Ալֆրէտ Նոպէլ

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Alfred Nobel3.jpg
Ծնած է 22 Հոկտեմբեր, 1833
Ծննդավայր Սթոքհոլմ, Շուէտ
Վախճանած է 10 Դեկտեմբեր, 1896 (63 տարեկան)
Վախճանի վայրը Սանրեմօ, Իտալիա
Քաղաքացիութիւն Flag of Sweden.svg Շվեդիա
Ազգութիւն Շուէտացի
Մայրենի լեզու շուէտներէն
Կրօնք աթեիզմ
Մասնագիտութիւն Քիմիագէտ, ճարտարագէտ եւ գիտնական
Ծնողներ հայր՝ Իմանուել Նոբել[1], մայր՝ Karolina Andriette Ahlsell[1]
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ, Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան և Բևեռային աստղի շքանշան
Անդամություն Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա
Ստորագրութիւն
Կաղապար:Պատկերի ֆորմատավորում2

Ալֆրէտ Պեռնարտ Նոպէլ (Կաղապար:Audio, 22 Հոկտեմբեր 1833, Սթոքհոլմ, Շուէտ - 10 Դեկտեմբեր, 1896, Սանրեմօ, Իտալիա:) Ան շուէտացի քիմիագէտ[2][3], ճարտարագէտ եւ գիտնական մըն է որ ստեղծած է ուժանակը (պայթուցիկի նիւթը):

Երբ թերթերուն մէջ հրատարակուեցաւ թէ Նոպելին ստեղծած պայթուցիկներուն նիւթերը սկսան գործածուիլ բանակներուն կողմէ պատերազմներուն ընթացքին, Ալֆրետ որոշեց իր հարստութիւնը գործածել ժողովուրդին օգուտին ու բարիքին համար եւ այսպիսով ստեղծեց Նոպէլեան Մրցանակի կազմակերպութիւնը, 1895 թուականին։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալֆրետ Նոպել իր փոքր տարիքին:

Ալֆրետ Նոպելը ծնած է Սթոքհոլմ, Շուէտի մէջ: Երրորդ զաւակն էր Իմանուէլ Նոպէլի (1801–1872), որ գիտնական էր, եւ Քարոլինա Անտրիէթի (1805–1889): Անոր հայրն ու մայրը ամուսնացած են 1827 թուականին եւ ունեցած են 8 զաւակներ: Ընտանիքը, աղքատ ըլլալով, կը կորսնցնէ իրենց 3 զաւակները եւ ողջ կը մնան միայն Ալֆրէտը եւ իր միւս 3 եղբայրները[4][5]:

Իր ընտանիքը «Նոպէլ» ազգանունը ժառանգած է անոնց մեծհօրմէ, որ 1775 թուականին «Նոպէլիուս» ազգանունը կրճատեց «Նոպէլ»ի[6]։

Ալֆրետը նաեւ գրած է մեծ թիւով վէպեր եւ բանաստեղծութիւններ, որոնցմէ միայն մէկ ստեղծագործութիւնը հրատարակուեցաւ։ Սակայն ժամանակ մը ետք, Նոպէլ կ'որոշէ իր բոլոր միտքերը եւ կարողութիւնները ուղղել քիմիագիտութեան գործընթացքին։

Մահը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1891 թուականին, Ալֆրետ Փարիզէն կը փոխադրուի Իտալիա: 10 Դեկտեմբեր, 1896 թուականին ան սիրտի արկած մը ունենալով, կը մահանայ: Ալֆրետ Նոպել գրեթէ իր ամբողջ հարստութիւնը կը ժառանգէ իր «Նոպլեան Մրցանակ»ի կազմակերպութեան: Անոր մարմինը թաղուած է իր ծննդավայրին մէջ՝ Սթոքհոլմ, Շուէտ, Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատանը:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Jakob och Johannes kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/SSA/0008/C I a/21 (1828-1844), bildid: C0054707_00124 — է. 174.
  2. Britannica: Alfred Bernhard Nobel
  3. Alfred Nobel — His Life and Work
  4. Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire, "Alfred Nobel", 2006 Thomson Gale.
  5. Schück, Henrik, Ragnar Sohlman, Anders Österling, Carl Gustaf Bernhard, the Nobel Foundation and Wilhelm Odelberg, eds. Nobel: The Man and His Prizes. 1950. 3rd ed. Coordinating Ed., Wilhelm Odelberg. New York: American Elsevier Publishing Company, Inc., 1972, p. 14. ISBN 0-444-00117-4, ISBN 978-0-444-00117-7. (Originally published in Swedish as Nobelprisen 50 år: forskare, diktare, fredskämpar.)
  6. 41 выпуск журнала 100 человек, которые изменили ход истории, De Agostini

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]