Անթոնին Տվորժաք

Jump to navigation Jump to search
Անթոնին Տվորժաք

Անթոնին Լեոփոլտ Տվորժաք (8 Սեպտեմբեր 1841(1841-09-08)[1][2][3][…], Նելահոզևես, Աւստրիական Կայսրութիւն, Բոհեմիայի թագավորություն[4][5][6][…] - 1 Մայիս 1904(1904-05-01)[1][2][3][…], Փրակա, Աւստրո-Հունգարիա[7][4][6]
Փրակա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Աւստրո-Հունգարիա[8][9][10]), նշանաւոր չեխ (պոհեմիացի) երգահան, չեխական դասական երաժշտութեան եւ ազգային սիմֆոնիայի հիմնադիրներէն մէկը[11]:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անթոնին Տվորժաքը ծնած է Բրակի Նելահոզեւես գիւղին մէջ։ 1854-1857 թուականներուն սորված է Զլոնիցէ, Ա. Լիմանի քով (երաժշտութեան տեսութիւն, ալտ, դաշնամուր, երգեհոն), 1857-1858 թուականներուն՝ Բրակի երգեհոնի դպրոցէն ներս։ 1860-1862 թուականներուն նուագած է Բրակի քամերային նուագախմբերէն մէկուն մէջ, 1862 թուականէն՝ «Ժամանակաւոր թատրոն»էն ներս։

Առաջին տարիները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անթոնին Տվորժաքի ծննդավայրը, Նելահոզեւես:

Տվորժաքը ծնած է Բրակի Նելահոզեւես գիւղին մէջ: Իր մեծ որդին է Ֆրանթիսէք Տվորժաքը (1814-94) որ հետագային դարձաւ աշխարհահռչակ գծագրիչ, իսկ անոր կինը՝ Աննան (1820–82)[12] կ'աշխատէր որպէս պանդոկապետ, ան մասնագիտացած էր նաեւ երաժշտութեան մէջ՝ յատկապէս կը սիրէր Զիտէր եւ պուչըր նուագել (այդ գործիքները քանոնին հին տեսակներէն են): Աննան Եոզետենեքի դստերն է՝ մատակարարը Լոպքոուիզի իշխանի[13]: Աննան եւ Տվորժաքը ամուսացած են 17 Նոյեմբեր 1840 թուին[14]: Տվորժաքը առաջին զաւակն է 14 զաւակներէն, որոնցմէ ութ մահացած են մանուկութեան ընթացքին[15]:

Տվորժաքը 1868 թուականին

Տվորժաքը մկրտուած է որպէս Հռոմի կաթոլիկ, իր գիւղի Ս. Անտրեու եկեղեցւոյ մէջ։ Ան երգեհոնի, դաշնամուրի եւ ջութակի դասերու յաճախեց իր գերմաներէն լեզուի պարոնին՝ Անթոն Լիհմանին քով: Լիհմանը նաեւ սորվեցուց այդ փոքրիկին երաժշտական տեսութիւնը եւ անոր ծանօթացուց այդ թուականի ժամանակակից երաժիշտներուն եւ հեղինակներուն: Լեհմանը Զլոնիս քաղաքի եկեղեցուոյ երգահոնահարն էր եւ երբեմն Լեհմանը Տվորժաքին թոյլ կու տար որ երգեհոնային պատարագները նուագէր[16]:

Գերմաներէնը բարելաւելու համար ան 1856 թուականին մեկնեցաւ Քասքա Քամենիսէ քաղաք 1 տարով, եւ այնտեղ գտնուելու ընթացքին ան շարունակեց երաժշտական դասերը Ֆրանց Հանքին քով[17]: Միայն 16 տարեկանին Լիհմանի եւ Զտենեքի յորդորանքով Ֆրանթիզէքը իր որդւոյն մէկ պայմանով արտօնեց երաժիշտ դառնալ՝ պայմանն հետեւեալն էր, որ Տվորժաքը պէտք է աշխատի որպէս երգեհոնահար [18]:

Բրակ վերադառնալէն ետք 1857 թուականի Սեպտեմբերին Տվորժաքը ընդունուեցաւ քաղաքի երգեհոնի դպրոցը. սկսաւ երգել սորվիլ Ժոզեֆ Զվոնարի հետ, տեսութիւնը Ֆրանդիզէք Բլազեքի հետ եւ երգեհոնը Ժոզեֆ Ֆոսթերի հետ: Վերջինս ոչ միայն Բրակի կոնսերվատորիայի դասախօս էր այլ նաեւ հեղինակ երգեհոնային ստեղծագործութիւններու[19][20][21]: Տվորժաքը նաեւ լրացուցիչ դասեր, սկսաւ անցնիլ գերմաներէնը աւելի բարելաւելու համար եւ սկսաւ աշխատիլ որպէս «արտակարգ» ջութակահար բազմաթիւ խուբերու եւ նուագախուբերու մէջ[22]:

Տվորժաքը աւարտեց երգեհոնային դպրոցը 1859 թուականին, իր դասարանի երկրորդը ըլլալով [23]: Ան անյաջող կերպով դիմեց Սեն Հենրի եկեղեցի որպէս երգեհոնահար, սակայն միեւնոյնն է, մնաց անկայուն երաժշտական ընթացքով[24]:

1858 թուականին ան անդամ դարձաւ Քարել Քոմզաքի անուան նուագախումբէն ներս, այդ խումբով ան ելոյթներ ունեցաւ Բրակի ճաշարաններէն ներս պարային խնճոյքներու ժամանակ[25][26]: Տվորժաքը 1862 թուին նուագախումբէն ներս սկսաւ որպէս ալտահար ներկայանալ: Նուագախումբին մէջ նուագելը իրեն օգնեց լսելու երաժշտութիւն, մասնաւորապէս օփերաներ [27]: Ան 1863 թուականի Յուլիսին ներկայացաւ գերմանացի հեղինակ՝ Ռիչարտ Վակների ստեղծագործութիւններու ներգոյ, որ ելոյթի ժամանակ ղեկավարեց նուագախումբը: Տվորժաքը անսահման կը հիանար Վակներին դեռ 1857 թուականէն[28]:

1862 թուին Տվորժաքը սկսաւ ստեղծագործել եւ անոր առաջին ստեղծագործութիւնը լարային քառեակի համար էր [29], իսկ 1864 թուականին Տվորժաքը համաձայնեցաւ կիսել Բրակի Զիզաքով թաղամասէն ներս գտնուող բնակարանի վարձը հինգ այլ մարդոց հետ, այդ խումբէն էին նաեւ ջութակահար Մորիք Անգերը եւ Քարել Քեչը, որը հետագային դարձաւ երգիչ[30][31]: Տվորժաքը ամսական կը վաստկէր մօտ 7.50 տոլար: Անոր եկամուտը բարելաւելու համար Ժան Նեբոմուք Մայրը՝ անոր հրաւիրեց դաշնամուրի դասեր տալու եւ որ 1866 թուականին փոխարինեց Սմըթանային եւ դարձաւ գլխաւոր նուագախումբի ղեկավարը: Այդ դաշնամուրի դասերուն շնորհիւ էր որ ան հանդիպեցաւ իր ապագայ կնոջ հետ: Ան ի սկզբանէ սիրահարուած էր առժամեայ թատրոնէն իր աշակերտուհի եւ գործընկերոջը Ժոզեֆինա Գերմաքովային, որուն համար գրեց « Նոճու Ծառերը» երգ-շրջանը [32]: Սակայն ան երբէք չէ վերադարձած անոր սիրոյն, եւ ստիպուած ամուսնացած է ուրիշ տղու մը հետ: 1873 թուականին Տվորժաքը ամուսնացաւ Ժոզեֆինայի փոքր քրոջ հետ՝ Աննա Քերմաքովայի (1854–1931): Անոնք ունեցան ինն երեխայ, որոնցմէ երեքը մահացան մանութեան տարիներուն:

Հեղինակ եւ երգեհոնահար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տվորժաքը անուանեց իր լարային հնգեակը լա մինոր (a moll) օփիւս 1 (1861), եւ իր լարային քառեակը (1862) օփիւս 2-ը, Պուրգհաուզերի թուագրմամբ. կը թուագրուի Պ.6 եւ Պ.7 ցուցնելով առաջին հինգ ստեղծագործութիւնները, որոնք օփիւս թիւեր չունին (1862)[33]: 1860-ականներուն Տվորժաքը նաեւ իր առաջին սիմֆոնիկ փորձերը կատարեց, որոնցմէ քանի մը հատը գրուած էր ինքնաքննադատաբար: Ձեռագիրը տօ մինոր (c moll) սիմֆոնիան, առանց օփիւս թիւի, Պ.9, գրուած է 1865 թուին պահպանուած է[33]: Այս սիմֆոնիան եղած է Տվորժաքի առաջին սիմֆոնիան: Տվորժաքի առաջին ստեղծագործական քայլերը անցած են առանց քննադատութիւններու կամ հանրային ելոյթներու: Երրորդ լարային քառեակը Պ.18, գրուած է 1869 թուականին բայց հրապարակուած եւ հրատարակուած է 1964 թուին եւ առաջին անգամ կատարուած է 1969 թուականին:[34] 1870 թուականին ան առաջին անգամ գրեց օփերա, Մայիս-Հոկտեմբեր ամիսներու ընթացքին[35]: Առաջին նախալսումը հանրակայնօրէն կատարուած է 1905 թուականի վերջին, իսկ լիակատար օփերան բեմ բարձրացաւ 1938 թուականին[36]:

