Փրիտիեշ Րիս

Jump to navigation Jump to search
Փրիտիեշ Րիս
Frigyes Riesz.jpeg
Ծնած է 22 Յունուար 1880(1880-01-22)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Դյոր, Հունգարիա[5]
Վախճանած է 28 Փետրուար 1956(1956-02-28)[5][1][2][3][4] (76 տարեկանում)
Մահուան վայր Պուտապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն[5]
Քաղաքացիութիւն Flag of Hungary (1949-1956).svg Հունգարիա
Ուսումնավայր Զիւրիխի Համալսարան
Գյոթինգենի համալսարան
Բուդապեշտի համալսարան
Մասնագիտութիւն մաթեմատիկոս, համալսարանի փրոֆէսօր
Աշխատավայր Բաբեշ-Բոլյաի համալսարան
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Կոշութի մրցանակ «Հունգարիայի ժառանգություն» մրցանակ
Անդամութիւն Բավարիական գիտությունների ակադեմիա եւ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա

Փրիտիեշ Րիս ({ԱԾ}})՝ հունկար[6][7] թուաբանագէտ եղած է, գործունէական վերլուծութեան մէջ հիմնային ներդրումներ ըրած է:

Կեանքը Եւ Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ան նած է հրէական ընտանիքի մը մէջ Աւստրիա-Հունկարիոյ Տեէօր (հունգարերէն՝ Győr) քաղաքին մէջ: 1911-ի եւ 1919-ի միջեւ փրոֆեսոր եղած է Փրանց-Եոսէփի համալսարանէն ներս: Այնուհետեւ, Սեկէտի համալսարանէն ներս, ինչպէս նաեւ՝ Հունկարիոյ Գիտութիւններու աքատեմիոյ[8] Լեհական Կրթութեան աքատեմիոյ անդամ: Ան հունկար-շուէտացի թուաբանագէտ Մարսել Րիսին աւագ եղբայրն էր:

Րիսը ըրած է հիմնային աշխատանքներ գործունէական վերլուծութեան զարգացման գործի մէջ եւ անոր աշխատանքը կարգ մը կարեւոր կիրառութիւններ ունեցած է բնագիտութեան մէջ: Ան հաստատած է սփեքթրալ տեսութիւնը հիմնելու համար համաչափ գործողները ձեւին մէջ մը, որուն ներկայիս կը վերաբերին որպէս սթանտարթ: Ան նաեւ շատ ներդրումներ ըրած է այլ բնագաւառներու մէջ, ներառեալ էրկոտիք տեսութիւնը եւ տուած է տարրական ապացոյց մը երկոտիք անունով թէորէմին:

Ալփրէտ Հարին հետ միասին հիմնած է Acta Scientiarum Mathematicarum հանդէսը:

Ան ունեցած է դասախօսութիւններ կարդալու անսովոր եղանակ մը, երբ լսարան կը մտնէր օգնականի մը եւ տոցէնթին մը հետ: Տոցէնթը այնուհետեւ կը սկսէր կարդալ պատրաստի պարբերութիւններ Րիսի ձեռագիր գիրքէն եւ օգնականը կը գրէր համապատասխան հաւասարումները գրատախտակին վրայ, այնժամ, երբ Րիսն ինքը կողքի կանգնած երբեմն գլխով կ'ընէր:[9]

Փրիտիեշ Րիս մահացած է 1956-ին, թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 (unspecified title)
  5. 5,0 5,1 5,2 Рис Фридьеш // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. Eberhard Zeidler: Nonlinear Functional Analysis and Its Applications: Linear monotone operators. Springer, 1990 [1]
  7. Calendar of Historical Events, Births, Holidays and Observances
  8. János Horváth: A Panorama of Hungarian Mathematics in the Twentieth Century, Volume 1, Springer, 2006 [2]
  9. Wróblewski Andrzej Kajetan (September 2008)։ «Czyściec, niebo i piekło»։ Wiedza i Życie: 65