Jump to content

Պենճամին Ֆրանքլին

Խմբագրել յղումները
Պենճամին Ֆրանքլին
անգլերէն՝ Benjamin Franklin
Նաեւ յայտնի է իբրեւ Silence Dogood, Poor Richard[1] և Richard Saunders[1]
Ծնած է 17 Յունուար 1706(1706-01-17)[2][3][4][…]
Ծննդավայր Պոսթըն, Մասաչուսեթսյան ծոցի գավառ[5][6][3]
Մահացած է 17 Ապրիլ 1790(1790-04-17)[2][3][4][…] (84 տարեկանին)
Մահուան վայր Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա[5][6]
Քաղաքացիութիւն  Բրիտանական Ամերիկա և  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Մայրենի լեզու անգլերէն
Կրօնք Միաստուածութիւն
Ուսումնավայր Բոստոնի լատինական դպրոց?
Մասնագիտութիւն քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ, Խորագէտ և գրագէտ
Աշխատավայր Փենսիլվանիոյ Համալսարան
Վարած պաշտօններ Ֆրանսայի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան, ԱՄՆ դեսպան Շվեդիայում?, ԱՄՆ գլխավոր փոտապետ?, Փենսիլվանիայի ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ?, President of the Supreme Executive Council of Pennsylvania?, member of the Pennsylvania House of Representatives? և Delegate to the United States Constitutional Convention?[7]
Անդամութիւն Լոնտոնի թագաւորական ընկերութիւն, Ամերիկեան Փիլիսոփայական Ընկերութիւն, Փեթերսպուրկի Գիտութիւններու Ակադեմիա, Ֆրանսայի Գիտութիւններու Ակադեմիա, Արուեստներու եւ գիտութիւններու ամերիկեան կաճառ, Pennsylvania Abolition Society?[8], Փարիզի գյուղատնտեսական ընկերություն?[9], Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա?[10], Թուրինի գիտութիւններու կաճառ[6], Մասոնականութիւն[11] և Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա?
Ամուսին Դեբորա Ռիդ Ֆրանկլին?
Ծնողներ հայր՝ Ջոսիա Ֆրանկլին?, մայր՝ Աբիա Ֆոլգեր?
Երեխաներ Ուիլյամ Ֆրանկլին?, Ֆրենսիս Ֆոլջեր Ֆրանկլին? և Սարա Ֆրանկլին Բաչ?
Ստորագրութիւն

Պենճամին Ֆրանքլին (17 Յունուար 1706(1706-01-17)[2][3][4][…], Պոսթըն, Մասաչուսեթսյան ծոցի գավառ[5][6][3] - 17 Ապրիլ 1790(1790-04-17)[2][3][4][…], Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա[5][6]): Ամերիկացի քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ, գիտնական, գիւտարար, լրագրող, հրատարակիչ։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու հիմնադիր հայրերէն մէկը։

Պենճամին Ֆրանքլինը միակն է հիմնարար հայրերէն, որ դրած է իր ստորագրութիւնը բոլոր երեք կարեւորագույն պատմական փաստաթղթերուն վրայ, որոնք ԱՄՆ-ի անկախ պետութեան ձեւաւորման որպէս անկախութեան հռչակագիր, ԱՄՆ Սահմանադրութիւն եւ Փարիզեան երկրորդ հաշտութեան պայմանագիր (1783 թ.), որով պաշտօնապէս աւարտեցաւ հիւսիսային Ամերիկայի մէջ 13 բրիտանական գաղութներու՝ Մեծ Բրիտանիայէն անկախութեան համար պատերազմը։ Պենճամին Ֆրանքլինի դիմանկարը պատկերուած է ԱՄՆ Դաշնային պահուստներու համակարգի 100 տոլարնոց թղթադրամին վրայ, 1914 թուականէն։

Կենսագրութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պենճամին Ֆրանքլինը ծնած է 1706 թուականի Յունուարի 7-ին Պոսթընի մէջ։ 15-րդ երեխան էր 17 երեխա ունեցող ընտանիքին։ Հայրը Անգլիայէն գաղթած արհեստաւոր Ջոզայա Ֆրանքլինն էր, որ կը զբաղէր օճառի եւ մոմերու պատրաստմամբ։ Ուսում ստացած է ինքնուրոյն։ Հայրը շատ կը ցանկար, որ Ֆրանքլինը դպրոց յաճախէ, սակայն գումարը բաւեց միայն երկու տարուայ համար։ 12 տարեկանէն ան կը սկսի աշխատիլ իր եղբօր՝ Ջեմսի տպագրատան մէջ որպէս աշակերտ․ յետագային տպագրութիւնը անոր հիմնական մասնագիտութիւնն էր երկար տարիներ։

1726-1728 թուականներուն ապրած է Լոնտոնի մէջ։ 1727 թուականին Ֆիլատելֆիայի մէջ հիմնած է սեփական տպագրատունը։ Հրատարակած է «Փենսիլվանեան թերթ» («Pennsylvania Gazette» 1729-1748), 1732-1758 թուականներուն՝ «Թշուառ Ռիչըրտի ալմանախ» («Poor Richard's Almanack») տարեգիրքը։

1728 թուականին Պենճամին Ֆրանքլինը կը հիմնէ Ֆիլատելֆիայի արհեստաւորներու եւ առեւտրականներու բանավէճի խմբակ, որ 1743 թուականին վերածուած է ամերիկեան փիլիսոփայութեան կեդրոնի։ 1731 թուականին հիմնած է Ամերիկայի առաջին հանրային գրադարանը, 1743 թուականին՝ ամերիկեան փիլիսոփայութեան կեդրոնը, 1751 թուականին՝ Ֆիլատելֆիայի ակադեմիան, որ հիմքը եղած է Փենսիլվանիայի համալսարանին։ 1737 թուականէն մինչեւ 1753 թուականը եղած է Փենսիլվանիայի, 1753-1774 թուականներուն՝ հիւսիս-ամերիկեան բոլոր գաղութներու փոստապետը։

Ֆրանքլինը 1754 թուականին Ալպանիայի մէջ հրաւիրուած գաղութներու ներկայացուցիչներու առաջին գոնկրէսի նախաձեռնողներէն էր, ուր առաջարկած է գաղութներու միաւորման ծրագիր։ 1757-75 (բացի 1762-65) թուականներուն հիւսիս-ամերիկեան գաղութներու ներկայացուցիչն էր Լոնտոնի մէջ։ Անկախութեան պատերազմը սկսելէն յետոյ վերադարձած է հայրենիք, ընտրուած է 2-րդ մայր-ցամաքային քոնկրէսի անդամ, մասնակցած է 1776 թուականի Անկախութեան հռչակագիրի նախապատրաստման գործին։ 1776 թուականին մեկնած է Ֆրանսա, որպես դեսպան՝ Ամերիկայի եւ Ֆրանսայի միջեւ համաձայնագիրի կնքման նպատակով։ Նպաստած է ԱՄՆ-ի միջազգային դրութեան ամրապնդման եւ ֆրանս-ամերիկեան դաշինքի կնքումին։ 1785 թուականին ընտրուած է Փենսիլվանիա նահանգի Օրէնսդիր ժողովի նախագահ։ Մասնակցած է ԱՄՆ սահմանադրութեան մշակման աշխատանքներուն։

Բազմաթիւ երկիրներու ակադեմիաներու անդամ ընտրուած է, այդ կարգին եւ Ռուսաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի (1789 թ. Սեն Բեթերսպուրկի ակադեմիայի, առաջին ամերիկացի անդամ)։ Ան մասոն էր եւ կը մտնէր ամէնամեծ մասոնական «Ինը քոյրեր» խմբակին մեջ։ Ամերիկեան սահմանադրութեան հիմնադիրներէն մէկն է (1787 թ.)։

