Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ

Jump to navigation Jump to search
Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ
անգլերէն՝ Alexander Graham Bell[1]
Alexander Graham Bell (cropped).jpg
Ծնած է 3 Մարտ 1847(1847-03-03)[2][3][4][5][6][1][7]
Ծննդավայր Էդինբուրգ[1]
Վախճանած է 2 Օգոստոս 1922(1922-08-02)[8][3][1] (75 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Beinn Bhreagh, Victoria County, Նոր Շոտլանդիա, Քանատա
Baddeck, Victoria County, Նոր Շոտլանդիա, Քանատա[1]
Քաղաքացիութիւն Flag of the United Kingdom.svg Միացեալ Թագաւորութիւն[1]
Flag of the United States (1912-1959).svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[1]
Ուսումնավայր Էդինբուրգի համալսարան[1]
Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ
Թագավորական բարձրագույն դպրոց[1]
Մասնագիտութիւն ֆիզիքոս, էլեկտրիկ-ինժեներ, ճարտարագէտ, գործարար, գյուտարար
Աշխատավայր Սմիթսոնյան ինստիտուտ
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Էդիսոնի մեդալ Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ Ջոն Ֆրիցի մեդալ Հյուզի մեդալ Ազգային ավիացիայի պատվի սրահ Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ Ալբերտի մեդալ Կանադայի Փառքի ծառուղի Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ
Անդամութիւն Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[9], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Լեոպոլդինա եւ Phi Beta Kappa
Ամուսին Մեյբլ Գարդիներ Հաբարդ[1]
Ծնողներ հայր՝ Ալեքսանդր Մելվիլ Բել[1]
Ստորագրութիւն
Alexander Graham Bell (signature).svg

Ալեքսանտր Պելլ (անգլերէն՝ Alexander Graham Bell[1], 3 Մարտ 1847(1847-03-03)[2][3][4][5][6][1][7], Էդինբուրգ[1]2 Օգոստոս 1922(1922-08-02)[8][3][1], Beinn Bhreagh, Նոր Շոտլանդիա կամ Baddeck, Նոր Շոտլանդիա[1]), սկովտիացի գիտնական եւ գիւտարար, հեռախօսի գիւտարարը: Զբաղած է ուսուցչութեամբ՝ մասնաւորապէս դասաւանդելով խուլերու դպրոցին մէջ:

Մանկութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալեքսանտր Պելլը ծնած է Սքոթլանտիայի Էտինպուրկ քաղաքին մէջ 1847 Մարտ 3-ին[10]: Անոր հայրենի տան հասցեն է՝ Սաութ Շառլոթ Փողոց 16, տունն ունի քարէ գրութիւն, ուր նշուած է, որ ան եղած է Ալեքսանտր Կրահամ Պելլի ծննդավայրը: Ան երկու եղբայր ունէր՝ Մելուիլ Ճեյմզ Պելլ (1845-1870 թուականներ) եւ Էտուարտ Չարլզ Պելլ (1848-1867 թուականներ): Անոնք երկուքն ալ մահացած են թոքախտէն[11]: Անոր հայրը համալսարանի դասախօս Ալեքսանտր Մելուիլ Պելլը, իսկ մայրը՝ Էլիզա Կրէյսը: Թէեւ անոր իսկական անունը Ալեքսանտր էր, 10 տարեկանին ան դիմեց իր հօրը, որ ունենայ ուրիշ անուն մը, ինչպէս իր եղբայրները[12]: Իր 11-րդ ծննդեան առթիւ հայրը անոր ըսածը ընդունեց «Կրահամ» անունը որպէս երկրորդ անուն, ինչ որ ընտրած էր Քանատացի Ալեքսանտր Կրահամի պատւոյն, ով դարձած էր իրենց ընտանիքի բարեկամը[13]: Իր մօտ հարազատներուն եւ ընկերներուն համար ան մնաց «Ալեք»: Մինչեւ վերջ Պելլի հայրը այդպէս կ’անուանէր անոր[14]:

Առաջին Յայտնագործութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Որպէս երեխայ Ալեքսանտր Պէլը անսովոր հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէր շրջապատող աշխարհի նկատմամբ․ ան կը հաւաքէր տարբեր կենսաբանական նմուշներ եւ դեռ բաւական փոքր հասակին գիտափորձեր կ’ընէր: Անոր լաւագոյն ընկերը Պէն Հըրտմանն էր, որուն ընտանիքը ալրաղաց մը ունէր: Պատանի Ալեքը օր մը կը հարցնէր, թէ ինչ կ’ընէ ալրաղացը. անոր բացատրած էին, որ այն կը կեղեւազատէ ցորենը՝ բաւական աշխատատար եղանակով: Այն ժամանակ, 12 տարեկան հասակին Ալէքը տան պայմաններով պատրաստրեց սարքաւորում մը, որ պտտուող թիակներու եւ խոզանակներու համակցութիւն մըն էր՝ ստեղծելով պարզ կեղեւազատող մեքանիզմ մը․ այն գործի դրուեցաւ ալրաղացին մէջ եւ անխափան աշխատեցաւ քանի մը տարի: Ընկերոջ հայրը՝ Ճոն Հըրտմանը երկու տղաներուն տուաւ փոքր արհեստանոց մը, ուր անոնք կրնային աշխատիլ տարբեր սարքաւորումներու վրայ:

Դեռ փոքր հասակէն Պելլը կը ցուցաբերէր ուշիմութիւն եւ տաղանդ արուեստի, բանաստեղծութեան, երաժշտութեան նկատմամբ, ինչ որ կը խրախուսուէր իր մօր կողմէ: Ան առանց մասնագէտի օգնութեան սորվեցաւ դաշնամուր նուագել եւ դարձաւ տան միակ անդամը, ով կը տիրապետէր այդ գործիքին: Չնայած անոր ինքնամփոփ եւ հանգիստ բնաւորութեանը, ան հաճոյք կը ստանար նմանակումներ եւ «ձայնային հնարքներ» ընելով, որոնցմով մշտապէս կը զուարճացնէր տան հիւրերուն: Պելլի վրայ խոր ազդեցութիւն ձգած էր նաեւ մօր խլութիւնը (ան սկսած էր կորսնցնել լսողութիւնը, երբ Պելլը 12 տարեկան էր). այդ պատճառով Պելլը սորված էր խուլերու լեզուն: Պելլը նաեւ իւրացուց յստակ, կանոնաւորուած հնչիւնները անմիջապէս խուլ զրուցակցի գլխուն վրայ արտասանելու ճարպիկ ձեւերը, որուն դէպքին մայրը կրնար որոշակի ճշգրտութեամբ հասկանալ իր որդուն: Մօր առողջութեամբ Պելլի մտահոգութիւնը պատճառ հանդիսացաւ, որ ան սկսի ուսումնասիրել ականջային եւ այլ լսողական դրութիւններ:

Պելլի յուշարձանը ստեղծուած Լինքոլնի յուշարձանի ոճով, Պրանթֆորտ, Օնթարիօ, Քանատա

Կրթութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պելլը կանուխ տարիքին, եղբայրներուն նման, կրթութիւնը ստացած է տան մէջ՝ հօր օգնութեամբ: Աւելի ուշ կ’ընդունուի Էտինպըրկի Արքայական աւագ դպրոց (Էտինպըրկ, Սքոթլանտիա), բայց դուրս կու գայ 15 տարեկանին՝ աւարտելով միայն առաջին չորս դասարանները: Դպրոցին մէջ ան առանձնապէս աչքի չ’իյնար, յաճախ կը բացակայէր եւ ցած գնահատականներ կը ստանար: Անոր կը հետաքրքրէին բնական գիտութիւնները, յատկապէս կենսաբանութիւնը, իսկ միւս նիւթերուն հանդէպ անտարբեր էր: Դպրոցէն դուրս գալէն ետք՝ Պելլը կ’ուղեւորուի Լոնտոն իր հօր՝ Ալեքսանտր Պելլի հետ ապրելու: Հօր հետ անցուցած մէկ տարուայ ընթացքին անոր մօտ ուսման հանդէպ սէր կը ծնի, անոնք միասին ժամեր կ’անցկացնէին դասերը պատրաստելու եւ լուրջ քննարկումներու վրայ: Աւագ Պելլը ջանք չէր խնայէր օգնելու իր երիտասարդ աշակերտին՝ յստակ եւ համոզիչ խօսիլ սորվելու, հմտութիւն որ յետագային որպէս ուսուցիչ պէտք պիտի գային: 16 տարեկանին ան Ուեսթոն Հաուս Ակադեմիային մէջ կը ստանայ երաժշտութեան եւ ճարտասանութեան «աշակերտ–ուսուցչի» պաշտօն: Ան միաժամանակ թէ’ լատիներէն եւ թէ’ ալ յունարէն առարկաներու ուսանող էր, եւ ինքն էր որ կը դասաւանդէր՝ ուսումնական տարուայ համար 10 փաունտ վարձավճարով: Յաջորդ տարի ան ընդունուեցաւ Էտինպըրկի համալսարան՝ միանալով իր աւագ եղբայր Մելուինին: 1868 թուականին, մինչ ընտանիքին հետ Քանատա մեկնիլը, Ալէքը կը յանձնէ աւարտական քննութիւնները եւ կ’ընդունուի Լոնտոնի համալսարան:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 https://www.biography.com/people/alexander-graham-bell-9205497
  2. 2,0 2,1 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Բեռլինի պետական գրադարան, Բավարիական պետական գրադարան եւ ուրիշներ Record #119408643 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  4. 4,0 4,1 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 American National Biography — 1999.
  7. 7,0 7,1 Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada / G. W. BrownUniversity of Toronto Press, Presses de l'Université Laval, 1959.
  8. 8,0 8,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  9. Notable Names Database — 2002.
  10. Պետրի, 1975 թ, էջ 4
  11. «Ալեքսանտր Գրահամ Բելի ժամանակագրութիւնէ memory.loc.goiv., 28 Յուլիս, 2010
  12. «անուանեցէք ինծի Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ» fi.edu., 28 Յուլիսի, 2010
  13. Գրաունդուոթեր, 2005 թ, էջ 23
  14. Բրիւս, 1990 թ, էջ 17-19