1871 թուականին Տվորժաքը լքեց Առժամեայ Թատրոնի նուագախումբը, որպէսզի աւելի ժամանակ ունենար ստեղծավործելու[37]: Ան մինչեւ 1871 թուականը 26-էն առաջին 5-ին չտուաւ օփիւս անուանումը[38]: Անոր առաջին մամլոյ հաղորդագորութիւնը ի յայտ եկաւ 1871 թուականի Յունիսին «udební lsty» ամսագրին մէջ, եւ անոր հեղինակային ստեղծագործութիւններու առաջին կատարումը Վզփոմինանի (omínání) երգն էր («Յիշատակ», 1871 թուականի Հոկտեմբէր, Լ. Փրոչազայի երեկոյեան երաժշտութիւն)[39]:

«Թագաւորը եւ փայտածուխի այրիչը» (King and the Charcoal Burner) օփերան վերաբերեալ առժամեայ թատրոնէն վերադարձուած է Տվորժակին՝ ըսելով որ օփերան բաւականին անհասկանալի է: 1872 թուականին ֆիլհարմոնիկ նուագախումբի ելոյթը առաջին անգամ ներկայացուց օփերան Պադրիխ Սմիթանայի ղեկավարութեամբ, սական լիարժէք օփերան բնօրինակով առաջին անգամ նուագուեցաւ 1929 թուականին[40]: Քլափհալմը ըսեր է[41], որ Տվորժաքը հասկցաւ որ գացեր է «ծայրայեղութեան եւ փորձեր է հետեւիլ Վակների օրինակին»: 1873-74 թուականներուն Տվորժաքը վերափոխեց օփերան լման ուրիշ կերպով «առանց օգտուելու նախկին տարբերակէն»: 1874 թուականին Բրակի մէջ օփերայի վերափոխած տարբերակը ներկայացուեցաւ «Թագաւորը եւ փայտածուխի այրիչը II, Պ.42» (King and Charcoal Burner II, Պ.42) անուան ներքեւ [42]:

Ամուսնութենէն ետք երբ արդէն հրաժարեցաւ Պետական Թատրոնէն. Տվորժաքը ապահովեց նոր աշխատանք որպէս երգեհոնահար Ս. Վոյթեխ եկեղեցւոյ մէջ[43], որը նաեւ անուանուած էր Ս. Ատալպրթի,Բրակի եկեղեցի Ժոզեֆ Ֆոսթրի հովանու ներքեւ՝ անոր նախկին ուսուցիչը երգեհոնային դպրոցէն ներս: Աշխատավարձը կ'անուանուէր «ուղղակիօրէն գումար», բայց իրականութեան մէջ ան որպէս «երիտասարդ նորապսակ զոյգին ողջունում էր»[44]: Չնայած այդ հանգամանգներուն Տվորժաքը կրցաւ երաժշտութեան պատմութեան մէջ ակնյայտ մաս կազմել:

1872 թուակաի Նոյերբերին Տվորժաքի գրած Դաշնամուրի քառեակը լա մաժոր (A dur) կատարուեցաւ Բրակի մէջ «հիանալի նուագողներու խումբ»ին կողմէ, որուն կազմակերպիչը Փրոչազան էր[45]: Ան առաջին ստեղծագործութիւնն էր, որ կատարուեցաւ համերգի ընթացքին: 1873 թուականի Մարտին անոր Չեխ հայրենասիրական քանթաթը «ճերմակ լերան վարսերը»[46] կատարուեցաւ Բրակի Հլահոլ Հասարակական Երգչախումբին կողմէ, որ բաղկացած էր 300 երգիչներէ (ղեկավարութեամբ անոր ընկերոջ եւ հոնաւոր՝ Քարել Պենտլ), ջերմ վերաբերմունք ցուցաբերելու համար թէ՛ քննադատներուն եւ թէ հանդիսատեսներուն, դարձնելով զայն «անատակ յաջողութիւն»[47]: Տվորժաքի ստեղծագործութիւնները առաջին անգամ ճանչցուեցան Բրակի մէջ:

Երբ Տվորժաքը 1874 թուականին արդէն 33 տարեկան դարձաւ դեռ եւս ան յայտնի չէր Բրակէն դուրս: Այդ տարի ինքը մասնակցեցաւ եւ յաղթեց Աւստրիոյ Պետական Մրցանակը ("Stipendium") ստեղծագործելու համար: Մրցանակը ստացաւ 1875 թուի Փետրուարին մրցումին յանձնաժողովի կազմը հետեւեալն էր՝ երաժշտագէտ Էտուարտ Հանսլիք, Եոհան Հերպերք, Պետական Օփերային թատրոնի գլխաւոր տնօրէն եւ Եոհաննէս Պրամսը[48]: Կը թուի, որ Պրամսը վերջերս ընգրկուեր էր յանձնաժողովին կազմին մէջ, քանի որ ան 1874 թուականի մրցութային օրացոյցին մէջ չկար, ըստ Հանսլիքին[49]: Հանսլիքը ամենալաւ գիտելիքները ունէր այդ գործէն ներս, քանի որ ան շարունակական ձեւով անդամ եղած է յանձնաժողովին մէջ (1874 թուականի վերջէն մինչեւ 1877 թիւ): Այնուայմենայնիւ, Պրամսը ժամանակ եւ հնարաւորութիւն ունեցաւ գնահատելու Տվորժաքի գործունէութիւնը: Պոթսթեյնը[50] ըսեր է որ յանձնաժողովի միտումը հետեւեալն էր «պարգեւատրել գումարային կարիք ունեցող տաղանդաւոր հեղինակներուն» Աւստրօ-Հունկարական պետութենէն ներս: Յանձնաժողովը ստացաւ «զանգուածային հպատակութիւն» Տվորժաքէն. «15 ստեղծագործութիւն ներառեալ 2 սիմֆոնիա, բազմաթիւ նախաձեռնութիւններ եւ 1 երգերու շրջան: Պրամսը «ակնյայտօրէն յաղթահարեց» Տվորժաքի «վարպետութիւնն ու տաղանդը»: Այդ երկու սիմֆոնիաները Տվորժաքի համար երրորդն ու չորրորդն էին [51]. երկուքն ալ առաջին անգամ կատարուեցան 1874 թուականի աշնանը Բրակի մէջ:

Քլափհալմը[52] հաղորդեց իր պաշտօնական զեկոյցը 1874 թուականի մրցանակի վերաբերեալ, ըսելով «Տվորժաքը համեմատաբար աղքատ երաժշութեան դասատու է, որ ներկայացուց 15 ստեղծագործութիւններ, ներառեալ սիմֆոնիաներ, որոնք ցոյց կու տան անբասիր տաղանդը... հաւակնորդը... որ արժանի է նուիրատուութեան որպէսզի կարողանայ թեթեւացնել իր նեղլիկ հանգամանքները եւ ազատի անհանգստութիւններէն ստեղծագործելու աշխատանքներուն ընթացքին»: Ան ըսած էր որ Տվորժաքը դեռ եւս Դաշնամուր չունի: նախքան ամուսնանալը ան բնակած է 5 ուրիշ տղաներու հետ, որոնցմէ մէկը ունէր փոքրիկ «սփինեթ» դաշնամուր[32]:

1875 թուականին ծնաւ Տվորժաքի առաջին որդին, Տվորժաքը ստեղծագործեց իր երկրորդ լարային քառեակը, իր 5-րդ սիմֆոնիան, դաշնամուրային եռեակը՝ համար 1 եւ Սերենատ լարայիններու՝ համար Մի մաժոր օփիւս 22 (E dur): Ան մէկ անգամ եւս մասնակեցաւ մրցումին բայց այս անգամ չյաղթեց Աւստրիան Պետական Մրցանակը: Ան յաղթեց մէկ անգամ եւս 1876 թուականին, եւ վերջապէս ազատ զգաց, որպէսզի հրաժարականը տայ երգեհոնահարութեանը[53]: 1877 թուականին ան գրեց «սիմֆոնիկ վարիացիաները» եւ Լուտեւիտ Փրոչազան ղեկավարեց նուագախումբը առաջին ելոյթին Փրահայի մէջ:

Միջազգային հեղինակութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անթոնին Տվորժաքի արձանը Մանհաթանի մէջ, Նիւ Եորք, քանդակագործ՝ խրուաթացի Իւան Մեստրովիք

Տվորժաքը մէկ անգամ եւս մասնակցեցաւ 1877 թուականին, ներկայացնելով իր Մորավիական Զուգանուագները (Moravian Duets) եւ շարք մը այլ երաժշտութիւններ, նաեւ իր Դաշնամուրի քոնչերթոն (Piano Concerto)[54]: Մինչեւ Դեկտեմբեր, ան տեղեկութիւն չունէր արդիւնքներէն, յետոյ ստացաւ անձնական նամակ երաժշտագետ Էդուարտ Հանսլիքէն, որ նոյնպէս յանձնաժողովի անդամ էր։ Նամակը ոչ միայն ծանուցեց որ Տվորժաքը մէկ անգամ եւս նուաճեց այդ մրցանակը, նաեւ առաջին անգամ յայտնի դարձաւ որ յանձնաժողովի կազմին մէջ էին Պրամսն ու Համսլիքը: Նամակը փոխանցեց երկուքին բարեկամական առաջարկը, որ Տվորժաքի երաժշտութիւնը յայտնի դարձնելու համար Չեխիայի սահմաններէն դուրս [54]:

1877 թուականի Դեկտեմբեր ամսուան մէջ Տվորժաքը գրեց իր լարային քառեակը՝ համար 9 ռէ մինոր (d moll) նուիրուած Պրամսին: եւ Պրամսը, եւ Հասլիքը ոգեւորուած էին Մորիվիական զուգանուագներով (Moravian Duets) եւ Պրամսը զայն տուաւ իր հրատարակիչին՝ Սիմրոքին եւ ան հրատարակեց յաջողութեամբ: Ուշադրութիւն դարձնելով Պրամսի բաւականին լաւ ընդունուած Հունգարական Պարերուն, Սիմրոքը՝ Տվորժաքին յանձնարարեց որ գրէ նոյն բնոյթով բան մը: Տվորժաքը ներկայացուց իր Սլավորական պարերը օփիւս 46, 1878 թուականին: Սկիզբը դաշնամուրի 4 ձեռքի համար գրուած, բայց Սիմրոքը պահանջեց նաեւ նուագախմբային տարբերակը: Այս պարերը անմիջական մեծ յաջողութիւններ բերին:

15 Դեկտեմբեր 1878 թուականին երաժշտագէտ Լուի Էհլերտը հրապարակեց Պերլինի «Nationalzeitung»ին մէջ Մորավիական զուգանուագներուն եւ Սլավոնական պարերուն վերանայումը, ըսելով որ, «պարերը» իրենց ճամբան կը շինեն «ամբողջ աշխարհով մէկ» եւ «այս երաժշտութեան միջոցով հնարաւոր է հասնիլ երկնային բնութեանը»[55]: Այս պարերը նուագուեր են Ֆրանսա, Անգլիա եւ ԱՄՆ համերգներու ընթացքին 1879 թուականին: Հետագային Սիմրոքը խնդրեց հետագայ Սլավոնական պարերը, եւ Տվորժաքը խնդրանքը կատարեց իր օփիւս 72-ով, 1886 թուականին:

Անտթոնին Տվորժաքի արձանը Ռուտոլֆինումի դիմաց Փրահայի մէջ, Չեխիայի հանրապետութիւն

1879 թուականին Տվորժաքը գրեց իր լարային վեցեակը: Սիմրոքը ստեղծագործութիւնը ցուցուց առաջնատար ջութակահար Ժոզեֆ Եոաքիմին եւ ան ուրիշ երաժիշտներու հետ մէկտեղ առաջին անգամ ներկայացուց այն՝ այդ տարուան Նոյեմբեր ամսուն: Եոաքիմը դարձաւ «գլխաւոր գաւաթակիրը» Տվորժաքի եկեղեցական երաժշտութեանը [56]: Նոյն տարուան մէջ Տվորժաքը գրեց իր Ջութակի համերգը: Դեկետեմբերին ան ստեղծագործութիւնը նուիրեց Եոքիմին [57] եւ անոր ուղարկեց ստեղծագործութեան նմոյշը: Յաջորդ գարնանը միասին սկսան քննարկել եւ Տվորժաքը վերանայեցաւ բայց Եոքիմը դեռ չէր համակերպուած փոփոխութեան հետ: Ջութակի համերգը առաջին անգամ կատարուեցաւ 1883 թուականի Հոկտեմբերին Փրահայի մէջ, մենակատարն էր ջութակահար Ֆրանթիսեք Օնտրիչեքը: Ան նոյն տարուան Դեկտեմբերին ստղծագործութիւնը նուագեց Վիեննայի մէջ խմբավարմամբ Հանս Ռիխթրի: Հետագային Եոքիմը երկու անգամ ուզեց նուագել այդ համերգը, բայց այդ երկու անգամն ալ համակարգումները ձախողեցան եւ ան այլեւս չնուագեց զայն: Հանս Ռիխթրը խնդրեց Տվորժաքին, որպէսզի ստեղծէ անոր համար սիմֆոնիան No. 6 Վիեննայի Ֆիլհարմոնիքի համար, մտադրութիւն ունենալով որ առաջին անգամ այդ սիմֆոնիան բեմ պիտի բարձրանար 1880 թուականի Դեկտեմբերին: Սակայն Տվորժաքը հետագային բացայայտեց որ նուագախմբի անդամները առարկած են նուագել հեղինակի գործերը «հակա-չեխական զգացմունքներու» շնորհիւ[58]: Հետեւաբար սիմֆոնիայի առաջին կատարումը ղեկավարեց Ալտոլֆ Չեխը հանրային Ֆիլհարմոնիայի սրահէն ներս, 25 Մարտ 1881 թուականին Բրակի մէջ [59][60]: Ի վերջոյ Ռիխթրը կատարեց իր սիմֆոնիան Լոնտոնի մէջ 1882 թուին, եւ ան միշտ հետաքրքրուած էր Տվորժաքի ստեղծագրծութիւններով[61]:

Ընդունումը Մեծ Բրիտանիոյ մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անթոնին Տվորժաքը 1904 թուականին

Տվորժաքի «Սթապաթ Մաթեր»ը (Stabat Mater) (1880) կատարուեցաւ եւ հանդիսատեսին կողմէ արժանացաւ մեծ յարգանքի եւ սիրոյ, 10 Մարտ 1883 թուականին Լոնտոնի Րոյալ Ալպերթ համերգասրահէն ներս, խմբավարմամբ Ժոզեֆ Պարնպիի[62]: Տվորժաքը հրաւիրուեցաւ այցեցելու Մեծ Բրիտանիա, ուր ան մեծ հռչակում ունեցաւ 1884 թուականին[62]: Լոնտոնի հանրային Ֆիլհարմոնիքը յանձն տուաւ Տվորժաքին, որպէսզի ան ղեկավարէ Լոնտոնի համերգները, եւ անոր համերգները շատ լաւ ընդունուեցան այնտեղ[63]: Ի պատասխան յանձնաժողովի Տվորժաքը գրեց իր 7րդ Սիմֆոնիան եւ ղեկավարեց Ս. Ճեյմսի համերգասրահէն ներս 22 Ապրիլ 1885 թուականին [64]: 1885 թուականի այցելութեան ընթաքին ան ներկայացուց իր Քանթաթը «Ուրուականի հարսանիքը» (cantata The Spectre's Bride) 27 Օգոստոսի համերգին: Ան համերգէն մէկ շաբաթ առաջ ժամանեց, որպէսզի 500 հոգանոց երգչախումբին եւ 150 հոգինոց նուագախումբին հետ փորձերը ինքը ընէր: Այս համերգը «ամենամեծ յաղթանակն էր նախկիններէն» Տվորժաքի կեանքի ընթացքին մինչեւ այդ ժամանակը... հետեւելով այս նորանշան յաջողութեան, անգլիախօս երկիրներու երգչախումբերը շտապեցին կատարելու այս նոր ստրղծագործութիւնը: Տվորժաքը ընդհանուր հաշուով այցելեց Բրիտանիա ութ անգամ, այդտեղ ղեկավարելով իր իսկ աշխատանքները: 1887 թուականին Ռիխթրը ղեկավարեց Սիմֆոնիկ Վարիացիաները Լոնտոնի եւ Վիեննայի մէջ՝ մեծ յարգանքով: Ռիխթրը Լոնտոնի համերգի մասին Տվորժաքին գրեր է. «հարիւրաւոր համերգներէն որ ես ղեկավարած եմ իմ կեանքի ընթացքին, ոչ մէկ երաժշտութիւն այսքան յաջող չէ եղած ինչքան քուկդ»[65]:

1888-1891[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Չնայած Տվորժաքի նոր յաջողութիւններուն, 1888 թուականի Փետրուարին Վիեննայի մէջ «Stabat Mater» (կանգնած մայրը) ստեղծագործութեան կատարումը աւելի քան զոհ դարձաւ հակա-չեխականութեանը, եւ հեղինակը այս ամէնը անուանեց «կործանիչ քննադատութիւն»[66]: Ան ջերմօրէն շնորհակալութիւնը յայտնեց Ռիխթրին «իր քաջութեան եւ նուիրուած համակրանքին» համար: 1890 թուին Փիոթր Իլիչ Չայքովսքիի ազդեցութեան հետեւանքով Տվորժաքը նաեւ այցելեց Ռուասատան եւ ղեկավարեց իր ստեղծագործութիւնները Մոսկուայի եւ Սանքթ Փեթերպուրկի մէջ[67]: 1891 թուականին Տվորժաքը ստացաւ պատուոյ աստիճան Քեմպրիճ համալսարանէն, եւ Փրահայի մէջ նշանակուեցաւ գործիքաւորման եւ ստեղծագործութեան հմտութեան ուսուցչապտտ (փրոֆէսօր): Սկիզբը ան մերժեց առաջարկը, բայց յետոյ համաձայնեցաւ: Այս մտքի փոփոխութիւնը կարծես թէ իր եւ անոր հրատարակչի Սիմրոքի միջեւ եղած վէճի հետեւանքն էր Տվորժաքի Ութերորդ Սիմֆոնիայի վճարման համար: Տվորժաքի Ռեքուիեմը առաջին անգամ կատարուեցաւ այդ տարուան աւարտին Պիրմինկհեմի Եռամեայ Երաժշտական Փառատօնի ժամանակ:

1891 թուականին Պոհեմական Լարային Քառեակը, որ ավելի ուշ կոչուեցաւ Չեխական Քառեակ, Քարել Հոֆմանն առաջին ջութակ, Ժոզեֆ Սուքը երկրորդ ջութակ, Օսքար Նետպալը ալթ եւ Օթաքար Բերքերը թաւջութակ: կ՛ըսեն թէ, Նետպալը եւ Սուքը Տվորժաքի «ամենայուսատու» աշակերտներէն երկուքն էին Քոնսերվատորիայի մէջ եւ անոնք են նախաձեռնողները որպէսզի հիմնադրեն Քառեակը[68]:

1891 թուականին Տվորժաքը գրեց 11 լարային քառեակներ, որոնցմէ վեցը կատարուեցան եւ ատ ստեղծագործութիւնները մատչելի էին Քառեակի շրջակայութիւններուն ժամանակ[69], ինչպէս նաեւ Սմեթանայի երկու քառեակները:

Ոճը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տվորժաքի բազմաթիւ ստեղծագործութիւններուն մէջ, ինչպիսիք են Սլավոնական Պարերը եւ իր մեծ երգերու հավագածուն, ներշնչուած էր Չեխական, Մորավիական եւ այլ Սլավոնական ազգագրական երաժշտութիւններով: Խարիսխը իր ստեղծագործութիւններուն Տվորժաքը յաճախակի կ՛օգտագործէր Սլավոնական ժողովրդական պարի ձեւը ներառմամբ Սքոչան, Պոհեմական ոտզեմեքը, ֆուրիանթը, սոուսետքան եւ սպասիրքան, Լեհական Մազուրքան եւ փոլոնեզը, Եուկոսլավ Քոլոն եւ Սլավոնական մարդոց ժողովրդական երգերու ձեւերը՝ ներառած Ուքրանիոյ տումքան: Իր 16 Սլավոնական Պարերէն օփիւս 46-ն էր որ առաջին հերթին բերաւ լայն համբաւ: Ան նոյնպէս գրած է նուագախմբային փոլոնէզ (1879): Իր 6-րդ Սիմֆոնիայի երրորդ մասը անուանեց «Սկերցօ (ֆուրիանթ)»"Scherzo (Furiant)": Իր դաշնամուրային եռեակը, որ նոյնպէս անուանած էր Տումքի Եռեակ ամենալաւ ճանչցուած քամերային ստեղծագործութիւններէն մէկն էր. Տումքա անուանեց Սլավոնական եւ Լեհական ժանրերու անուններով: իր մաժորային ստեղծագործութիւնները կ'արտացոլեն իր ժառանգութիւնները, սէրը՝ իր հայրենիքի նկատմամբ: Տվորժաքը Սմեթանայի ոտնահետքերու հետեւորդն էր. Չեխական նորաձեւ երաժշտական ոճի ստեղծողը: Տվորժաքը Վակների ստեղծագործութիւններուն մեծ երկրպագուն էր 1857 թուականէն:[70] Կեանքի վաղ ժամանակահատուածի ընթացքին ան ըսած է. «Վակները այնքան մեծ հանճար էր, որ ան կրնար ընել այն ինչ մնացած ստեղծագործողներուն հասանելիութենէն դուրս էին»:[71] Վակները յատկապէս ազդեցութիւն ունեցաւ Տվորժաքի օփերաներուն վրայ, եւ մի քանի նուագախմբային ստեղծագործութիւններուն մէջ:[72]

1873 թուականէն Տվորժաքի ոճը եղաւ «հաստատուն քայլերով շարժիլ դասական երաժշտութեան ձեւերու ուղղութեամբ»[47] որպէսզի աւելի յատուկ ըլլայ «դասականի ձեւերը»:

1894 թուականին Տվորժաքը գրեց յօդուած մը, որուն մէջ ըսաւ որ նախկին ստեղծագործողներէն ան հիացած է Պախով, Մոցարթով, Պեթհովենով եւ Շուպերթով: Յօդուածը մասնաւորապէս Շուպերթի մասին էր. Շուպերթի ծննդեան հարիւրամեակէն երեք տարի առաջ, կարծես թէ Տվորժաքը յատուկ նախասիրութիւն ունէր դէպի Շուպերթը[73]:

Ստեղծագործութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտասովոր է Տվորժաքի ներդրումը չեխական գործիքային եւ յատկապէս սիմֆոնիայի երաժշտութեան բնագաւառէն ներս՝ հանրահռչակ 16 «Սլավոնական պարերը» (1-ին շարք, 1878, 2-րդ շարք, 1886-87), 9 սիմֆոնիա (1865, 1865, 1873, 1874, 1875, 1880, 1884-85, 1889, 1893), 4 նախերգանք («Իմ հայրենիքը», 1883 եւ այլն), 5 սիմֆոնիկ պոեմ («Ոսկէ ճախարակը», 1896, «Աղաւնեակ», 1896 եւ այլն), 3 համերգ (դաշնամուրի, 1876, ջութակի, 1879, թաւջութակի, 1895) եւ այլն։ Այս երկերուն մէջ ան ստեղծած է գունագեղ ժողովրդական ոճային տեսարաններ, բանաստեղծական շունչով յագեցած բնութեան պատկերներ, հերոսական, քնարական երեւակայական կերպարներ։

Գլուխգործոցը հերոսական-տրամատիկական բնոյթի վերջին՝ «Նոր աշխարհէն» (9-րդ) սիմֆոնիան է, ուր վարպետօրէն օգտագործուած են ափրիկեան եւ հնդկական մեղեդիական եւ ռիթմական դարձուածքներ։

Օփերայի ասպարեզէն ներս շարունակած է Պեդրժիխ Սմետանայի աւանդոյթները։ Գրած է տարբեր ոճերու 10 օփերա՝ ժողովրդական-կենցաղային («Կամակորները», 1874, «Խորամանկ գիւղացին», 1877), պատմա-ռոմանթիքական («Ալֆրետ», 1870, «Տմիտրի», 1882), ժողովրդական հեքիաթային («Ջրահարսը», 1900)։ Վոքալ-սիմֆոնիկ երկերից նշանաւոր են «Սուրբ Լիւտմիլա» օրաթորիան (1866, առաջինը՝ չեխական երաժշտութենէն ներս), «Ռեքուիեմը» (1890) եւ այլն։ Տվորժաքին բնորոշ քնարականութիւնը լիակատար արտայայտութիւն ստացաւ 70-էն աւելի երգերուն եւ ռոմանսներուն մէջ, 21 «Մորաւիական զուգերգներուն մէջ» (1875), «Բնութեան գրկին մէջ» խմբերգներուն մէջ (1882)։ «Բրակի գարուն» ամենամեայ միջազգային փառատօնի շրջանակներէ ներս կը կազմակերպուի Տվորժաքի անուան թաւջութակահարներու մրցոյթը։

Համարակալումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Չնայած որ Տվորժաքի ստեղծագործութիւններու մեծ համարակալութիւններուն տուած են օփիւս (օփիւս) թուագրումը: Ան միշտ չէ որ կը համընկնի եւ հերթականութեամբ կ՛ըլլայ, խմբագրութիւնները եւ հրատարակչութիւնները տարբեր հերթականութեամբ կը դասաւորեն: Աւելի լաւ վաճառքի հասնելու համար, որոշ հրատարակիչներ ինչպիսին է Սիմրոքը՝ կը նախընտրէին ներկայացնել ծաղկող ստեղծագործերուն որպէս լաւ հիմք, տալով աւելի հին ստեղծագործութիւններուն բարձր օփիւսային թիւեր քան անոնց ժամանակագրական կարգը: Այլ պարագային, Տվորժաքը գրած է նոր ստեղծագործութիւններ եւ կանխամտածուած ձեւով անոնց տուած է աւելի ցած օփիւսային թիւեր, որպէսզի հասանելի ըլլայ վաճառքի ուրիշ հրատարակիչներու, օրինակ՝ Չեխական Սիւիթը Տվորժաքը չէ ուզած վաճառել Սիմրոքին, ատոր համար ան հրատարակած է Սլասենճրի հետ որպէս օփիւս 39, փոխանակ օփիւս 52: Այսպիսով, կ՛ըլլայ որ նոյն օփիւս թիւը մէկ անգամէն աւելի կրկնուի Տվորժաքի ստեղծագործութիւններուն մէջ։ Այլ պարագաներու ժամանակ կ՛ըլլայ նաեւ որ մէկ ստեղծագործութիւնը երեք տարբեր օփիւս թիւեր կ'ունենայ իւրաքանչիւրը մէկ այլ հրատարակչի կողմէ թուագրուած:

Յաջորդական համարակալումէ իր սիմֆոնիաներուն նոյնպէս շփոթած է.

ա- ատոնք համարակալած էին հրատարակչութեան հերթականութեամբ, այլ ոչ թէ յօրինմամբ:

բ- առաջին չորս սիմֆոնիաները հրատարակուած են վերջին հինգերորդէն յետոյ:

գ- վերջին հինգ սիմֆոնիաները չեն խմբագրուած յօրինուած ժամանակներով:

Այս է բացատրութիւնը թէ ինչու, օրինակ՝ «Նոր աշխարհ» սիմֆոնիան սկիզբը յայտնի էր որպէս թիւ 5, հետագային յայտնի դարձաւ որպէս թիւ 8 եւ վերջնականապէս 1950-ական թուականներուն քննադատական հրատարակչութիւնները հրատարակեցին որպէս թիւ 9:

Ճամիլ Պուրկհաուզերը ժամանակագրական կարգով դասակարգած է Տվորժաքի բոլոր ստեղծագործութիւնները:[74] Որպէս օրինակ՝ Պուրկհաուզերի կազմածին մէջ, «Նոր Աշխարհ» սիմֆոնիան, օփիւս 95-ը Պ. 178-ն է: Գիտնականները այսօր աւելի յաճախակայնօրէն կ'օգտագործեն B թիւերը (Պուրկհաուզեր), մասամբ որովհետեւ վաղ գործերէն շատերը չունին օփիւս թիւեր: Աւանդական օփիւսային թիւերը թերեւս տարածուած են, այն պատճառով որ օփիւս թիւերը ունին պատմական շարունակութիւն նախկինէն եկած գիրքերուն, հաւաքածուներուն եւ տպագրուած ծրագիրներուն հետ: Օփիւս թիւերը թերեւս աւելի սիրուած են համերգային ծրագրերը տպագրելու համար:

Սիմֆոնիաները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տվորժաքի իններորդ սիմֆոնիայի ստորագրութեան էջը