Ֆրանքլինը մահացած է 1790 թուականի Ապրիլի 17-ին։ Ֆիլատելֆիայի մէջ անոր թաղման ներկայ գտնուած է շուրջ 20 հազար մարդ։

Հայեացքներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆրանքլինի քաղաքական հայեացքներուն մէջ յստակ կ'երեւին մարդու բնական ու անկապտելի իրաւունքներու՝ կեանքի, ազատութեան, սեփականութեան վերաբերեալ աշխարհընկալումը։ Պետութեան հիմք համարելով հասարակական դաշինքը, Ֆրանքլինը նկատած էր, որ կառավարութեան կողմէ զայն խախտելու պարագային, ժողովուրդն իրաւունք ունէր ապստամբելու։ Ֆրանքլին կը դատապարտէր ստրկութիւնը, կը պաշտպանէր ազգային փոքրամասնութիւններու իրաւունքները, կողմ էր բոլոր նահանգներու ֆեդերացիային՝ տեղական լայն ինքնավարութեան պահպանումով, համընդհանուր ընտրական իրաւունքին, եւայլն։

Ֆրանքլինն ինքնիրեն կը համարէր դեիստ եւ քրիստոնեայ։

Դեսպան Ֆրանսայի մէջ (1776–1785)[12]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

26 Հոկտեմբեր 1776-ին, Ֆրանքլին Ֆրանսա ուղարկուեցաւ որպէս Միացեալ Նահանգներու լիազօր ներկայացուցիչ։ Ան իրեն հետ որպէս քարտուղար տարաւ իր 16 տարեկան թոռը՝ Ուիլիամ Թեմփըլ Ֆրանքլինը։ Անոնք բնակեցան Փարիզի արուարձաններէն Փասիի (Passy) մէջ գտնուող տան մը մէջ, որ անոնց տրամադրած էր Միացեալ Նահանգներուն սատարող Ժաք-Տոնասիէն Լը Ռէյ տը Շօմոնը (Jacques-Donatien Le Ray de Chaumont)։ Ֆրանքլին Ֆրանսա մնաց մինչեւ 1785 թուականը։ Ան մեծ յաջողութեամբ վարեց իր երկրին գործերը ֆրանսական պետութեան հետ, որուն մէջ կը մտնէին 1778-ին կենսական ռազմական դաշինքի մը ապահովումը, 1783-ի Փարիզի դաշնագիրի ստորագրումը եւ բրիտանացիներու դէմ զանազան գաղտնի գործողութիւններու ղեկավարումը, ներառեալ՝ Ճոն Փոլ Ճոնսի ծովահենային գործունէութիւնը[13]։

Ֆրանսայի մէջ իր գործընկերներուն թուին էր Օնորէ Կապրիէլ Ռիքէթին՝ Միրապոյի կոմսը (Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau)՝ Ֆրանսական յեղափոխութեան գրող, հռետոր եւ պետական գործիչ, որ 1791-ին ընտրուեցաւ Ազգային Ժողովի նախագահ։ 1784 Յուլիսին, Ֆրանքլին հանդիպեցաւ Միրապոյի հետ եւ անանուն նիւթեր տրամադրեց, զորս ֆրանսացին օգտագործեց իր առաջին ստորագրեալ աշխատութեան մէջ, որ կը կոչուէր՝ Considerations sur l'ordre de Cincinnatus (Խորհրդածութիւններ Սինսինաթուսի կարգին շուրջ)։ Այս հրատարակութիւնը կը քննադատէր Միացեալ Նահանգներու մէջ հաստատուած «Սինսինաթուսի ընկերակցութիւնը»։ Ֆրանքլին եւ Միրապօ զայն կը նկատէին «ազնուականական կարգ», որ անհամատեղելի էր նոր հանրապետութեան հաւասարարական (էկալիտար) գաղափարներուն հետ[14]։

