիկյան տնտեսական միության իսկական անդամ, Էկոնոմետրիկ միության անդամ, Կեյոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ
Անդամություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

Լէոնիտ Հարուիքս (21 Օգոստոս 1917(1917-08-21)[1][2][3][4], Մոսկուա[1]24 Յունիս 2008(2008-06-24)[5][1][6][2][3][4], Մինեապոլիս, Մինեսոտա), հրեական ծագումով ամերիկացի ականաւոր տնտեսագետ, Նոպէլեան մրցանակակիր՝ կառուցուածքի տեսութեան հիմնարկին համար (2007Մինէսոդայի համալսարանի պատուաւոր փրոֆեսոր։ Աշխատած է Քոուլզի հանձնախումբին մէջ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լէոնիտ Հարուիքսը ծնած է 1917 թուականին Մոսկուա քաղաքին մէջ՝ Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն 2 ամիս առաջ, Լեհաստանէն գաղթած հրեայ ընտանիքի մէջ, որ հեռացաւ Մոսկուայէն 1919 թուկաանին եւ վերադարձաւ Վարշաուա։[7] 1938 թ. Վարշաուայի համալսարանին մէջ մագիստրոսի աստիճան ստանալէն յետոյ,[8] ուսումը շարունակեց Լոնտոնի տնտեսագիտական դպրոցին մէջ, ուրտեղ հաճախած է Նիգոլաս Գալտորի եւ Ֆրիտրիխ Հայէգի դասախօսութիւններուն։

1939 թուականին մեկնած է Ժընեւ, սակայն 1939 Սեպտեմբեր 1-ին սկսած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Ծնողները եւ եղբայրը Վարշաուայէն փախան պատերազմի պատճառով եւ ընկան խորհրդային ճամբարներ։ Լէոնիտի բախտն աւելի բերաւ․ որոշ ժամանակ ան ապրեցաւ Շուետի մէջ եւ կրթութիւնը շարունակեց Ժընեւի Միջազգային հետազոտութիւններու հիմնարկին մէջ (անգլերէն՝ Graduate Institute of International Studies) եւ Փորթուկալի մէջ։ Կը յաճախէր նաեւ Լիւդվիկ ֆոն Միզէսի սեմինարները։[9]

Գաղթը ԱՄՆ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1940 թուականին Հարուիքսը կը մեկնի ԱՄՆ, ուրտեղ կը հասցնէ Մասաչուսեթսի արուեստագետական հիմնարկին մէջ աշխատած որպէս օգնական՝ Բոլ Սամուէլսոնի եւ Օսգար Լանկի մօտ՝ Չիգակոյի համալսարանի մէջ։ Պատերազմի տարիներուն Լէոնիտը կը դասաուանդէր Չիգակոյի համալսարանի օդերեւութաբանական հիմնարկին մէջ․[9] միաժամանակ վիճակագրութիւն կը դասավանդէր նաեւ տնտեսագիտական բաժամունքին մէջ։ Կը մասնակցէր նաեւ Քոուլզի հանձնախումբի աշխատանքներուն՝ տնտեսագիտութեան բնագավառին մէջ կատարուող ուսումնասիրութիւններուն (1942 Յունուարէն մինչեւ 1946 թուականի Յուլիս,[10] ինչպէս նաեւ 1950 թուականի Հոկտեմբերէն մինչեւ 1951 թուականի Յունուարը եւ մինչեւ 1961 թուականը[11] կը շարունակէր մնալ որպէս խորհրդատու)։

1944 թուականին ամուսնացաւ Էվելին Ճենսընի հետ։ Ունի 4 երեխայ՝ Սառան (1946), Մայքըլը (1949), Ռութը (1951) եւ Մաքսիման (1953)։

Աշխատանքային գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1945-1946 թուականները Հարուիքսն կը ստանայ Ճոն Սայմոն Կուկենհայմի կրթաթոշակ, իսկ 1946 թուականին Այովայի պետական քոլէճին մէջ կը դառնայ դոցենտ։

