Ալֆրետ Նոպէլ

Ալֆրետ Նոպէլ; շուէտ.՝ Alfred Nobel
Ծննդեան անուն	շուէտ.՝ Alfred Bernhard Nobel
Ծնած է	21 Հոկտեմբեր 1833[…]
Ծննդավայր	Jakob and Johannes parish, Սթոքհոլմ
Մահացած է	10 Դեկտեմբեր 1896[…] (63 տարեկանին)
Մահուան վայր	Սան Ռեմո, Իտալիա
Քաղաքացիութիւն	Շուէտ
Մայրենի լեզու	շուէտերէն
Կրօնք	Աթէիզմ
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Նոպէլեան Մրցանակ և Դինամիտ?
Մասնագիտութիւն	քիմիկոս, գործարանատեր, բարեգործ, լուսանկարիչ, weapons manufacturer, ճարտարագէտ, գիտնական և գիւտարար
Անդամութիւն	Շուէտի գիտութիւններու արքայական կաճառ
Ծնողներ	հայր՝ Իմանուէլ Նոպէլ, մայր՝ Կարոլինա Անդրիետա Ալսել?
	Ստորագրութիւն;

Ալֆրէտ Պեռնարտ Նոպէլ (21 Հոկտեմբեր 1833(1833-10-21)^[1]^[2]^[3]^[…], Jakob and Johannes parish, Սթոքհոլմ^[2] - 10 Դեկտեմբեր 1896(1896-12-10)^[4]^[5]^[3]^[…], Սան Ռեմո, Իտալիա^[1]^[6]) շուէտացի քիմիագէտ^[7]^[8], ճարտարագէտ եւ գիտնական, որ ստեղծած է ուժանակը (պայթուցիկի նիւթը):

Երբ թերթերուն մէջ հրատարակուեցաւ թէ Նոպէլին ստեղծած պայթուցիկներուն նիւթերը սկսան գործածուիլ բանակներուն կողմէ պատերազմներուն ընթացքին, Ալֆրէտ որոշեց իր հարստութիւնը գործածել ժողովուրդին օգուտին ու բարիքին համար եւ այսպիսով ստեղծեց Նոպէլեան Մրցանակի կազմակերպութիւնը, 1895 թուականին։

Կենսագրութիւն

Ալֆրէտ Նոպէլը ծնած է Սթոքհոլմ, Շուէտ։ Երրորդ զաւակն էր Էմմանուէլ Նոպէլի (1801 –1872), որ գիտնական էր, եւ Քարոլինա Անտրիէթի (1805 –1889): Անոր հայրն ու մայրը ամուսնացած են 1827 թուականին եւ ունեցած են 8 զաւակներ: Ընտանիքը, աղքատ ըլլալով, կը կորսնցնէ իր 3 զաւակները եւ ողջ կը մնան միայն Ալֆրէտը եւ իր միւս 3 եղբայրները^[9]^[10]:

Իր ընտանիքը «Նոպէլ» ազգանունը ժառանգած է անոր մեծ հօրմէ, որ 1775 թուականին «Նոպէլիուս» ազգանունը կրճատեց «Նոպէլ»ի^[11]։

Ալֆրէտը նաեւ գրած է մեծ թիւով վէպեր եւ բանաստեղծութիւններ, որոնցմէ միայն մէկ ստեղծագործութիւնը հրատարակուած է։ Սակայն ժամանակ մը ետք, Նոպէլ կ'որոշէ իր բոլոր միտքերը եւ կարողութիւնները ուղղել քիմիագիտութեան գործընթացին։

Աշխատանք^[12]

Կեանքի վերջին հինգ տարիներու ընթացքին Նոպէլ կ'աշխատէր անձնական օգնական, երիտասարդ շուէտ քիմիկոս Ռագնար Սոլմանի հետ, որ աչքի կը զարնէր ծայրայեղ թաքթիքով եւ համբերութեամբ։ Վերջինս կ'աշխատէր որպէս քարտուղար եւ լապորանդ։ Ան յաջողեցաւ նուաճել Նոպէլի վստահութիւնն այն աստիճան, որ զինք կը կոչէր «իր ցանկութիւններու գլխաւոր իրականացնողը»։

Սոլմանը կը յիշէր.