Ֆրանսա մնացած տարիներուն ան գործօն էր որպէս որմնադիր (ֆրիմէյսըն)՝ 1779-էն մինչեւ 1781 թուականը ծառայելով որպէս «Les Neuf Sœurs» (Ինը Քոյրեր) օթեակի պատուելի վարպետ։ 1784-ին, երբ Ֆրանց Մեսմերը (Franz Mesmer) սկսաւ հանրայնացնել «կենդանական մագնիսականութեան» իր տեսութիւնը, որ շատերու կողմէ վիրաւորական կը նկատուէր, Լուի ԺԶ-ն յանձնաժողով մը նշանակեց զայն քննելու համար։ Անոր անդամներուն թուին էին քիմիագէտ Անթուան Լաւուազիէն, բժիշկ Ժոզեֆ-Ինեաս Կիյոթէնը աստղագէտ Ժան Սիլվէն Պային եւ Ֆրանքլինը։ Կատարելով «կոյր փորձարկումներ»՝ յանձնախումբը եզրակացուց, որ մեսմերականութիւնը կը թուէր ազդել միայն այն ատեն, երբ ենթակաները ակնկալութիւն ունէին, ինչ որ վարկաբեկեց մեսմերականութիւնը եւ դարձաւ «փլասեպօ»-ի (placebo) ազդեցութեան առաջին մեծ ցուցադրութիւնը, որ այն ժամանակ կը նկարագրուէր որպէս «երեւակայութիւն»։ 1781-ին ան ընտրուեցաւ Արուեստներու եւ Գիտութիւններու Ամերիկեան Ակադեմիայի անդամ։

Ֆրանքլինի ջատագովութիւնը կրօնական հանդուրժողականութեան ի նպաստ Ֆրանսայի մէջ, նպաստեց ֆրանսացի փիլիսոփաներու եւ քաղաքական գործիչներու փաստարկներուն, որոնց արդիւնքով Լուի ԺԶ-ն 1787 Նոյեմբերին ստորագրեց Վերսայի հրովարտակը։ Այս հրովարտակը փաստօրէն չեղեալ յայտարարեց Ֆոնթենպլոյի հրովարտակը, որ ոչ-կաթողիկէներուն կը զրկէր քաղաքացիական կարգավիճակէ եւ իրենց հաւատքը բացայայտօրէն դաւանելու իրաւունքէն[15]։

Ֆրանքլին նաեւ ծառայեց որպէս Ամերիկայի դեսպան Շուէտի մէջ, թէեւ երբեք չայցելեց այդ երկիրը։ Ան բանակցեցաւ դաշնագիրի մը շուրջ, որ ստորագրուեցաւ 1783 Ապրիլին։ 1783 Օգոստոս 27-ին, Փարիզի մէջ, ան ականատես եղաւ աշխարհի առաջին ջրածնային օդապարիկի թռիչքին։ «Լը Կլոպ» (Le Globe) օդապարիկին, որ ստեղծուած էր փրոֆեսէօր Ժաք Շարլի (Jacques Charles) եւ Ռոպէր եղբայրներուն կողմէ, կը հետեւէր հսկայ բազմութիւն մը, երբ այն բարձրացաւ Մարսեան դաշտէն (Champ de Mars, ուր այժմ կը գտնուի Էյֆէլեան աշտարակը)։ Ֆրանքլին այնքան խանդավառուեցաւ, որ նիւթապէս բաժանորդագրուեցաւ յաջորդ ծրագիրին՝ մարդուժով ղեկավարուող ջրածնային օդապարիկի կառուցման համար։ 1783 Դեկտեմբեր 1-ին, Ֆրանքլին նստած էր պատուաւոր հիւրերու համար նախատեսուած յատուկ տարածքին մէջ, երբ օդապարիկը թռիչք առաւ Թիւիլըրիի պարտէզէն (Jardin des Tuileries)՝ Շարլի եւ Նիքոլա-Լուի Ռոպէրի կողմէ ղեկավարուելով։ Ուոլթըր Այզըքսըն կը նկարագրէ ճատրակի խաղ մը Ֆրանքլինի եւ Պուրպոնի դքսուհիին միջեւ. «Դքսուհին քայլ մը կատարեց, որով անզգուշաբար վտանգի տակ դրաւ իր թագաւորը։ Արհամարհելով խաղի կանոնները՝ Ֆրանքլին անմիջապէս վերցուց զայն։ —Ա՛հ,— ըսաւ դքսուհին,— մենք թագաւորները այդպէս չենք վերցներ։ —Ֆրանքլին պատասխանեց իր հռչակաւոր կատակով. —Ամերիկայի մէջ մենք այդպէս կ'ընենք»[16]։