1951 թուականին Լէոնիտ Հարուիցը Մինեսոտայի համալսարանին կից գործող արեւտուրի եւ կառավարման դպրոցին մէջ կը դառնայ տնտեսագիտութեան եւ թուաբանութեան փրոֆեսոր, ուրտեղ կ'աշխատի մինչեւ մահ։ 1961 թուականին կը նշանակէ վիճակագրութեան բաժանմունքի նախերէց, իսկ 1969 թուականին՝ տնտեսագիտութեան անուանի փրոֆեսոր։ 1988 թուականին Հարուիքսը թոշակի կ'անցնի, սակայն 1989 թուականէն կը համարէր Գուրդիս Գարլսոնի՝ տնտեսագիտութեան պատուաւոր բրոֆեսոր եւ կը շարունակէր դասախօսութիւններ կարդալ տնտեսագիտութեան ասպիրանտներուն։[12]

Յունիս 2008 թուականի կէսերուն հիւանդանոց երիկամներու անբաւարարութիւն ախտորոշմամբ եւ Յունիս 24-ին մահացաւ։

Պատուաւոր դասախօսութիւններ եւ գործնական[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հասարակական աշխատանք գիտական միութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1969 թուականէն տնտեսական միութեան տտենապետն է։ 1965 թուականէն ԱՄՆ գիտութիւններու եւ արուեստի ակադեմիայի, իսկ 1974 թուականէն՝ ԱՄՆ գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի նախագահը։

Գիտական ձեռքբերումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հարուիքսին եւ իր ընկերներուն յաջողեցաւ ստեղծել տեսութիւն մը, որուն կ'օգնէր ի յայտ բերել տնտեսագիտութիւնը կարգաւորող շուկայական ազդեցիկ մեքեկաններ եւ սխեմաներ, ինչպէս նաեւ որոշել՝ այս կամ այն իրավիճակին մէջ պետութեան միջամտելու անհրաժեշտութեան աստիճանը։ Գիտնականները դրին մեքեկաններու հիմքերը եւ բացատրեցին միջոցներու տեղաբաշխման գործընթացը։

Գիտնականի անունով կը կոչուի իր կողմէն՝ որոշումներու կայացման տեսութեան համար առաջարկուած Հուրուիցի գործակիցը (ց տառով)։

Մրցանակներ եւ պարգեւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ապրիլ 14 2007 թ.-ին Մինեսոտայի համալսարանին մէջ կայացաւ «Perspectives on Leo Hurwicz» անուամբ խորհրդաժողով՝ նուիրուած Լէոնիտ Հարուիքսին։ խորհրդաժողովին կը մասնակցէին նոբելեան մրցանակակիրներ Քեննեթ Էրրոուն եւ Դենիէլ Մակ-Ֆատտենը։

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Stochastic Models of Economic Fluctuations (1944)
  • Optimality and Informational Efficiency in Resource Allocation (1960) in Arrow, Karlin and Suppes (eds.), Mathematical Methods in the Social Sciences, Stanford University Press
  • On Informationally Decentralized Systems 1972 in Radner and McGuire, Decision and Organization, North-Holland
  • On Allocations Attainable through Nash Equilibria (1979)
  • Designing Economic Mechanisms (2006) (Ս․ Ռէյտերի հետ համատեղ)

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Բեռլինի պետական գրադարան, Բավարիական պետական գրադարան եւ ուրիշներ Record #133491641 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.
  5. 5,0 5,1 http://www.nytimes.com/2008/06/26/business/26hurwicz.html
  6. 6,0 6,1 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  7. Биография на сайте Нобелевского комитета (на англ.яз.)
  8. Информация о Леониде Гурвиче на сайте Университета Миннесоты. - 27.06.2008.
  9. 9,0 9,1 Grimes W. Leonid Hurwicz, Nobel Economist, Dies at 90 // The New York Times. - 2008. - June 26
  10. Биографии и библиография сотрудников Комиссии (на англ.яз.).
  11. Список сотрудников Комиссии с 1955 года (на англ.яз.).
  12. U economics prof awarded Nobel Prize. - 27.06.2008.
  13. Пресс-релиз Шведской Академии наук о вручении премии по экономике (на англ.).

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]