Ռիչըրտ Ֆէյնմըն

Ռիչըրտ Ֆիլիփս Ֆէյնմըն անգլերէն՝ Richard Phillips Feynman
Նաեւ յայտնի է իբրեւ	Ofey
Ծնած է	11 Մայիս 1918
Ծննդավայր	Քուինս շրջան
Մահացած է	Փետրուար 15, 1988 (69 տարեկանին)
Մահուան վայր	Ռոնալդ Ռեյգան բժշկական կենտրոն, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն	ԱՄՆ ԱՄՆ
Ազգութիւն	ԱՄՆ Ամերիկացի
Մայրենի լեզու	ամերիկեան անգլերէն
Կրօնք	Աթէիզմ
Ուսումնավայր	Փրինսթոնի համալսարան եւ Մասաչուսեթսի Թեխնոլոկիական ինսթիտուտ
Ազդուած է	Փոլ Տիրաք
Երկեր/Գլխաւոր գործ	“Surely You're Joking, Mr. Feynman!”?, The Feynman Lectures on Physics?, Feynman diagram?, Feynman–Kac formula?, Hellmann–Feynman theorem?, Cargo Cult Science?, Ֆիզիկական օրենքների բնույթը?, Bethe–Feynman formula?, Feynman checkerboard?, Feynman parametrization?, Ֆեյնմանի կետ?, Feynman slash notation?, reverse sprinkler?, Feynman-Stueckelberg interpretation? և Wheeler–Feynman absorber theory?
Մասնագիտութիւն	Քուանտային Ելեկտրադինամիզմ, տարրական մասնիկներու ֆիզիքս եւ քուանտային մեխանիկայի թուաբանական հիմունքներ
Աշխատավայր	ֆիզիքոս, քուանտային ֆիզիքոս, հեղինակ եւ ճարտարագէտ
Անդամութիւն	Լոնտոնի թագաւորական ընկերութիւն, Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա?, Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն?, ԱՄՆ-ի Գիտութիւններու ազգային կաճառ և Rogers Commission?
Ամուսին	Արլին Կրինպօում (Ամ. 1941–45)(Մահաձած) Մարի Լուիզ Պէլլ (Ամ. 1952–56) Կուէնեթ Հօուարթ (Ամ. 1960–88) (Մինջեւ Ռիչըրտին մահը)
Ծնողներ	հայր՝ Melville Arthur Feynman?, մայր՝ Lucille Feynman?
Երեխաներ	Գարլ Ֆէյնմըն Միշէլ Ֆէյնմըն
Կայքէջ	richardfeynman.com
Ստորագրութիւն

Ռիչըրտ Ֆիլիփս Ֆէյնմըն (անգլերէն՝ Richard Phillips Feynman, 11 Մայիս 1918(1918-05-11)^[…], Far Rockaway, Քուինս, Նիւ Եորք, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 15 Փետրուար 1988(1988-02-15)^[…], Ռոնալդ Ռեյգան բժշկական կենտրոն, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Ամերիկացի ֆիզիքոս, արդի քուանտային ելեկտրատինամիզմի հիմնադիրներէն, ԱՄՆ-ի ազգային գիտութիւններու ակադեմիոյ անդամ 1954-էն մինչեւ 1969-ը, երբ ինք հրաժարեցաւ իր անդամակցութենէն։

Կենսագրութիւն

Աւարտած է Մասաչուսէթսի թեքնոլոգիական ինստիտուտը (1939)։ Փիլիսոփայութեան տոքթորի աստիճանը ստացած է Փրինսթընի համալսարանին մէջ (1942), ապա աշխատած է Լոս Ալամոսի տարրալուծարանին եւ Քոռնէլի համալսարանին մէջ։ 1950 թուականէն Քալիֆորնիոյ թեքնոլոգիական ինստիտուտի փրոֆեսոր։ Աշխատանքները կը վերաբերին քուանտային ելեկտրատինամիկային, քուանտային մեխանիկային եւ վիճակագրական ֆիզիքային։ Մշակած է թուաբանական այն տեսակի գործիք (Ֆէյնմընի տիակրամներ), որ կարեւոր նշանակութիւն ունեցած է դաշտի քուանտային տեսութեան զարգացումին համար։ Մարի Կէլ-Մանի հետ միասին 1958 թ. ստեղծած է թոյլ փոխազդեցութիւններու քանակական տեսութիւնը։ Վիճակագրական ֆիզիքայի մէջ զարգացուցած է փոլեարոնի տեսութիւնը միջանկեալ կապի դէպքին համար, բացատրած է մրրիկներուն յառաջացումը գերհոսուն հելիումի մէջ (Ֆէյնմընի մրրիկներ)։ 1969 թ. առաջարկած է նուկլոններու փարթոնային մոտէլը։ Քուանտային մեխանիկայի մէջ մշակած է ըստ յետագիծերու ինտեգրումի մեթոտը։ «Ֆիզիքայի ֆէյնմընեան դասախօսութիւններ» յայտնի դասընթացի հեղինակն է (Ռ․ Լէյթընի եւ Մ․ Սէնտսի հետ համատեղ)։ 1965 թ. Նոպէլեան մրցանակ ստացած է Եու. Շուինկէրի եւ Ս․ Թոմոնակայի հետ)։ Մահացած է քաղցկեղէն։