Գիտական աշխատանք[17]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1756-ին, Ֆրանքլին անդամ դարձած էր Արուեստներու, Արտադրութեանց եւ Առեւտուրի Խրախուսման Ընկերութեան (այժմ՝ Արուեստներու Թագաւորական Ընկերութիւն՝ RSA), որ հիմնադրուած էր 1754-ին։ 1775-ին Միացեալ Նահանգներ իր վերադարձէն ետք, ան դարձաւ Ընկերութեան թղթակից անդամը՝ շարունակելով սերտ կապ պահպանել։ Արուեստներու Թագաւորական Ընկերութիւնը 1956-ին հաստատեց «Պենճամին Ֆրանքլինի մետալ»-ը՝ նշելու համար անոր ծննդեան 250-ամեակը եւ RSA-ի իր անդամակցութեան 200-ամեակը:

Բնական փիլիսոփայութեան (որ այսօր ընդհանուր առմամբ կը կոչուի գիտութիւն) ուսումնասիրութիւնը զինք ներգրաւեց իրարու յաջորդող ծանօթներու շրջանակներու մէջ։ Օրինակ՝ Ֆրանքլին Պիրմինկհամի Լուսնային Ընկերութեան (Lunar Society of Birmingham) թղթակից անդամ էր: 1759-ին, Սենթ Էնտրիւզի Համալսարանը (University of St Andrews) անոր շնորհեց պատուաւոր դոկտորի կոչում՝ ի գնահատումն իր իրագործումներուն։ 1759 Հոկտեմբերին, անոր շնորհուեցաւ Սենթ Էնտրիւզի Շրջանի Ազատ քաղաքացիի (Freedom of the Borough) կոչումը։ Ան նաեւ պատուաւոր դոկտորի կոչում ստացաւ Օքսֆորտի Համալսարանին կողմէ 1762-ին։ Այս պատիւներուն պատճառով, անոր յաճախ կը դիմէին որպէս «Տոքթ. Ֆրանքլին»։

1768-ին, երբ կը բնակէր Լոնտոն, ան հնչիւնային այբուբեն մը մշակեց իր «Նոր այբուբենի մը ծրագիրը եւ ուղղագրութեան բարեփոխուած եղանակը» (A Scheme for a new Alphabet and a Reformed Mode of Spelling) աշխատութեան մէջ։ Այս բարեփոխուած այբուբենը դուրս ձգեց վեց տառեր, որոնք ան աւելորդ կը նկատէր (c, j, q, w, x, եւ y), եւ զանոնք փոխարինեց վեց նոր տառերով՝ այնպիսի հնչիւններու համար, որոնք, ըստ իրեն, սեփական տառ չունէին։ Այս այբուբենը երբեք չընդունուեցաւ, եւ ի վերջոյ ան կորսնցուց իր հետաքրքրութիւնը[18]։

Ֆրանքլինը մշակոյթի մէջ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քանդակագործութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գեղանկարչութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փոստապետ[19]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամերիկեան առաջին փոստադրոշմը՝ թողարկուած 1847-ին՝ ի պատիւ Ֆրանքլինի։

