Փիթըր Պալաքեան

Փիթըր Պալաքեան անգլերէն՝ Peter Balakian
Ծնած է	13 Յունիս 1951(1951-06-13) (74 տարեկան)
Ծննդավայր	Թինեք, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն	Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Ազգութիւն	Հայ
Ուսումնավայր	Պրաուն Համալսարան, Նիւ Եորք Համալսարան, Bucknell University? և Դուայթ-Էնգլվուդ դպրոց?
Մասնագիտութիւն	բանաստեղծ, գրագէտ, համալսարանի դասախօս, պատմաբան և ոչ գեղարվեստական գրող
Աշխատավայր	Քոլկէյթ Համալսարան
Անդամութիւն	Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
Կայքէջ	peterbalakian.com​(անգլերէն)
Ստորագրութիւն

Փիթըր Պալաքեան (13 Յունիս 1951(1951-06-13), Թինեք, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ:

Կենսագրութիւն

Ուսումը ստացած է Պաքնըլ, Պրաուն եւ Նիւ Եորքի համալսարաններուն մէջ: 1980 թուականէն կը դասաւանդէ Քոլկէյթ համալսարանը (Նիւ Եորք, Համիլթոն): Աշխատակցած է «Նէյշըն», «Վերճինիա Քուուրթըրլի», «Ռեւիու» եւ այլն պարբերականներու: Հրատարակած է բանաստեղծական բազմաթիւ ժողովածուներ, որոնց շարքին՝ «Ֆիշէյ հայրը» (1979), «Պայծառութեան տխուր օրեր» (1983):

1998-ին «Ճակատագրի սեւ շունը» (Black Dog of Fate, A Memoir) յուշագրութիւնը (հայերէնի թարգմանուած Արտեմ Յարութիւնեանի կողմէ 2004ին) ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան լաւագոյն գիրք», իսկ 2003ին լոյս տեսած «Այրող Տիգրիս. Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ Ամերիկայի հակազդեցութիւնը» (The Burning Tigris։ The Armenian Genocide and America’s Response, 2003) ծաւալուն փաստա-վաւերագրական աշխատութիւնը «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթին կողմէ ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան նշանակալից գիրք»: 2010-ին հայերէն թարգմանութեամբ լոյս տեսած է Պալաքեանի «Լոյսի տխուր օրերը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն:

Պալաքեան, գործակցութեամբ Արիս Սեւակի, 2009-ին անգլերէնի թարգմանած ու հրատարակած է իր մեծ հօր եղբօր՝ Գրիգորիս եպս. Պալաքեանի «Հայ Գողգոթա» խորագրով ծաւալուն երկհատոր յուշագրութիւնը։

Փիթըր Պալաքեանի «Օզոն Ճուրնըլ» հատորը 2016-ին արժանացած է «Փուլիցըր» հեղինակաւոր մրցանակին՝ բանաստեղծութեան ճիւղին մէջ։

Հանրային Մտաւորական Աշխատանք

Ցեղասպանութեան Ժխտումին Դէմ Պայքար

• Տասնամեակներ շարունակ Պալաքեան աշխատած է պայքարելու թրքական կառավարութեան ժխտման եւ քարոզչական արշաւներուն դէմ, որոնք կը նպատակադրեն ճնշելու Հայոց Ցեղասպանութեան պատմութիւնը եւ ճնշում գործադրելու Միացեալ Նահանգներու եւ այլ ազգերու վրայ՝ զայն չճանչնալու համար։
• Պալաքեան պնդած է, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը դարձաւ նախատիպ այլ ցեղասպանութիւններու համար, որոնք իրականացուեցան արդի ձեւով եւ ան նաեւ պնդած է, որ այն ազդեցութիւն ունեցաւ Եւրոպայի Հրեաներու նացիսթական Ցեղասպանութեան վրայ (The Burning Tigris, 2003):

