Փրիտիեշ Րիս

Jump to navigation Jump to search
Փրիտիեշ Րիս
Frigyes Riesz.jpeg
Ծնած է 22 Յունուար 1880(1880-01-22)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Դյոր, Հունգարիա[5]
Մահացած է 28 Փետրուար 1956(1956-02-28)[5][1][2][3][4] (76 տարեկանին)
Մահուան վայր Պուտափեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն[5]
Քաղաքացիութիւն Flag of Hungary (1949-1956).svg Հունգարիա
Ուսումնավայր Զիւրիխի Համալսարան
Գյոթինգենի համալսարան
Բուդապեշտի համալսարան
Երկեր Riesz's lemma, Denjoy–Riesz theorem, F. and M. Riesz theorem, Radon–Riesz theorem, Riesz representation theorem, Riesz–Fischer theorem, Riesz–Markov–Kakutani representation theorem եւ Riesz completness theorem
Մասնագիտութիւն թուաբանագէտ, համալսարանի փրոֆեսոր
Աշխատավայր Franz Joseph University[2]
Սեգեդի համալսարան[2]
Բուդապեշտի համալսարան[2]
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Կոշութի մրցանակ «Հունգարիայի ժառանգություն» մրցանակ
Անդամութիւն Բավարիական գիտությունների ակադեմիա եւ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա[2]

Փրիտիեշ Րիս (22 Յունուար 1880(1880-01-22)[1][2][3][4], Դյոր[5]28 Փետրուար 1956(1956-02-28)[5][1][2][3][4], Պուտափեշտ[5])՝ հունկար[6][7] թուաբանագէտ եղած է, գործունէական վերլուծութեան մէջ հիմնային ներդրումներ ըրած է:

Կեանքը Եւ Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ան նած է հրէական ընտանիքի մը մէջ Աւստրիա-Հունկարիոյ Տեէօր (հունգարերէն՝ Győr) քաղաքին մէջ։ 1911-ի եւ 1919-ի միջեւ փրոֆեսոր եղած է Փրանց-Եոսէփի համալսարանէն ներս: Այնուհետեւ, Սեկէտի համալսարանէն ներս, ինչպէս նաեւ՝ Հունկարիոյ Գիտութիւններու աքատեմիոյ[8] Լեհական Կրթութեան աքատեմիոյ անդամ: Ան հունկար-շուէտացի թուաբանագէտ Մարսել Րիսին աւագ եղբայրն էր:

Րիսը ըրած է հիմնային աշխատանքներ գործունէական վերլուծութեան զարգացման գործի մէջ եւ անոր աշխատանքը կարգ մը կարեւոր կիրառութիւններ ունեցած է բնագիտութեան մէջ։ Ան հաստատած է սփեքթրալ տեսութիւնը հիմնելու համար համաչափ գործողները ձեւին մէջ մը, որուն ներկայիս կը վերաբերին որպէս սթանտարթ: Ան նաեւ շատ ներդրումներ ըրած է այլ բնագաւառներու մէջ, ներառեալ էրկոտիք տեսութիւնը եւ տուած է տարրական ապացոյց մը երկոտիք անունով թէորէմին:

Ալփրէտ Հարին հետ միասին հիմնած է Acta Scientiarum Mathematicarum հանդէսը:

Ան ունեցած է դասախօսութիւններ կարդալու անսովոր եղանակ մը, երբ լսարան կը մտնէր օգնականի մը եւ տոցէնթին մը հետ: Տոցէնթը այնուհետեւ կը սկսէր կարդալ պատրաստի պարբերութիւններ Րիսի ձեռագիր գիրքէն եւ օգնականը կը գրէր համապատասխան հաւասարումները գրատախտակին վրայ, այնժամ, երբ Րիսն ինքը կողքի կանգնած երբեմն գլխով կ'ընէր:[9]

Փրիտիեշ Րիս մահացած է 1956-ին, թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Рис Фридьеш // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. Eberhard Zeidler: Nonlinear Functional Analysis and Its Applications: Linear monotone operators. Springer, 1990 [1]
  7. Calendar of Historical Events, Births, Holidays and Observances
  8. János Horváth: A Panorama of Hungarian Mathematics in the Twentieth Century, Volume 1, Springer, 2006 [2]
  9. Wróblewski Andrzej Kajetan (September 2008)։ «Czyściec, niebo i piekło»։ Wiedza i Życie: 65