Անցագիր մը՝ ստորագրուած Գլխաւոր Փոստապետ Բենիամին Ֆրանքլինի կողմէ, Ուիլիամ Կոտարտին իրաւասութիւն կու տար ճամբորդելու ըստ անհրաժեշտութեան՝ փոստային երթուղիները քննելու, տեսչութեան ենթարկելու եւ նամակատարութիւնը պաշտպանելու համար։

Լայնօրէն ճանչցուած իբրեւ տպագրիչ եւ հրատարակիչ՝ Ֆրանքլին 1737-ին նշանակուեցաւ Ֆիլատելֆիոյ փոստապետ՝ վարելով այդ պաշտօնը մինչեւ 1753 թուականը, երբ ան եւ հրատարակիչ Ուիլիամ Հանթըրը (William Hunter) նշանակուեցան Բրիտանական Հիւսիսային Ամերիկայի գլխաւոր փոստապետի տեղակալներ (առաջինը, որոնք վարեցին այս պաշտօնը)։ (Համատեղ նշանակումները այդ ժամանակ սովորական էին քաղաքական պատճառներով)։ Ան պատասխանատու էր բրիտանական գաղութներուն համար՝ Փենսիլուանիայէն դէպի հիւսիս եւ արեւելք, մինչեւ Նիւֆաունտլենտ (Newfoundland) կղզին։ Տեղական եւ արտագնայ նամակներու փոստատուն մը հիմնուած էր Հալիֆաքսի մէջ՝ տեղացի գրենական պիտոյքներու վաճառական Բենիամին Լիի կողմէ, 23 Ապրիլ 1754-ին, բայց ծառայութիւնը անկանոն էր։ Ֆրանքլին Հալիֆաքսի մէջ 9 Դեկտեմբեր 1755-ին բացաւ առաջին փոստատունը, որ կանոնաւոր, ամսական դրութեամբ փոստային ծառայութիւն կը մատուցէր։ Միեւնոյն ժամանակ, Հանթըրը դարձաւ Ուիլիամսպուրկի (Վիրճինիա) փոստային կառավարիչը եւ կը վերահսկէր Անափոլիսէն դէպի հարաւ գտնուող տարածքները։ Ֆրանքլին վերակազմակերպեց ծառայութեան հաշուապահական համակարգը եւ բարելաւեց առաքման արագութիւնը Ֆիլատելֆիոյ, Նիւ Եորքի եւ Պոսթընի միջեւ։ Մինչեւ 1761 թուական, այս արդիւնաւէտութիւնը յառաջացուց գաղութային փոստատան առաջին շահոյթները։

Երբ Նոր Ֆրանսայի հողերը 1763-ին Փարիզի դաշնագիրով զիջեցան բրիտանացիներուն, անոնց տարածքին մէջ ստեղծուեցաւ բրիտանական Քեպեք նահանգը, եւ Ֆրանքլին տեսաւ փոստային ծառայութեան ընդլայնումը Մոնրէալի, Թրուա-Ռիվիէրի, Քեպեք քաղաքի եւ Նիւ Եորքի միջեւ։ Իր պաշտօնավարութեան մեծ մասը ան ապրեցաւ Անգլիոյ մէջ (1757-էն 1762, եւ դարձեալ 1764-էն 1774)՝ իր պաշտօնավարութեան շրջանի մօտաւորապէս երեք քառորդը։ Ի վերջոյ, Ամերիկեան յեղափոխութեան ընթացքին ապստամբներու դատին հանդէպ անոր ունեցած համակրանքը պատճառ դարձաւ, որ ան պաշտօնանկ ըլլայ 31 Յունուար 1774-ին։