Համագործակցութիւն Եւ Ակադեմական Ջանքեր

• Անոր աշխատանքը գրագէտներու եւ գիտնականներու՝ Ռոպըրթ Ճէյ Լիֆթընի, Սուզան Սոնթակի, Տեպորա Լիփսթաթի, Էլի Ուիզըլի, Սամանթա Փաուըրի եւ Ռոպըրթ Մելսընի հետ, յանգեցուց փոփոխութիւններու այն բանին, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ինչպէս կը լուսաբանուէր ցամաքային լրատուամիջոցներուն մէջ եւ ինչպէս կը քննարկուէր դասարաններուն մէջ։
• 1996 թուականին Պալաքեանը եւ Լիֆթընը շրջանառութեան մէջ դրին ազգային խնդրագիր մը, որ հրատարակուեցաւ Chronicle of Higher Education-ի մէջ՝ «Փրինսթընը Կը Մեղադրուի Թրքական Կառավարութեան Ճակատը Ըլլալու Մէջ» վերնագրով, ուշադրութիւն կեդրոնացնելով թրքական ջանքերուն վրայ՝ ահաբեկելու գիտնականներն ու ապականելու ակադեմական նշանակումները՝ որպէս օրինակ բերելով Հիթ Լաուրիի դէպքը Փրինսթընի մէջ։

Լրատուամիջոցներու Քաղաքականութիւնը

• 2004 թուականի Մարտին Պալաքեանը, Սամանթա Փաուըրը եւ Հոլոքոսթի գիտնական Ռոպըրթ Մելսընը հանդիպեցան New York Times-ի գործադիր խմբագիր Պիլ Քելըրի հետ, հանդիպում մը, որ փոխեց այն բանը, թէ Times-ը ինչպէս կը լուսաբանէր Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Պալաքեանը համահեղինակեց յօդուած մը այս հարցին մասին, որ հրատարակուեցաւ Times-ի մէջ։
• 2005 թուականին Պալաքեանը եւ Էլի Ուիզըլը նմանատիպ հանդիպում ունեցան Associated Press-ի արտաքին բաժինի խմբագիր Լարի Հայնցըրլինկի հետ, որ նոյնպէս քաղաքականութեան փոփոխութեան պատճառ դարձաւ։

Քաղաքական Մեկնաբանութիւն Եւ Ճանաչում

• 2020 թուականի Օգոստոսին Պալաքեան հիմնադիր անդամներէն էր Writers for Democratic Action խումբին։
• Նախագահ Պայտընի 2021 թուականի Ապրիլ 24-ի Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման յայտարարութեան մասին Պալաքեանը The Washington Post-ի մէջ գրեց. «Մինչեւ Պայտըն՝ ոչ մէկ ամերիկեան նախագահ քաջութիւն ունեցաւ «ցեղասպանութիւն» բառը գործածելու՝ վախնալով բարկացնել Թուրքիոյ ղեկավարները եւ վնասել հզօր դաշնակիցի մը հետ յարաբերութիւնները, նոյնիսկ այնքան, որ մարդու իրաւունքներու պղծման ռեքորտ ունի»։
• Այս հարցին շուրջ մեդիոյին մէջ անոր ելոյթները կ'ընդգրկեն՝ 60 Minutes («Պայքար Պատմութեան Համար», Պոպ Սայմընի հետ), Charlie Rose Show, Fresh Air with Terry Gross, ABC World News Tonight with Peter Jennings, National Public Radio's Weekend Edition եւ All Things Considered, ինչպէս նաեւ զանազան վաւերագրական ֆիլմեր՝ ներառեալ PBS-ի «Հայոց Ցեղասպանութիւնը» (2006) եւ Intent To Destroy վաւերագրական ֆիլմը։
• Պալաքեանի քաղաքական եւ մշակութային մեկնաբանութիւններն ու յօդուածները տպագրուած են The Washington Post, The Guardian, Salon, LA Times, Boston Globe եւ The Daily Beast պարբերականներուն մէջ։

Պարգեւներ

Բացի իր գիրքերուն համար ստացած մրցանակներէն, Պալաքեանի այլ պարգեւները կ'ընդգրկեն՝

• Գուգենհայմի Թոշակ
• NEA Թոշակ
• Նախագահական Մետալ
• Մովսէս Խորենացիի Մետալ (Հայաստանէն)
• Սփէնտլովի Մրցանակ՝ Հասարակական Արդարութեան, Հանդուրժողականութեան Եւ Դիւանագիտութեան Համար։