Երկեր

Ընտրովի գիտական երկեր

• Feynman, Richard P. (1942). Laurie M. Brown (ed.). Փոքրագոյն գործողութեան սկզբունքը քուանթային մեխանիկայի մէջ (The Principle of Least Action in Quantum Mechanics)։ Դոկտորական ատենախօսութիւն, Փրինսթընի համալսարան: World Scientific (խորագրով՝ «Ֆայնմանի ատենախօսութիւնը. նոր մօտեցում քուանթային տեսութեան» [Feynman's Thesis: a New Approach to Quantum Theory]) (հրատարակուած՝ 2005): ISBN 978-981-256-380-4
• Wheeler, John A.; Feynman, Richard P. (1945). «Փոխազդեցութիւնը կլանիչին հետ որպէս ճառագայթման մեխանիզմ» ("Interaction with the Absorber as the Mechanism of Radiation"): Reviews of Modern Physics. 17 (2–3): 157–181:
• Feynman, Richard P. (1946). Թէորեմ մը եւ անոր կիրառումը վերջաւոր խտացուցիչներու վրայ (A Theorem and its Application to Finite Tampers): Լոս Ալամոսի գիտական տարրալուծարան, Ատոմային էներգիայի յանձնաժողով:
• Feynman, Richard P.; Welton, T. A. (1946). Նէյթրոններու տարածումը ճեղքուող եւ կլանող նիւթերու տարածական ցանցի մը մէջ (Neutron Diffusion in a Space Lattice of Fissionable and Absorbing Materials): Լոս Ալամոսի գիտական տարրալուծարան, Ատոմային էներգիայի յանձնաժողով:
• Feynman, Richard P.; Metropolis, N.; Teller, E. (1947). Տարրերու վիճակի հաւասարումները՝ հիմնուած ընդհանրացուած Ֆերմի-Թոմասի տեսութեան վրայ (Equations of State of Elements Based on the Generalized Fermi-Thomas Theory): Լոս Ալամոսի գիտական տարրալուծարան, Ատոմային էներգիայի յանձնաժողով:
• Feynman, Richard P. (1948). «Տարածաժամանակային մօտեցում ոչ-յարաբերական քուանթային մեխանիկայի» ("Space-time approach to non-relativistic quantum mechanics"): Reviews of Modern Physics. 20 (2): 367–387:
• Feynman, Richard P. (1948). «Յարաբերական սահմանափակում դասական ելեկտրոդինամիկայի համար» ("A Relativistic Cut-Off for Classical Electrodynamics"): Physical Review. 74 (8): 939–946:
• Feynman, Richard P. (1948). «Յարաբերական սահմանափակում քուանթային ելեկտրոդինամիկայի համար» ("Relativistic Cut-Off for Quantum Electrodynamics"): Physical Review. 74 (10): 1430–1438:
• Wheeler, John A.; Feynman, Richard P. (1949). «Դասական ելեկտրոդինամիկան՝ ըստ մասնիկներու ուղղակի փոխազդեցութեան» ("Classical Electrodynamics in Terms of Direct Interparticle Action"): Reviews of Modern Physics. 21 (3): 425–433:
• Feynman, Richard P. (1949). «Պոզիտրոններու տեսութիւնը» ("The theory of positrons"): Physical Review. 76 (6): 749–759:
• Feynman, Richard P. (1949). «Տարածաժամանակային մօտեցում քուանթային ելեկտրոդինամիկայի» ("Space-Time Approach to Quantum Electrodynamic"): Physical Review. 76 (6): 769–789:
• Feynman, Richard P. (1950). «Ելեկտրամագնիսական փոխազդեցութեան քուանթային տեսութեան մաթեմաթիքական ձեւակերպումը» ("Mathematical formulation of the quantum theory of electromagnetic interaction"): Physical Review. 80 (3): 440–457:
• Feynman, Richard P. (1951). «Օպերատորական հաշիւ մը՝ կիրառութիւններով քուանթային ելեկտրոդինամիկայի մէջ» ("An Operator Calculus Having Applications in Quantum Electrodynamics"): Physical Review. 84 (1): 108–128:
• Feynman, Richard P. (1953). «λ-Անցումը հեղուկ հելիումի մէջ» ("The λ-Transition in Liquid Helium"): Physical Review. 90 (6): 1116–1117:
• Feynman, Richard P.; de Hoffmann, F.; Serber, R. (1955). Նէյթրոններու արտանետման ցրումը U235-ի ճեղքման ատեն (Dispersion of the Neutron Emission in U235 Fission): Լոս Ալամոսի գիտական տարրալուծարան, Ատոմային էներգիայի յանձնաժողով:
• Feynman, Richard P. (1956). «Գիտութիւնը եւ բաց ուղին» ("Science and the Open Channel"): Science. 123 (3191): 307:
• Cohen, M.; Feynman, Richard P. (1957). «Հեղուկ հելիումէն պաղ նէյթրոններու ոչ-առանձգական ցրման տեսութիւնը» ("Theory of Inelastic Scattering of Cold Neutrons from Liquid Helium"): Physical Review. 107 (1): 13–24:
• Feynman, Richard P.; Vernon, F. L.; Hellwarth, R. W. (1957). «Շրէօտինկէրի հաւասարման երկրաչափական ներկայացումը՝ մազերային հաւասարումներու լուծման համար» ("Geometric representation of the Schrödinger equation for solving maser equations"): Journal of Applied Physics. 28 (1): 49:
• Feynman, Richard P. (1960). «Տակը դեռ շատ տեղ կայ» ("There's Plenty of Room at the Bottom"): Engineering and Science. 23 (5): 22–36:
• Edgar, R. S.; Feynman, Richard P.; Klein, S.; Lielausis, I.; Steinberg, C. M. (1962). «Քարտէսագրման փորձեր T4D պաքթերիոֆակի r փոփոխակներով (մուտանտներով)» ("Mapping experiments with r mutants of bacteriophage T4D"): Genetics. 47 (2): 179–86:
• Feynman, Richard P. (1968) [1966]. «Ի՞նչ է գիտութիւնը» ("What is Science?"): The Physics Teacher. 7 (6): 313–320: Դասախօսութիւն ներկայացուած Գիտութեան Ուսուցիչներու Ազգային Միութեան 15-րդ տարեկան ժողովին (1966, Նիւ Եորք):
• Feynman, Richard P. (1966). «Քուանթային ելեկտրոդինամիկայի տարածաժամանակային հայեցակէտի զարգացումը» ("The Development of the Space-Time View of Quantum Electrodynamics"): Science. 153 (3737): 699–708:
• Feynman, Richard P. (1974a). «Պրոտոնի կառուցուածքը» ("Structure of the proton"): Science. 183 (4125): 601–610:
• Feynman, Richard P. (1974). «Բեռնատար պաշտամունքի գիտութիւն» ("Cargo Cult Science"): Engineering and Science. 37 (7):
• Feynman, Richard P.; Kleinert, Hagen (1986). «Արդիւնաւէտ դասական բաշխման ֆունկցիաներ» ("Effective classical partition functions"): Physical Review A. 34 (6): 5080–5084:
• Feynman, Richard P. (1986). Ռոճըրզի յանձնախումբի տեղեկագիր, Հատոր 2 Յաւելուած F – Անձնական դիտարկումներ «Շաթլ» մաքոյքի յուսալիութեան վերաբերեալ (Rogers Commission Report, Volume 2 Appendix F – Personal Observations on Reliability of Shuttle): NASA:
• Feynman, Richard P. (1988). «Վարիացիոն սկզբունքի կիրառման դժուարութիւնները քուանթային դաշտի տեսութիւններուն մէջ» ("Difficulties in Applying the Variational Principle to Quantum Field Theories"): Polley, L.; Pottinger, D. E. L. (eds.). Variational Calculations in Quantum Field Theory. World Scientific, էջ 28–40: ISBN 9971-50-500-2:
• Feynman, Richard P. (2000). Laurie M. Brown (ed.). Ռիչարտ Ֆայնմանի ընտրուած յօդուածները. մեկնաբանութիւններով (Selected Papers of Richard Feynman: With Commentary): 20th Century Physics. World Scientific: ISBN 978-981-02-4131-5:

Արտաքին յղումներ

• Ֆիզիքայի ֆեյնմանեան դասախօսութիւններ (անգլերէն)