	«Ոչ միշտ էր հեշտ ըլլալ իր օգնականը։ Ան պահանջկոտ էր, անկեղծ եւ միշտ անհամբեր կը թուար։ Իր հետ գործ ունեցողը պէտք էր ինչպէս հարկն է թափ տար ինքնիրեն, որպէսզի հասնէր իր մտքի թռիչքներուն ետեւէն եւ պատրաստ ըլլար ամէնազարմանալի քմահաճոյքներուն, երբ ան յանկարծակիօրէն կը յայտնուէր եւ նոյն արագութեամբ կ'անհետանար»։

Կեանքի ընթացքին Նոպէլը յաճախ արտասովոր շռայլութիւն կը ցուցաբերէր Սոլմանի եւ իր միւս ծառաներուն նկատմամբ։ Երբ իր օգնականը կը պատրաստուէր ամուսնանալ, Նոպէլն անմիջապէս կրկնապատկեց իր աշխատավարձը, իսկ անկէ առաջ, երբ իր ֆրանսուհի խոհարարուհին պիտի ամուսնանար, անոր նուիրեց այն ժամանակ հսկայական գումար համարուող քառասուն հազար ֆրանք։

Չնայած Ալֆրետին յաճախակի կ'ըսէին տինամիթի թագաւոր, ան խիստ դէմ էր իր յայտնագործութիւնները ռազմական նպատակներով կիրառելուն։ Կեանքին հրաժեշտ տալէն երեք տարի առաջ ան նշեց.

	«Իմ կողմէ ես կը ցանկամ, որ կարելի ըլլար բոլոր թնդանօթներն իրենց պիտոյքներով եւ ծառաներով ուղարկել գրողի ծոցը, այսինքն անոնց համար ամէնահամապատասխան տեղը, որպէսզի հնարաւոր ըլլար զանոնք ցուցադրել եւ օգտագործել»։ Մէկ այլ առիթով ան ընդգծեց, որ պատերազմը կը հանդիսանայ սարսափներու սարսափը եւ ամէնէն ահեղ յանցանքը, յետագային աւելցնելով՝ «Ես կը ցանկայի յայտնագործել այնպիսի աւերիչ հզօրութեամբ նիւթ կամ մեքենայ, որ իւրաքանչիւր պատերազմ ընդհանրապէս անհնարին դառնար»։

Որպես վառ երեւակայութիւն ունեցուղ գիւտարար եւ գործարար, իր գաղափարները արդիւնաբերական եւ առեւտրական նպատակներով շահագործող՝ Ալֆրէտ Նոպէլն իր ժամանակին բնորոշ ներկայացուցիչն էր։ Զարմանալին այն է, որ ան ճգնաւոր էր, կը ձգտէր մենակութիւնը եւ իր համաշխարհային փառքը խոչընդոտ կը հանդիսանար կեանքի մէջ հասնիլ այն խաղաղութեան, որուն ան այդքան բուռն կերպով կը նկրտէր։

Մահը

1891 թուականին, Ալֆրէտ Փարիզէն կը փոխադրուի Իտալիա: 10 Դեկտեմբեր, 1896 թուականին ան սիրտի արկած մը ունենալով, կը մահանայ: Ալֆրէտ Նոպէլ գրեթէ իր ամբողջ հարստութիւնը ժառանգ կը ձգէ իր «Նոպէլեան Մրցանակ»ի կազմակերպութեան:

Անոր մարմինը թաղուած է իր ծննդավայրին մէջ՝ Սթոքհոլմ, Շուէտ, Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատան մէջ:

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 Lundström R. Alfred B Nobel — է. 97.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28062191'></a>
1 2 3 4 5 6 Jakob och Johannes kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/SSA/0008/C I a/21 (1828-1844), bildid: C0054707_00124 — է. 174.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
1 2 Alfred B Nobel — 1917.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
1 2 Alfred Nobel 1833-1896Established the Nobel Prizes "for the Greatest Benefit to Mankind"
1 2 Alfred Nobel Timeline — Nobel Foundation.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23684016'></a>
↑ Britannica: Alfred Bernhard Nobel
↑ Alfred Nobel — His Life and Work
↑ Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire, "Alfred Nobel", 2006 Thomson Gale.
↑ Schück, Henrik, Ragnar Sohlman, Anders Österling, Carl Gustaf Bernhard, the Nobel Foundation and Wilhelm Odelberg, eds. Nobel: The Man and His Prizes. 1950. 3rd ed. Coordinating Ed., Wilhelm Odelberg. New York: American Elsevier Publishing Company, Inc., 1972, p. 14. ISBN 0-444-00117-4, ISBN 978-0-444-00117-7. (Originally published in Swedish as Nobelprisen 50 år: forskare, diktare, fredskämpar.)
↑ 41 выпуск журнала 100 человек, которые изменили ход истории, De Agostini
↑ (հայերեն) Ալֆրեդ Նոբել, 2024-11-26, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%AC%D6%86%D6%80%D5%A5%D5%A4_%D5%86%D5%B8%D5%A2%D5%A5%D5%AC&oldid=10155126, վերցված է 2025-10-07

