Յովհաննէս Տէրոյենց

Jump to navigation Jump to search
Յովհաննէս Տէրոյենց
Ծնած է 1801 թուականին
Ծննդավայր Պրուսա
Վախճանած է 6 Յունիս 1888(1888-06-06) (86 տարեկանում)
Մասնագիտութիւն հրապարակախօս

Յովհաննէս «պատուելի» Զամուրճեան, Տէրոյենց, ծնած է 1801 թուականին Պրուսայի մէջ։ Վերջին ներկայացուցիչներէն մէկն է մինչեւ 1850-ական թուականներուն սերոնդին, որ տարբեր մտայնութեանց, ճաշակներու եւ շրջապատի մէջ արժեցուց իր շնորհները, առաւելաբար կրոնական հետաքրքրութիւններով։ Յարութիւն Գ. Մրմրեան, որ ամէնէն աւելի զբաղած է Տերոյենցի մարդը եւ անոր գործը ներկայացընելու աշխատանքով, զայն կէ յաջորդէ «աշխարհիկ Վանական»: Արփիար Արփիարեան, զայն կը նկատէ «կրօնասիրութիւնը կրօնամոլութեան տարած հռչականուն աստուածաբան»: Կարելի չէ իր անումը անջատել ամիրաներու, հոգեւորականութեան եւ ԺԹ. դարու առաջին կիսու աւագանիի սերունդէն, որուն հաշտ եւ հաւատարիմ մնաց իր պահպանողական ոգիով եւ համոզումներով, եւ զորս պաշտպանեց՝ նոր գողափարներու ջատաքով երիտասարդութեան դէմ։ Հըմուտ մարդու տիպարն էր այդ օրերուն, ոչ անշուշտ այն իմաստով, որով մենք կ'ըմբռնենք այդ բառը՝ այսօր։ Ինքնաշխատութեամբ, մինչեւ իր օրերու հայ կեանքը, ապրումները եւ պահանջները ճանչնալու գնով էր մանաւանդ՝ որ կը դառնար տոկուն արժէք, հեղինակութեան, վճռական տեսակէտներու եւ ամուր համոզումներու տէր մարդ։ Հաիւրյիսունէ աւելի կը նկատուին ինքնագիր թէ թարգմանածոյ, գրաբակ թէ աշխարհաբար, տպարեալ թէ անտիպ իր հատորները, որոնք, սակայն, չեն կարդացուիր այսօր։ Անոնց մեծամասնութիւնը դրդուած է Հայաստանեայց եկեղեցիի ուղղաբափառութեան խոր հաւատքէն ու զայն կաթոլիկութեան եւ բողոքականութեան դէմ պաշտպանելու փութկոտութենէն, կիրքի՝ համազօր գուրգուրանքէն։ Այս մաքրակրօնութիւնը առաքինութիւն պարտադրեց միշտ, նոյնիսկ իր հակառակորդներուն։ Կրթութեան, ընկերային պատշանութեանց եւ բարոյական կացողութիւններու մասին ալ ունի խորհրդածական էջեր, աշխարհաբարի խակ ու նախնական որակով մ։ 1884 թուականին հրատարակած է ««բասքալայ խորհրդածութիւնք» Թարքմանածոյ գործը, որ նիշ մըն է իր գրական նախասիրութեաց եւ ախորժներուն տեսակէտով։ 1846-1852՝ տարուան մը ընդմիջումով (1849), վարած է խմբագրութիւն «Հայաստան»ի, գործակցութեամբ Մկրտիչ Աղաթոնի։ Համաձաայն ժամանակիցներու, ծանօթ էր տասնէ աւելի լեզուներու, եւ հեղինակութիւն մըն էր դաւանական, աստուածաբանական եւ եկեղեցական հարցերու մէջ։ Անտեղիտալի աւանդապաշտ մը եւ պահպանողական մարդու տիպար մը մնաց՝ մինչեւ իր մահը[1]:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, հ. հատոր Բ, Հալէպ, էջ էջ112։