Դանիէլ Բէկ Փիրումեան

Դանիէլ Բէկ Փիրումեան
22 Նոյեմբեր 1861 - 1921
Ծննդավայր	Արցախի Խաչէն գաւառի Նախիջեւանիկ գիւղը
Մահուան վայր	Վանաձոր, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն
Գերեզման	Վաղարշապատ
Քաղաքացիութիւն	Ռուսական Կայսրութիւն և Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
Կոչում	Զօրավար և գնդապետ?
Մարտեր/; պատերազմներ	Սարդարապատի Հերոսամարտ, Կովկասեան արշաւանք և Կարսի անկում?
Պարգեւներ	Արիութեան Ոսկէ Թուր

Դանիէլ Բէկ Փիրումեան (22 Նոյեմբեր 1861(1861-11-22)^[1], Նախիջեւանիկ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1921^[1], Վանաձոր, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), ռազմական գործիչ, Սարդարապատի ճակատամարտի գլխաւոր հրամանատար, ազգային հերոս, ռուսական բանակի գնդապետ^[2]։

Կենսագրութիւն

Ծնած է 22 նոյեմբեր 1861-ին, Արցախի Խաչէն գաւառի Նախիջեւանիկ գիւղը: Աւարտած է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը:

Ծառայութիւնը Ռուսական բանակում^[3]

Սորված է Թիֆլիսի հետեւակային իւնկերական ուսումնարանը, աւարտած է Օրանիենպաումի սպայական հրաձգային դպրոցի դասընթացը (1913): Ռուս բանակին մէջ ծառայած է 1881-էն Երեւանեան գունդին մէջ: Ա. Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռուած է Կովկասեան ռազմաճակատին վրայ, եղած է գումարտակի, գունդի հրամանատար: 1881-1883 թուականներուն ուսանած է Թիֆլիսի հետեւակային Իւնկերական ուսումնարանին մէջ։ 1890 թուականին Դանիէլ Բէկ Փիրումեանին շնորհուած է Գաբիդանի կոչում։ 1913 թուականին Դանիէլ Բէկ Փիրումեանը փոխգնդապետի կոչումով աւարտած է Օրանիենպաումի սպայական հրաձգային դպրոցի դասընթացները։ Եղած է վաշտի, գումարտակի, գունդի հրամանատար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918 թուականներ) ժամանակ կռուած է Կովկասեան ռազմաճակատին վրայ, աչքի զարկած է քաջութեամբ, ստացած է ռուսական բանակի գնդապետի կոչում, պարգեւատրուած է Գէորգիեւեան եւ այլ շքանշաններով ու անուանական զէնքով։

Սարդարապատի հերոսամարտին մէջ

1918 Մայիսին, երբ թրքական յառաջապահ ջոկատները արշաւած են դէպի Սարդարապատ կայարան` հոնկէ մօտենալով Էջմիածինին, հայութեան համար այդ օրհասական պահուն վճռական դեր խաղցած է Դանիէլ Բէկ Փիրումեանի ռազմաճակատային մեծ փորձը։

Ան մեծ դեր ունեցած է Սարդարապատի ճակատամարտի յաղթանակի կերտման մէջ՝ ան փաստացի հանդիսացած է այդ ուղղութեան հայկական զօրամիաւորումներու ընդհանուր հրամանատարը:

26 Մայիս 1918-ին Սարդարապատի ճակատամարտին, իբրեւ զօրամիաւորումի ընդհանուր հրամանատար, ցուցաբերած է զօրավարական հմտութիւն եւ արիութիւն` ռազմաճակատի կեդրոնական հատուածին մէջ ջախջախելով եւ ետ շպրտելով թուրքերը եւ ապահովելով յաղթանակ:

1918-ին 57 տարեկան Դանիէլ Բէկ Փիրումեանին շնորհուած է զօրավար-հազարապետի կոչում: Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան օրով ան առաջիններէն մէկն էր, որ պաշտօնապէս ստացած է այդ կոչումը^[4]:

Կեանքին վերջին տարիները

Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան տարիներուն Դանիէլ Բէկ Փիրումեան տարբեր պաշտօններ զբաղեցուցած է Հայաստանի ռազմական գերատեսչութեան մէջ:

1919-ին վերջը ան ստացած է զօրավար-տեղակալի կոչում եւ նշանակուած` Կարսի բերդի պարետ: Դժբախտաբար ինքնաշարժի արկածի մը պատճառով ան մարմնական մեծ վնասներ կրած է, որուն պատճառով ալ չէ կարողացած պատշաճ ձեւով կազմակերպել Կարսի բերդի եւ Կարսի ճակատի ինքնապաշտպանութիւնը 1920-ի աշնան կայացած թուրք-հայկական պատերազմի ժամանակ: Իսկ 30 Հոկտեմբեր 1920-ին թուրքերու կողմէ Կարսի անառիկ բերդի գրաւումի ժամանակ գերի ինկած է:

1921 Յունուարին զայն տեղափոխած են Ալեքսանդրապոլ (այժմ` Գիւմրի), ապա յանձնած` ռուսական 11-րդ Կարմիր բանակի ներկայացուցիչներուն:

1921-ին, Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Դանիէլ Բէկ Փիրումեան հայ բարձրաստիճան այլ սպաներու հետ պոլշեւիկներու կողմէ գնդակահարուած է Ղարաքիալիսա-Դիլիջան ճանապարհին: Այնուհետեւ զօրավարին դիակը հնարաւոր եղած է գաղտնի տեղափոխել Էջմիածին եւ թաղել Սուրբ Գայեանէի վանքին կից գերեզմանատունը:

Ծանօթագրութիւններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 Library of Congress Authorities — Library of Congress.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454"></a>
↑ «Դանիէլ Բէկ Փիրումեան»։ www.matyan.am։ արտագրուած է՝ 2020-10-09 ^{[permanent dead link]}
↑ (հայերեն) Դանիել Բեկ-Փիրումյան, 2024-06-26, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A5%D5%AC_%D4%B2%D5%A5%D5%AF-%D5%93%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=10011675, վերցված է 2025-11-14
↑ «Պետական այրեր․ Դանիէլ Բէկ Փիրումեան»։ Armenia Today (hy-AM)։ արտագրուած է՝ 2020-10-09

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q7094076"_data-entity-id="Q13219454">Library_of_Congress_Authorities<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:en:Library_of_Congress|Library_of_Congress]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454"></a></div>-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 Library of Congress Authorities — Library of Congress.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454"></a>

[2] «Դանիէլ Բէկ Փիրումեան»։ www.matyan.am։ արտագրուած է՝ 2020-10-09 ^{[permanent dead link]}

[3] (հայերեն) Դանիել Բեկ-Փիրումյան, 2024-06-26, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A5%D5%AC_%D4%B2%D5%A5%D5%AF-%D5%93%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=10011675, վերցված է 2025-11-14

[4] «Պետական այրեր․ Դանիէլ Բէկ Փիրումեան»։ Armenia Today (hy-AM)։ արտագրուած է՝ 2020-10-09

[1]

[2]

[3]

[4]

Կենսագրութիւն

Ծառայութիւնը Ռուսական բանակում[3]

Սարդարապատի հերոսամարտին մէջ

Կեանքին վերջին տարիները

Ծանօթագրութիւններ

Ծառայութիւնը Ռուսական բանակում^[3]