Տվորժաքի կեանքի ընթացքին իր սիմֆոնիաներէն միայն հինգը ընդարձակօրէն ճանչցուած էին: Առաջին հրատարակուածը վեցերորդն է, նուիրուած Հանս Ռիխթրին: Տվորժաքի մահէն յետոյ, հետազօտութիւններ ունեցաւ չորս չհրատարակուած սիմֆոնիաներուն համար, որոնցմէ առաջինին ձեռագիր նմոյշը կորսնցուցած է հեղինակը՝ Տվորժաքը: Այս ամէնը յանգեցաւ անորոշ իրավիճակի մը, եւ այսպիսով «Նոր Աշխարհ» Սիմֆոնիան փոխնիփոխ կոչուեցաւ հինգերորդ, ութերորդ եւ իններորդ: Այս եօթ նոր համարակալման եղանակը կը գործածէ, սիմֆոնիաներու պատուէրներու եւ գրարման ժամկէտերու հիման վրայ։

Տվորժաքի սիմֆոնիաները կարծես թէ կը բխին Շուպերթեան աւանդութիւններէն, որովհետեւ իրենց լայնօրէն երգային եւ քնարական ոճով շատ նման են եւ այդ պատճառով մատչելի են հանդիսատեսին: Բայց, Թարուսքինի թելադրանքով, կարեւոր փոփոխութիւնը որ Տվորժաքը գործածեր է «շրջստեղծային» ձեւն է, յատկապէս իր հետագայ սիմֆոնիաներուն մէջ (ինչպէս նաեւ մենակատարի մրցման ստեղծագործութիւններուն մէջ):[75]

Պատկեր:Antonin Dvorak - symphony no. 9 in e minor 'from the new world', օփիւս 95 - iv. allegro con fuoco.ogg

  • Սիմֆոնիա թիւ 1, c moll օփիւս 3, գրուած է 1865 թուականին, երբ Տվորժաքը 24 տարեկան էր:[n 1] հետագային ենթախորագրուած է Զլոնիքի Զանգերը անուամբ, անդրադառնալով Տվորժակի 13-16 տարեկան ժամանակներուն, որ ան անցուցած էր Զլոնիք գիւղին մէջ եւ այնտեղի եկեղեցւոյ մէջ։
  • Սիմֆոնիա թիւ 2, B dur, օփիւս 4,[n 2] նոյնպէս գրուած է 1865 թուականին, այնուամենայնիւ, չնայած իր իւրայատկութեան, դիւրին է պահել իր տեղը դասական սիմֆոնիկի ցանկին մէջ:[76]
  • Սիմֆոնիա թիւ 3, E dur, օփիւս 10[n 3], գրուած է 1873 թուականին, կը ներկայացնէ Տվորժաքի վերջին ծանօթութիւններուն ազդեցութիւնը Ռիչարտ Վակների գրած երաժշտութեան հետ:
  • Սիմֆոնիա թիւ 4, d moll օփիւս 13,[n 4] այստեղ աւելի քիչ ակնյայտ է այդ ազդեցութիւնը, բացառմամբ երկրորդ մասի սկիզբին:[76]
  • Սիմֆոնիա թիւ 5, F dur օփիւս 76,[n 5] ինքը աւելի շատ բնութեան մէջ հովուական տպաւորութիւն կը ստեղծէ:
  • Սիմֆոնիա թիւ 6, D dur օփիւս 60,[n 6] նոյնպէս կը ստեղծէ նման տպաւորութիւն, այս սիմֆոնիան հրատարակուած է 1880 թուականին, Պրամսի թիւ 2 սիմֆոնիային նման է, յատկապէս արտաքին շարժումները: Բայց երրորդ մասին մէջ այդքան ալ նման չէ, մանաւանդ վառ Չեխական պարը: Այս սիմֆոնիան էր, որ Տվորժաքը ճանչցան որպէս սիմֆոնիք ստեղծագործ:
  • Սիմֆոնիա թիւ 7, d moll օփիւս 70,[n 7] գրուած է 1885 թուականին:
  • Սիմֆոնիա թիւ 8, g moll օփիւս 88,[n 8] բնորոշ է աւելի տաք, եռանդուն եւ աւելի լաւատես հնչիւններու: Քարլ Շումաննը (ձայնանիշերու գրքոյկին մէջ, Ռաֆայէլ Քուպելիքի կատարմամբ՝ ձայնագրած բոլոր սիմֆոնիաները) համեմատած է Կուսթաւ Մահլերի աշխատանքներուն հետ:
  • Սիմֆոնիա թիւ 9, e moll օփիւս 95,[n 9] այն նոյնպէս յայտնի է իր ենթախորագրով՝ «Նոր Աշխարհէն», կամ «Նոր Աշխարհի սիմֆոնիա»: Տվորժաքը այն գրած է 1893 թուականի Յունուարի եւ Մայիսի միջեւ եղած ժամանակահատուածի ընթացքին, այդ ընթացքին Տվորժաքը Նիւ Եորք էր։ Իր առաջին ելոյթի ժամանակ, ինք կը հաստատէր, թէ այս ստեղծագործութեան մէջ գործածած է Ամերիկեան երաժշտութեան տարրերէն, ինչպիսիք են եկեղեցական եւ բնիկ Ամերիկեան երաժշտութիւնները, բայց հետագային ժխտեց այդ: 15 Դեկտեմբեր 1893 թուականին «Նիւ Եորք Հերալտի» հրատարակած յօդուածին մէջ ան գրած է. «Իններորդ սիմֆոնիային մէջ ես գրած եմ հնդկական երաժշտութիւնը բնութագրող մեղեդիներ»:

Նիլ Արմսթրոնկը «Նոր Աշխարհ» սիմֆոնիան ձայնագրած է Լուսնի Ապոլլօ 11 անջրպետանաւուն՝ 1969 թուականին առաջին վայրէջքը լուսնի վրայ :[77] Իսկ 2009 թուականին Աւստրալիոյ մէջ «Էյ Պի Սի Քլասիք Էֆ Էմ»ի կողմէ անցկացուած մրցման արդիւնքին ընտրուած է որպէս սիրուած սիմֆոնիա:[78]

Շատ ղեկավարներ ձայնագրած են սիմֆոնիք շրջանները, ներառեալ Քարել Անցերլ, Իստավան Քերթեսզ, Ռաֆայէ Քուպելիք, Օթամար Սուիթներ, Լիպոր Փեսեք, Զտենէք Մաքալ, Վաքլաւ Նեումանն, Ուիթոլտ Րոուիքի եւ Նիմէ Ժարվի: Ատոլք Չեխը կատարեց ամենաշատը Տվորժաքի ստեղծագործութիւնները քան մէկ ուրիշինը: Ան ղեկավարեց առաջին կատարումերը թիւ 2-ի, 5-ի, 6-ի, 7-ի եւ 8-ի: Պետրիխ Սմեթանան կատարեց երրորդն ու չորրորդը, Անթոն Սեյտիլը ղեկավարեց թիւ 9, եւ Միլան Սաչսը կատարեց թիւ 1-ը:

Սիմֆոնիք Բանաստեղծութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆրանց ԼԻստը յօրինած է Սիմֆոնիք Բանաստեղծութիւններուն ձեւը: Տվորժաքը գրած է հինգ Սիմֆոնիք Բանաստեղծութիւններ, 1896-1897 թուականներու ընթացքին, բոլորն ալ ունին յաջորդական օփիւսային թիւեր՝ «Ջուր Կորպլինը» օփիւս 107, «Միջօրէական Վհուկը» օփիւս 108, «Դարձող ոսկէ անիւը» օփիւս 109, «Վայրի Աղաւնին» օփիւս 110 եւ «Հերոսին Երգը» օփիւս 111: Առաջին չորս հատը գրուած են Չեխ, աւանդավէպ ուսումնասիրող Քարել Եարոմիր Էրբենի պալլատներու հաւաքածոյին հիման վրայ։ Իսկ Հերոսին Երգը սիմֆոնիք բանաստեղծութիւնը հիմնուած է Տվորժաքի երեւակայական նախագծին վրայ, եւ կ'ենթադրուի որ ան ինքնակենսագրական է:[79]

Երգչախմբային ստղծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

The title page of the score of Stabat Mater

Տվորժաքի երգչախմբային ստեղծագործութիւններուն հիմնական եւ զգալի մասը զբաղեցուցած է Սթապաթ Մաթերը (թարգմանաբար կը նշանակէ՝ կանգնած մայրը):[80] Իր Ռեքուիեմը զետեղումն է իր Թէ Տէումին եւ Մեսսա Ռէ Մաժորին:

Սթապաթ Մաթերը, օփիւս 58, ընդարձակ է, մեծածաւալ (90 վայրկեան) վոքալ-նուագախմբային հոգեւոր ստեղծագործութիւն է մենակատարներով (սոփրանօ, ալթ, թենոր, պաս), երգչախումբն ու նուագախումբը հիմնուած են հին եկեղեցական աղօթքի վրայ, որ նոյն անունն ունէր: Տվորժաքի դստեր Ժոսեֆայի մահուան գոյժն է անոր ոգեշնչել, որպէսզի ան առաջին անգամ գրէ Սթապաթ Մաթեր: Անթոնին Տվորժաքը գրեց իր Ռեքուիեմը 1890 թուականին, իր գործունէութեան ծաղկման շրջանի սկիզբին: Տվորժաքը շատ հաւատացեալ մարդ էր, եւ այս ստեղծագործութեան մէջ ակնյայտ է անոր հաւատքի խորութիւնը[81]: Այ ստեղծագործութեան առաջին կատարումը եղաւ 9 Հոկտեմբեր 1891 Պիրմինկհեմի մէջ, Տվորժաքի ղեկավարմամբ, եւ շատ յաջող անցած էր[82]: Արտասահման՝ Պոսթոնի մէջ համբաւ վայելեց 30 Նոյեբեր 1892 թուականին : Վիեննայի մէջ ան ողջունուեցաւ 1901 թուականի վերջին[83]: Թէ Տէումը օփիւս 103 Քանթաթ է սոփրանոյի եւ բպարիթոնի մեներգութեամբ, երգչախումբի եւ նուագախումբի կատարմամբ. գրուած է լատիներէն յայտնի աղօթքի Թէ Տէումի բառերուն հիման վրայ (Տէր, կը փառաբանենք քեզի): Գրուած է 1892 թուականին եւ նուիրուած է Ամերիկայի յայտման 400-րդ ամեակին: Ստեղծագործումը աւարտած էր մինչեւ Ամերիկա տեղափոխուիլը, եւ ան յանձնած էր Ժանէթ Թուրբերին 1891 թուականին, երբ Տվորժաքը յանձն առաւ տնօրէնի պաշտօնը անոր դպրոցէն նէրս: Ստեղծագործութիւնը, որ աւելի մտերիմ եւ սերտ էր քան Սթապաթ Մաթերն ու Ռեքուիեմը, առաջին անգամ կատարուեցաւ Տվորժաքի առաջին մենահամերգի ժամանակ 21 Հոկտեմբեր 1892 թուականին Նիւ Եորքի մէջ:

Մեսսա Ռէ Մաժոր (բնագրին մէջ համարակալուած է որպէս օփիւս 76, իսկ հետագային օփիւս 86), ի սկզբանէ գրուած է երգեհոնի, մենակատար երգիչնեու եւ փոքր երգչախումբի համար: Ստեղծագործութիւնները իր վերջնական կերպարանքը գտան 1892 թուականին, երբ, Լոնտոնի Նովելլօ խմբագիրներուն խնդրանքին ի պատասխան, Տվորժաքը վերափոխեց իր Մեսսան սիմֆոիք նուագախումբի համար[84]:

Սենթ Լուտմիլա օրաթորիան հսկայ յաջողութիւն էր Պոհեմիայի եւ Մորավիայի մէջ, երգուած է միջոցառումներուն Տվորժաքի պատուին 1901 եւ 1904 թուականներուն: Այդ բնագիրը, չեխերէնով, կրնար սահմանափակել հանդիսատեսը չեխերէն չգիտացողներէն: Այս ստեղծագործութիւնը նկատելի յաջողութիւն ունեցաւ 1886 թուականի Հոկտեմբերին Անգլիոյ մէջ[85]:

Ուրուականի Հարսը Քանթաթը օփ. 69, Պ. 135, կատարուեցաւ 1885 թուականին Անգլիոյ Պիրմինկհամ քաղաքին մէջ, երաժշտական փառատօնի ընթացքին, այն Տվորժաքի ամենամեծ յաջողութիւնն էր իր ստեղծական գործունէութեան ընթացքին:[86]

Քոնչերթօներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քոնչերթօ կը նշանակէ մենակատարի մրցակցումը նուագախումբի հետ:

Երաժշտագէտ Հարոլտ Ս. Շոնպերկը Տվորժաքի գրածներուն մասին գրած է. «Հրապուրիչ Դաշնամուրի քոնչերթօ g moll բաւական արդիւնաւէտ դաշնամուրային մասերով, գեղեցիկ ջութակի քոնչերթօ a moll, եւ վսեմ թաւջութակի քոնչերթօ b moll»[87]: Բոլոր քոնչերթօները գրուած են դասական երեք-մասի ձեւով:

Քոնչորթօ դաշնամուրի եւ նուագախումբի համար g moll օփ. 33 երեք քոնչերթօներէն առաջինն էր (մենակատարի եւ նուագախումբի համար) Տվորժաքի ստեղծագործութիւններէն, եւ այդ երեքէն ամենաքիչ յայտնին է:

Քոնչերթօ ջութակի եւ նուագախումբի համար a moll օփ, 53 գրուած է 1878 թուականին, լաւագոյն ջութակահարներէն Ժոզեֆ Եոախիմին համար, որուն Տվորժաքը հանդիպեցաւ եւ հիացաւ: Այն աւարտեց 1879 թուականին, բայց Եոխիմը կասկածով մօտեցած էր այդ ստեղծագործութեանը: Ան առաջին անգամ նուագուեցաւ Բրակի մէջ 1883 թուականին Ֆրանթիսեք Օնտրիչեքի կատարմամբ, որ նոյնպէս անոր առաջին կատարումերը ներկայացուց Վիեննայի եւ Լոնտոնի մէջ:

Քոնչերթօ թաւջութակի եւ նուագախումբի համար b moll օփ. 104, այս քոնչերթօն անոր երրորդ եւ վերջին քոնչերթօն էր։ Ան գրեց 1894-1895 թուականներուն իր թաւջութակահար ընկերոջ՝ Հանուս Ուիհանին համար: Ուիհանը եւ ուրիշեր Տվորժակին պարբերաբար հը հարցնէին թաւջութակի քոնչերթոյին համար, բայց Տվորժաքը միշը կը ժխտէր ըսելով որ թաւջութակը շատ լաւ նուագախբային գործիք է, բայց մենակատարի համար լիովին անկատար է:[88] Տվորժաքը գրեց քոնչերթօն Նիւ Եորքի մէջ, Ազգային Քոնսերվատորիայի տնօրինութիւնը ղեկավարելու ընթացքին: 1894 թուականին Վիքթոր Հերպերթը, որ նոյնպէս կը դասաւանդէր այդ քոնսերվատորիային մէջ, գրեց թաւջութակի քոնչերթօ եւ ներկայացուց զայն շարք մը համերգներու ընթացքին: Տվորժաքը Հերպերթի թաւչութակի քոնչերթոյին վերջին երկու համերգներուն ներկայ գտնուեցաւ, եւ ոգեշնչուած այդ համերգներէն ան պատրաստ էր Ուիհանի թելադրած քոնչերթօն իրականացնելու: Տվորժաքի քոնչերթօն իր առաջին կատարումը ստացաւ 16 Մարտ 1896 թուականին Լոնտոնի մէջ, Անգլիացի թաւչութակահար Լէօ Սլերնի կատարմամբ:[89] }} Ընդունելութիւնը խանդավառ էր:[90] Պրամսը այս ստեղծագործութեան վերաբերեալ ըսած է. «Ես գիտէի որ մէկը կրնայ այսպիսի թաւջութակի քոնչերթօ գրել, ես գրած եմ շատ վաղ ժամանակ»:

1865 թուականին, իր գործունէութեան սկիզբին, Տվորժաքը գրեց բամբ ջութակի (Violoncello) քոնչերթօ A dur դաշնամուրային նուագամամբ, Պ. 10: Կիւնթեր Ռաֆայէլը 1925-1929 վերափոխած եւ նուագախմբային դարձուցած է: Տվորժաքի ցուցակագիր Ճամիլ Պուրկհաուզերը նոր մէկ ուրիշ նուագախմբութիւն ըրաւ եւ վերափոխեց, ան հրատարակուեցաւ 1975 թուականին:[91] A compiler of discographies of Dvořák's music wrote that his is the "king" of cello concertos.[92]

Քամերային երաժշտութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վերջին 30 տարիներու ընթացքին, Տվորժաքի գրած քամերային ստեղծագործութիւնները շատ բազմազան էին, նոյնիսկ 40 ստեղծագործութիւն գրած է լարային համոյթի համար: 1860 թուականին երբ ան աւարտեց ուսումը երգեհոնային դպրոցէն ներս, Տվորժաքը գրեց իր լարային քառեակը թիւ 1, a moll, օփ,1: 1860 թուին գրեց իր երկրորդ լարային քառեակը, թիւ 2, G dur, օփ. 77: Ան ուշագրաւ է իր կրկնաբամբի (double bass) օգտագործութեան պատճառով: Ան գրուած էր քամերային երաժշտութեան մրցումի համար, որուն ղեկավարը Ումեոլեցքա Պեսետան էր, որուն պարգեւատրումը 5 տուկաս էր հետեւեալ մրցանակին համար «մեղեդի արտաբերման, փոլիֆոնիք ստեղծագործութեան մէջ գիտարուեստական եւ տեխնիկական հմտութիւններու, ձեւի տիրապետման եւ գործիքներուն իմացութեան» համար[93]: Լարային երրորդ քառեակը , թիւ 3, e♭ dur, օփ.97, աւելցուած է երկրորդ ալթ, ան գրած է իր Ամերիկեան շրջանի աւարտին 1893 թուականին, այս ստեղծագործութիւնով ան ամփոփեց իր քամերային համոյթային ստեղծագործութիւնները, երբ ան մեկնեց Սփոլվլ, Լոա, ամառային արձակուրդի:

Պատկեր:Dvořák - Romance օփիւս 75 No. 1.ogg
Dvořák - Romance օփիւս 75 No. 1

Առաջին լարային քառեակը մէկ տարի անց Տվորժաքը աւարտին հասցուց, իր առաջին լարային քառեակը թիւ 1, A dur, օփ.2 տասնչորս լարային քառեակներէն[94]: Որոշ ժամանակ, Տվորժաքը շատ կը փորձէր մօտենալ քառեակներուն: 1880-ական թուականներուն Տվորժաքը կազմած է ցուցակ մը, ուր գրած էր այն ստեղծագործութիւններուն անունները, որոնք աւրուած էին, այդ ցուցակին մէջ կային նաեւ քառեակներ: Ան պէտք է գրի առնէր նօթագրութիւնները. ան քանդելէն առաջ իւրաքանչիւր գործիքի բաժինը արտագրեց դուրս: Մասերուն մէջի սխալներուն քանակը անհաւանական կը դարձնէր ատոնք նուագելը: 2-4-րդ քառեակները մոօտաւորապէս գրուած են 1860-1870 թուականներուն եւ ակնյայտ է Ռիչարտ Վակների ազդեցութիւնը այդ ստեղծագործութիւններուն մէջ[95]. Տվորժաքը պահպանեց այդ բնօրինակները, բայց օփիւսային թիւեր չտուաւ: Անոնք միայն ունին Պուրկհաուզերեան թուագրումեր Պ.17, Պ.18 եւ Պ.19[34]:

Պատկեր:Dvořák - Romance օփիւս 75 No. 2.ogg
Dvořák - Romance օփիւս 75 No. 2

Չորրորդ քառեակի Andante religioso մասը հինգ տարի անց, ան օգտագործեց իր երկրորդ լարային քառեակին մէջ օփ.77, որպէս ստեղծագործութեան երկրորդ մաս, որուն անուանումը ինթերմեցցօ է (Intermezzo): Նոքթիւրնը հինգ մաս էր ի սկզբանէ, բայց հետագային անոր երկրորդ մասը հեռացուեցաւ, եւ այնուամենայնիւ հետագային այն վերափոխուեցաւ եւ անուանուեցաւ Նոքթիւրն լարայիններու համար B dur, օփ. 40 (Պ.47): Հետագային գրեց եւս երկու լարային քառեակներ 1873 թուականին (թիւ 5, Պ.37 եւ թիւ 6, Պ.40)[96]: Իր ամենայայտնի քառեակը 12-րդն է, Ամերիկեանը, օփ.96: Ան նոյնպէս գրած է դաշնամուրի հնգեակ, երկուքն ալ A dur, որոնցմէ երկրորդը օփ.81 աւելի ճանչցուած է: Դրած է նաեւ Թերցեթթօ երկու ջութակի եւ մէկ ալթի համար օփ.74: Նաեւ, երկու դաշնամուրային քառեակ, լարային վեցեակ եւ երեք դաշնամուրային եռեակ: Գրած է նաեւ Պակաթելներու շարք օփ. 47, չօգտագործուող գործիքներու համար երկու ջութակի, թաւջութակի եւ երգիոնիկի (harmonium) համար, երկու Վալս լարային քառեակի համար եւ տասներկու սիրային երգեր փոխադրուած քառեակի համար, որոնք վերցուած են իր 18 երգերու ժողովածուէն որոնք պաշտօնապէս հրատարակուած էին 1865 թուականին «Կիպրոսցիները» վերնագրով:

Օփերաները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1904 թուականի հարցազրոյցին Տվորժաքը ըսած է թէ օփերան ժողովուրդին համար ամենայարմար ձեւն է[97]: Եթէ այս հայրենասիրութիւնը իր օփերաներուն սրտերուն մէջն է, ան նաեւ կը պայքարէր Չեխական ազգային մեղեդիներու ոճին համար եւ Ճաքոմօ Մաերբերի ոճի Մեծ Օփերայի ոճին համար, որ 1862-1871 թուականներուն եղած է Բրակի ժամանակաւոր թատրոնի փորձառու գլխաւոր ալթահարը[98], եւ անոր ազդեղութիւնը շատ մեծ էր իր ստեղծագործութիւններուն վրայ ինչպիսիք են Վանտան եւ Տիմիթրիժը[99]: Իր հետագայ հետաքրքրումը Ռիջարտ Վակներով նոյնպէս ազդած է իր օփերաներուն վրայ, ակնյայտ է Տիմիթրիժի շատ ընդարձակ վերագրառումէն 1894 թուականի, իր Վիեննայի ձախողումէն ետք[100]:

Իր բոլոր օփերաներէն միայն Ռուսալքան է, օփ.114, որ լաւ ճանչցուած արիա՝ եղանակ կը պարունակէ "Měsíčku na nebi hlubokém" («երգ դէպի լուսին»), ան մինչ այսօր կը հնչէ օփերայի տարբեր բեմերու վրայ՝ նոյնպէս Չեխիայի սահմաններէն դուրս: Ան վերագրելի է: Կան ենթադրութիւններ Տվորժաքի մասնագէտներուն կողմէն, օրինակ՝ Միքայէլ Պեքերմանը, որ իններորդ «Նոր Աշխարհէն» սիմֆոնիայի բաժինները, յատկապէս երկրորդ մասը, ինչը որ վերափոխուած է Հիաուաթայի մասին երբեք չգրուած օփերային[101]:

Երգեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պիպլիական 10 երգերու շարանը, օփ.99, Պ.185, գրուած է 1894 թուականի Մարտին, իր մօտիկ ընկերոջ եւ հանրայատ խմբավար Հանս Վոն Պիւլոուի մահուան գոյժը ստանալու ժամանակ: Միայն մէկ ամիս առաջ էր որ ան իր հօր մահամերձ ըլլալու մասին գիտցաւ Պոհեմիայի մէջ։ Տվորժաքը ինքն իրեն կը սփոփէր Սաղմոսներուն մէջ մտած: Աշխատանքի արդիւնքին, Տվորժաքի այս երգերու ժողովածուն իր լաւագոյնն էր, ան հիմնուած էր Չեխերէն Քրալիցէի Աստուածաշունչի վրայ։ Տվորժաքի հայրը իր մահկանացուն կնքեց 28 Մարտ 1894 թուականին,</ref> two days after the completion of the work.[102] Տվորժաքը գրեց բազմաթիւ ուրիշ երգեր, ոգեշնչուած Չեխական ազգային երաժշտութեամբ, ինչպիսիք են «Սիրոյ երգեր»,«Երեկոյեան երգեր» եւ այլն:

Այլ ստեղծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այլ կարեւոր աշխարտանքներէն, որոնք նաեւ ցոյց կու տան Չեխական ազգային երաժշտութիւնը, եւ ռիթմիք, եւ մեղեդային առումները, այնուամենայնիւ ամենայայտնի օրինակները երկու հատորով Սլավոնիք Պարերն են: Առաջին գիրքը, օփ. 46 (1878), ստեղծագործութեան կաղապարին մէջ արտայայտուծ է չեխերէնը[103]: Ատոնք գրուած են Դաշնամուրային զուգանուագի համար (մէկ դաշնամուր, չորս ձեռք), բայց Տվորժաքը այս ժողովածուն վերափոխեց նուագախումբի համար, աւարելով այն նոյն տարուան են ընթացքին: Երկրորդ գիրքը, օփ. (նոյնպէս բնօրինակը գրուած է դաշնամուրային զուգանուագի համար չորս ձեռքով):