Արտաքին յղումներ

http://www.peoples.ru/finans/undertake/nobel/ (ռուս.)
Ալֆրեդ Նոպէլ (ռուս.)

[<i_class="wef_low_priority_links">[[:d:Q28062191|Lundström&nbsp;R.]]</i>_Alfred_B_Nobel<span_class="wef_low_priority_links">_—_է.&nbsp;97.</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q28062191"></a></div>-1] 1 2 3 4 Lundström R. Alfred B Nobel — է. 97.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28062191'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q932420_citetype_Q11028_citetype_Q11971341"_data-entity-id="Q10501038">[https://sok.riksarkivet.se/bildvisning/C0054707_00124#?cv=123&z=543.8215%2C2567.1661%2C3313.7983%2C2116.4241&c=&m=&s=&xywh=688%2C2681%2C2445%2C1655_Jakob_och_Johannes_kyrkoarkiv,_Födelse-_och_dopböcker,_SE/SSA/0008/C_I_a/21_(1828-1844),_bildid:_C0054707_00124]<span_class="wef_low_priority_links">_—_է.&nbsp;174.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606"></a></div>-2] 1 2 3 4 5 6 Jakob och Johannes kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/SSA/0008/C I a/21 (1828-1844), bildid: C0054707_00124 — է. 174.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q615699"_data-entity-id="Q5375741">[http://global.britannica.com/biography/Alfred-Nobel_Encyclopædia_Britannica]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a></div>-3] 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q47461344_citetype_Q3511132_citetype_Q7094076"_data-entity-id="Q379406">Alfred_B_Nobel<span_class="wef_low_priority_links">_—_1917.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971"></a></div>-4] 1 2 Alfred B Nobel — 1917.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>

[[https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/_Alfred_Nobel_1833-1896Established_the_Nobel_Prizes_"for_the_Greatest_Benefit_to_Mankind"]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-5] 1 2 Alfred Nobel 1833-1896Established the Nobel Prizes "for the Greatest Benefit to Mankind"

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q35127"_data-entity-id="Q23684016">[https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/biographical/timeline/_Alfred_Nobel_Timeline]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:en:Nobel_Foundation|Nobel_Foundation]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23684016"></a></div>-6] 1 2 Alfred Nobel Timeline — Nobel Foundation.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23684016'></a>

[britannica-7] Britannica: Alfred Bernhard Nobel

[nobelprize-8] Alfred Nobel — His Life and Work

[Gale-9] Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire, "Alfred Nobel", 2006 Thomson Gale.

[10] Schück, Henrik, Ragnar Sohlman, Anders Österling, Carl Gustaf Bernhard, the Nobel Foundation and Wilhelm Odelberg, eds. Nobel: The Man and His Prizes. 1950. 3rd ed. Coordinating Ed., Wilhelm Odelberg. New York: American Elsevier Publishing Company, Inc., 1972, p. 14. ISBN 0-444-00117-4, ISBN 978-0-444-00117-7. (Originally published in Swedish as Nobelprisen 50 år: forskare, diktare, fredskämpar.)

[ReferenceA-11] 41 выпуск журнала 100 человек, которые изменили ход истории, De Agostini

[12] (հայերեն) Ալֆրեդ Նոբել, 2024-11-26, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%AC%D6%86%D6%80%D5%A5%D5%A4_%D5%86%D5%B8%D5%A2%D5%A5%D5%AC&oldid=10155126, վերցված է 2025-10-07

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

Կենսագրութիւն

Աշխատանք[12]

Մահը

Ծանօթագրութիւններ

Արտաքին յղումներ

Աշխատանք^[12]