Փրիտիեշ Րիս

Jump to navigation Jump to search
Փրիտիեշ Րիս
Frigyes Riesz.jpeg
Ծնած է 22 Յունուար 1880
Ծննդավայր Տեոր
Վախճանած է 28 Փետրուար 1956
Վախճանի վայրը Պուտափեշտ
Քաղաքացիութիւն Կաղապար:Դրոշավորում/Հունգարիա Հունկարիա
Ազգութիւն Հրեայ
Կրթութիւն Ցյուրիխի համալսարան
Գյոթինգենի համալսարան
Բուդապեշտի համալսարան
Մասնագիտութիւն մաթեմատիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր
Աշխատավայր Բաբեշ-Բոլյաի համալսարան
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Կոշութի մրցանակ «Հունգարիայի ժառանգություն» մրցանակ
Անդամություն Բավարիական գիտությունների ակադեմիա եւ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա

Փրիտիեշ Րիս (հունկարերէն՝ Riesz Frigyes, 22 Յունուար 188028 Փետրուար 1956)՝ հունկար[1][2] թուաբանագէտ եղած է, գործունէական վերլուծութեան մէջ հիմնային ներդրումներ ըրած է:

Կեանքը Եւ Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ան նած է հրէական ընտանիքի մը մէջ Աւստրիա-Հունկարիոյ Տեէօր (հունկարերէն՝ Győr) քաղաքին մէջ: 1911-ի եւ 1919-ի միջեւ փրոֆեսոր եղած է Փրանց-Եոսէփի համալսարանէն ներս: Այնուհետեւ, Սեկէտի համալսարանէն ներս, ինչպէս նաեւ՝ Հունկարիոյ Գիտութիւններու աքատեմիոյ[3] Լեհական Կրթութեան աքատեմիոյ անդամ: Ան հունկար-շուէտացի թուաբանագէտ Մարսել Րիսին աւագ եղբայրն էր:
Րիսը ըրած է հիմնային աշխատանքներ գործունէական վերլուծութեան զարգացման գործի մէջ եւ անոր աշխատանքը կարգ մը կարեւոր կիրառութիւններ ունեցած է բնագիտութեան մէջ: Ան հաստատած է սփեքթրալ տեսութիւնը հիմնելու համար համաչափ գործողները ձեւին մէջ մը, որուն ներկայիս կը վերաբերին որպէս սթանտարթ: Ան նաեւ շատ ներդրումներ ըրած է այլ բնագաւառներու մէջ, ներառեալ էրկոտիք տեսութիւնը եւ տուած է տարրական ապացոյց մը երկոտիք անունով թէորէմին:
Ալփրէտ Հարին հետ միասին հիմնած է Acta Scientiarum Mathematicarum հանդէսը:
Ան ունեցած է դասախօսութիւններ կարդալու անսովոր եղանակ մը, երբ լսարան կը մտնէր օգնականի մը եւ տոցէնթին մը հետ: Տոցէնթը այնուհետեւ կը սկսէր կարդալ պատրաստի պարբերութիւններ Րիսի ձեռագիր գիրքէն եւ օգնականը կը գրէր համապատասխան հաւասարումները գրատախտակին վրայ, այնժամ, երբ Րիսն ինքը կողքի կանգնած երբեմն գլխով կ'ընէր:[4]
Փրիտիեշ Րիս մահացած է 1956-ին, թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Eberhard Zeidler: Nonlinear Functional Analysis and Its Applications: Linear monotone operators. Springer, 1990 [1]
  2. Calendar of Historical Events, Births, Holidays and Observances
  3. János Horváth: A Panorama of Hungarian Mathematics in the Twentieth Century, Volume 1, Springer, 2006 [2]
  4. Wróblewski Andrzej Kajetan (September 2008)։ «Czyściec, niebo i piekło»։ Wiedza i Życie: 65