26 Յուլիս 1775-ին, Երկրորդ Մայրցամաքային Քոնկրեսը հիմնեց Միացեալ Նահանգներու Փոստատունը եւ Ֆրանքլինը նշանակեց իբրեւ Միացեալ Նահանգներու առաջին գլխաւոր փոստապետ։ Ան տասնամեակներ շարունակ փոստապետ եղած էր եւ այդ պաշտօնին համար բնական ընտրութիւն էր։ Ան նոր վերադարձած էր Անգլիայէն եւ նշանակուեցաւ Քննիչ Յանձնախումբի նախագահ՝ փոստային համակարգ հիմնելու համար։ Յանձնախումբի զեկոյցը, որ նախատեսեց ամերիկեան 13 գաղութներու համար գլխաւոր փոստապետի նշանակումը, քննարկուեցաւ Մայրցամաքային Քոնկրեսի կողմէ Յուլիս 25-ին եւ 26-ին։ 26 Յուլիս 1775-ին Ֆրանքլին նշանակուեցաւ գլխաւոր փոստապետ՝ առաջինը, որ նշանակուեցաւ Մայրցամաքային Քոնկրեսի օրով։ Անոր աշակերտը՝ Ուիլիամ Կոտարտը, կը կարծէր, որ իր գաղափարները մեծապէս նպաստած են փոստային համակարգի ձեւաւորման, եւ պաշտօնը պէտք է իրեն տրուէր, բայց ան յարգանքով զիջեցաւ զայն Ֆրանքլինին, որ իրմէ 36 տարիով մեծ էր։ Ֆրանքլին, այնուամենայնիւ, Կոտարտը նշանակեց Փոստերու Տեսուչ, անոր տուաւ ստորագրուած անցագիր մը եւ յանձնարարեց քննել ու տեսչութեան ենթարկել տարբեր փոստատուներն ու փոստային երթուղիները՝ ըստ իր հայեցողութեան։ Նորաստեղծ փոստային համակարգը դարձաւ Միացեալ Նահանգներու Փոստատունը՝ համակարգ մը, որ կը շարունակէ գործել մինչեւ այսօր։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 http://www.benjamin-franklin-history.org/poor-richards-almanac/
  2. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  3. 1 2 3 4 5 6 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1995.
  4. 1 2 3 4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 1 2 3 4 Франклин Бенджамин // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. 1 2 3 4 5 www.accademiadellescienze.it
  7. ↑ https://www.archives.gov/founding-docs/founding-fathers
  8. ↑ Jackson S. Memoir of Isaac Parrish, M.D., read to the College of Physicians of Philadelphia, February 2, 1853 — Ֆիլատելֆիա: J. B. Lippincott & Co., 1853.
  9. ↑ Bibliothèque nationale de France Record #119034658 // BnF catalogue général — Paris: BnF.
  10. ↑ Elenco cronologico Soci Stranieri — ANSXL.
  11. ↑ Benjamin Franklin
  12. ↑ (անգլերեն) Benjamin Franklin, 2026-06-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Franklin&oldid=1359732941, վերցված է 2026-06-26
  13. ↑ "The Founding Fathers of American Intelligence" https://www.cia.gov/resources/csi/static/The-Founding-Fathers-of-American-Intelligence-
  14. ↑ "Book of Members, 1780–2010: Chapter F" (PDF). American Academy of Arts and Sciences. Archived (PDF) from the original on October 9, 2022. Retrieved July 28, 2014.
  15. ↑ Encyclopedia of the Age of Political Ideals, Edict of Versailles (1787), downloaded 29 January 2012
  16. ↑ Isaacson 2003, p. 372.
  17. ↑ (անգլերեն) Benjamin Franklin, 2026-06-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Franklin&oldid=1359732941, վերցված է 2026-06-26
  18. ↑ Stamp, Jimmy. "Benjamin Franklin's Phonetic Alphabet". Smithsonian Magazine. Retrieved May 11, 2026.
  19. ↑ (անգլերեն) Benjamin Franklin, 2026-06-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Franklin&oldid=1359732941, վերցված է 2026-06-25
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Պենճամին_Ֆրանքլին&oldid=253002» էջէն