Գրականութիւն հիմնուած իր գործերուն վրայ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Իրան Քրիքորքան գրեր է մանկական գիրք Տվորժաքի մի քանի օփերաներուն հիման վրայ:
  • Ժոզեֆ Սքվորեցքին գրած է «Տվորժաքը սիրոյ մէջ» իր Ամերիկայի կեանքի մասին որպէս Պետական Քոնսերվատորիայի տնօրէն:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 (unspecified title)
  5. 5,0 5,1 http://is.cuni.cz/webapps/archiv/public/person/se/1252700218588074
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 (unspecified title) — 1808.
  7. 7,0 7,1 Бэлза И. Ф. Дворжак Антонин // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1972. — Т. 7 : Гоголь — Дебит. — С. 594.
  8. 8,0 8,1 Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
  9. 9,0 9,1 http://encyklopedie.idu.cz/index.php/Dvo%C5%99%C3%A1k,_Anton%C3%ADn
  10. 10,0 10,1 http://encyklopedie.idu.cz/index.php/Dvo%C5%99%C3%A1k,_Anton%C3%ADn_(Tanec)
  11. Clapham, 1980, էջ 765
  12. Clapham 1966, p. 295; also gives further partial ascending and descending family trees
  13. Hughes, 1967, էջ 24
  14. Clapham, 1979a, էջ 3
  15. Burghauser 1966, pp. 49–50.
  16. Clapham, 1979b, էջ 12
  17. Burghauser, 1960, էջ 468
  18. Honolka, 2004, էջեր 14–16
  19. Josef Bohuslav Förster Encyclopædia Britannica հանրագիտարանին մէջ.
  20. «Foerster», Kasika, Czech music, http://czechmusic.net/klasika/foerster_e.htm .
  21. Smaczny, Jan, "Foerster, Josef Bohuslav", in Oxford Companion to Music, Alison Latham, Ed., Oxford University Press, 2002, pp. 468–69.
  22. Schönzeler, 1984, էջեր 36–38
  23. Smaczny 2002, p. 391
  24. Schönzeler, 1984, էջ 39
  25. Clapham, 1979b, էջ 20
  26. Clapham, 1979a, էջ 5
  27. Clapham, 1979b, էջեր 21–22
  28. Clapham, 1979b, էջ 17
  29. Clapham, 1979b, էջ 21
  30. Hughes, 1967, էջ 35
  31. Clapham, 1979b, էջ 23
  32. 32,0 32,1 Clapham, 1979b, էջ 23
  33. 33,0 33,1 Burghauser, 1960, էջ 77
  34. 34,0 34,1 Burghauser 1996
  35. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found., B.1–B.19
  36. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found., B.16a, B.16
  37. Clapham, 1979b, էջ 25
  38. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found., B.1 through B.26, with Op. 1 assigned both to a string quintet B.7 and to the opera Alfred, B.16; see "Works" about irregular opus numbering
  39. From a set, "Songs to words by Eliška Krásnohorská", B.23 in Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found..
  40. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found., B.21.
  41. Clapham, 1979b, էջ 29
  42. Burghauser, 1960, էջեր 131–33
  43. Smaczny 2002, p. 391
  44. Clapham, 1979b, էջ 30
  45. Clapham, 1979b, էջ 26
  46. This piece, sometimes called Hymnus, is B.27 in the Burghauser (1960) Catalogue. Dvořâk did not give it an opus number.
  47. 47,0 47,1 Clapham, 1979b, էջ 27
  48. Clapham, 1979b, էջ 35
  49. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found., footnote
  50. Botstein Leon։ «Admiration and emulation: the friendship of Brahms and Dvorák»։ արտագրուած է՝ 16 January 2014 
  51. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found. is "certain" that these two were included.
  52. Clapham, 1979b, էջեր 35–36
  53. Clapham, 1979b, էջ 39
  54. 54,0 54,1 Clapham, 1979b, էջ 42
  55. Clapham, 1979b, էջ 44
  56. Clapham, 1979b, էջ 46
  57. Clapham, 1979b, էջեր 63, 68
  58. Clapham, 1979b, էջ 53; 71 in UK
  59. Burghauser Jarmil, Joachimová Zoja (translation) (2003)։ Dvořák: Symphonies 4-5-6 (sleevenote) (CD) (Czech)։ Václav Neumann, Czech Philharmonic Orchestra։ Prague: Supraphon։ էջ 5։ SU 3704-2 032 
  60. Layton, 1978, էջեր 30–31
  61. Brown, 2003a, էջ 373
  62. 62,0 62,1 Clapham, 1979b, էջ 60
  63. Steinberg, 1995, էջ 140
  64. Steinberg, 1995, էջեր 140–41
  65. Clapham, 1979b, էջ 85
  66. Clapham, 1979b, էջ 89
  67. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Russia
  68. Hughes, 1967, p. 147
  69. Burghauser 1960 B.8, B.45, B.57, B.75, B.92, B.121
  70. Clapham, 1979b, էջ 17
  71. Clapham, 1979b, էջեր 172–73
  72. Clapham, 1979b, էջ 31
  73. [1] (from The Century Illustrated Monthly Magazine, Vol. XLVIII, No. 3 (July 1894), pp. 341–46.
  74. Burghauser 1960, 1966, 1996
  75. Taruskin, 2010, էջ 754
  76. 76,0 76,1 Clapham, 1980, էջ 778
  77. Smithee Alan (22 March 2006)։ «Dvorak Symphony no 9: From the New World»։ Crowndozen.com։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 4 December 2007-ին 
  78. ABC.net.au
  79. Edward Rothstein (24 March 1992)։ «Review/Music; The American Symphony Takes On a New Role»։ New York Times։ արտագրուած է՝ 6 August 2008 
  80. van der Velden Hans (February 2011)։ «Stabat mater dolorosa» 
  81. Burghauser Jarmil։ Requiem (Sleeve note)։ Karel Ančerl and the Czech Philharmonic։ արտագրուած է՝ 7 September 2015 
  82. Šourek et al., 1976, էջ xi
  83. Clapham, 1979b, էջ 117
  84. «Mše D dur» (Czech)։ Nibiru-publishers.com 
  85. Clapham, 1979b, էջեր 81–82
  86. Clapham, 1979b, էջ 77
  87. Schonberg, 1980
  88. Smaczny, 1999, p. 1
  89. Burghauser, 1960, էջ 322
  90. Clapham, 1979b, էջ 149
  91. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Battey
  92. Yoell, John H., "Dvořák in America: A Discography", Appendix C of Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor_id_list' not found.
  93. Clapham (1966, reprinted 1969), p. 167.
  94. Clapham, 1979b, էջ 21
  95. English language version of a Czech site including details of all Dvorak's works
  96. Clapham 1969, p. 163.
  97. Smaczny, 2003, էջ 370
  98. Smaczny, 2003, էջեր 370–71
  99. Smaczny, 2003, էջեր 378–80
  100. Smaczny, 2003, էջ 380
  101. Beckerman, 2003
  102. Burghauser 1960 or later ed., B. 185
  103. Clapham 1966, p. 137

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Beckerman Michael Պ. (1993)։ Dvořák and His World։ Princeton: Princeton University Press։ ISBN 0-691-03386-2 
  • ——— (2003)։ New Worlds of Dvořák: Searching in America for the Composer’s Inner Life։ New York: W.W. Norton & Co։ ISBN 0-393-04706-7 
  • Beckerman Michael (1 December 1992)։ «Henry Krehbiel, Antonín Dvořák, and the Symphony 'From the New World'»։ Notes (Music Library Association) 49 (2): 447–73։ JSTOR 897884։ doi:10.2307/897884 
  • Brown A. Peter (2003a)։ The Second Golden Age of the Viennese Symphony: Brahms, Bruckner, Dvořák, Mahler, and Selected Contemporaries։ Bloomington: Indiana University Press 
  • Brown A. Peter (2003b)։ «Part 1»։ The Symphonic Repertoire 3։ Bloomington: Indiana University Press։ էջեր 410–36։ ISBN 0-253-33488-8 
  • Burghauser, Jarmil (2006) (czech), Antonín Dvořák, Prague: Bärenreiter Supraphon; Koniasch Latin Press, ISBN 80-86791-26-2 
  •     (1960) [Export Artia 1960, Bārenreiter Supraphon 1966, 1996] (czech), Antonin Dvořák Thematický Katalog, Prague: Bārenreiter Supraphon , notes in German and English. Bibliography co-edited by Dr. John Clapham and Dr. W. Pfannkuch, and a Survey of Life and Work. If there is a reference to one edition and the reader has access only to another edition, the catalogue numbers such as Պ.178 for the New World Symphony will be more useful than page numbers. In the chronology of Dvořák’s life, one may search by year (and date) rather than page number.
  • Butterworth Neil (1980)։ Dvořák, his life and times։ Midas Books։ ISBN 0-859-36142-X 
  • Clapham, John (1979a) [St. Martin’s Press or Faber & Faber 1966, MacMillan reprint 0-333-23111-2 or St. Martin’s, 0-31204515-8, 1969], Antonín Dvořák, Musician and Craftsman, London: Newton Abbot (England), David & Charles, ISBN 0-7153-7790-6 .
  •     (1979b), Dvořák, New York: W. W. Norton, ISBN 0-393-01204-2 
  •     (1980), «Dvořák, Antonín (Leopold)», in Sadie, Stanley, The New Grove Dictionary of Music and Musicians, 5, London: MacMillan, pp. 765–92, ISBN 0-333-23111-2 .
  • Černušák Gracián, Štědroň Bohumír, Nováček Zdenko, խմբգրնր․ (1963)։ Československý hudební slovník I. A-L (Czech)։ Prague: Státní hudební vydavatelství 
  • Dvořák Antonín (2009)։ Biblické písně (Czech, German, English, French)։ Šourek, Otakar (preface)։ Prague: Editio Bärenreiter։ ISBN 978-807058008-0 
  • Gál, Hans (1971), Johannes Brahms: His Work and Personality, Joseph Stein transl., New York: Knopf .
  • Goepp Philip Henry (1913)։ Symphonies and Their Meaning։ Third Series: Modern Symphonies։ Philadelphia: J. Պ. Lippincott Co 
  • Hughes, Gervase (1967), Dvorak: His Life and Music, London: Cassell 
  • Honolka, Kurt (2004), Dvořák, London: Haus Publishing, ISBN 1-904341-52-7, http://www.books.google.am/books?id=kAVSQlZr-i4C [permanent dead link]
  • Horowitz Joseph (2003)։ Dvořák in America: In Search of the New World։ Cricket Books։ ISBN 0-812-62681-8 
  • Hurwitz David (2005)։ Dvořák: Romantic Music’s Most Versatile Genius։ Unlocking the Masters։ Milwaukee: Amadeus Press։ ISBN 1-574-67107-3 
  • Layton Robert (1978)։ Dvořák Symphonies and Concertos։ Seattle: University of Washington Press 
  • Peress Maurice (2004)։ Dvorák to Duke Ellington: A Conductor Explores America’s Music and Its African American Roots։ New York: Oxford University Press։ ISBN 0-19-509822-6 
  • Raeburn Michael, Kendall Alan, խմբգրնր․ (1990) [1989]։ Heritage of Music։ III: The Nineteenth Century Legacy։ Oxford University Press 
  • Schonberg Harold C. (1980)։ The Lives of the Great Composers (revised&zwnb; հրտրկթն․)։ New York: W. W. Norton & Company 
  • Schönzeler Hans-Hubert (1984)։ Dvořák։ London, New York: Marion Boyars Publishers։ ISBN 0-7145-2575-8 
  • Smaczny, Jan (1999), Dvořák: Cello Concerto, Cambridge University Press.
  • Smaczny, Jan (2002), Antonín Dvořák, in Oxford Companion to Music, ed. Alison Latham, Oxford University Press, 2002, pp. 391–92
  • Smaczny Jan (2003)։ «Grand Opera Amongst the Czechs»։ in Charlton David։ The Cambridge Companion to Grand Opera։ Cambridge Companions to Music։ Cambridge: Cambridge University Press։ էջեր 366–82։ ISBN 978-052-164683-3 
  • Šourek Otakar, Bartos František, Hanuš Jan, Berkovec Jiři, Čubr Anton, Pokorný Antonín, Šolc Karel, խմբգրնր․ (1976)։ Requiem [Score]։ Antonín Dvořák (composer) (Supraphon հրտրկթն․)։ Prague: Artia 
  • Steinberg Michael (1995)։ The Symphony: A Listener's Guide։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 0-19-506177-2 
  • Taruskin, Richard (2010), Music in the Nineteenth Century, Oxford: Oxford University Press, ISBN 978-019-538483-3 
  • Tibbets John C., խմբգր․ (1993)։ Dvořák in America։ Portland, OR: Amadeus Press։ ISBN 0-931340-56-X 
  • Yoell Jćohn H. (1991)։ Antonín Dvořák on Records։ New York: Greenwood Press։ ISBN 0-313-27367-7 
  • Zemanová, Mirka (2002), Janáček: A Composer’s Life, Boston: Northeastern University Press, p. 112 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]



Մէջբերման սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "n", but no corresponding <references group="n"/> tag was found