Հելէն Քելլըր

Հելէն Ատամս Քելլըր; անգլերէն՝ Helen Adams Keller
Ծննդեան անուն	անգլերէն՝ Helen Adams Keller
Ծնած է	27 Յունիս 1880
Ծննդավայր	Տասկամբիա, Ալապամա, ԱՄՆ
Մահացած է	1 Յունիս 1968
Մահուան վայր	Իստոն և Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն	ԱՄՆԱՄՆ
Կրօնք	The New Church?
Ուսումնավայր	Ռետքլիֆ Քոլէճ եւ Հարվարտ Համալսարան
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Իմ կյանքի պատմությունը? և The Frost King?
Մասնագիտութիւն	գրագէտ, հռետոր, ակնարկագիր, քաղաքական ակտիվիստ, արհմիութենական գործիչ, խաղաղասէր, սուֆրաժիստ, լեզուաբան և ինքնակենսագիր
Անդամութիւն	Աշխարհի արդյունաբերական աշխատողներ?, Արուեստի եւ գրականութեան ամերիկեան ակադեմիա և Ազգային կանանց կուսակցություն?
Կուսակցութիւն	Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցություն?
Ծնողներ	Արթուր եւ Քէյթ Քելլըր
	Ստորագրութիւն;

Հելէն Ատամս Քելլըր (անգլերէն՝ Helen Adams Keller, 27 Յունիս 1880, Տասկամբիա - 1 Յունիս 1968, Իսթըն), կոյր եւ խուլ ամերիկացի գրող, հասարակական գործիչ, ուսուցչուհի։ Ան եղած է առաջին կոյր եւ խուլ անձնաւորութիւնը, որ ստացած է պաքալորէայի աստիճան արուեստի բնագաւառին մէջ^[2]: Քելլըրի ուսուցչուհին՝ Էնն Սալիւանը սորվեցուց աղջնակին հաղորդակցիլ արտաքին աշխարհին հետ։ Այս պատմութիւնը ներկայացուած է հանրայայտ The Miracle Worker (Հրաշքներ Գործողը) ֆիլմին մէջ։

Վաղ Մանկութիւն

Հելէն Ատամս Քելլըրը ծնած է 27 Յունիս 1880-ին, Տասկամբիայի մէջ (Ալապամա, ԱՄՆ), Արթուր եւ Քէյթ Ատամս Քելլըրներու ընտանիքին մէջ։ Անոր ընտանիքը կ'ապրէր Այուի Կրին կալուածքին վրայ^[3], որ կառուցած էր Հելէնի պապը տասնամեակներ առաջ^[4]։

Հելէն Քելլըրը չէր ծնած կոյր եւ խուլ։ 19 ամսու հասակին ան հիւանդացաւ հիւանդութեամբ մը, որ բժիշկները ախտորոշեցին իբրեւ «ստամոքսի ու գլխուղեղի անօթներու խցանում»։ Ամենայն հաւանականութեամբ խօսքը քութեշի կամ ուղեղի կարծր թաղանթի բորբոքման (մենինժիթ) մասին էր։ Հիւանդութիւնը կարճատեւ էր, սակայն անոր մօտ յառաջացուց կուրութիւն եւ խլութիւն։ Այդ ժամանակ ան քիչ թէ շատ կը հաղորդակցէր վեցամեայ Մարթա Ուաշինկթընի^[5] հետ, որ ընտանեկան խոհարարի դուստրն էր. Մարթան կը հասկնար Հելէնի նշանները։ Եօթը տարեկան հասակին ան ունէր մօտ 60 նշաններ, որոնց օգնութեամբ կը հաղորդակցէր իր ընտանիքի անդամներուն հետ։

1886-ին, անոր մայրը, ոգեշնչուած Չարլզ Տիքընսի Ամերիկեան պատմութիւններ ստեղծագործութեան կերպարներէն մէկով` Լաուրա Պրիտմանով, որ նոյնպէս խուլ ու համր էր, սակայն յաջողութեամբ ստացած էր կրթութիւն, Հելէնին հօր ուղեկցութեամբ ուղարկեց ԼՕՌ մասնագէտ, բժիշկ Ճուլիան Քիսոլմի մօտ^[6]: Վերջինս անոնց ծանօթացուց Ալեքսանդր Պելի հետ, որ այդ ժամանակ կ'աշխատէր խուլ երեխաներու հետ։ Պելը խորհուրդ տուաւ դիմել Փերքինսի կոյրերու դպրոց (Հարաւային Պոսթոն, Պոսթոն, Մասաչուսեթս), ուր կրթութիւն ստացած էր նաեւ Լաուրա Պրիտմանը։ Մայքլ Անականոսը` դպրոցի տնօրէնը, խնդրեց դպրոցի շրջանաւարտ, քսանամեայ Էնն Սալիւանին, որ նոյնպէս տեսողութեան հետ խնդիրներ ունէր, դառնալ Հելէնի ուսուցչուհին։ Ատիկա 49 տարի տեւած բարեկամութեան սկիզբն էր։

Էնն Սալիւանը ժամանեց Քելլըրի տուն 1887-ի Մարտին եւ անմիջապէս սկսաւ ուսուցանել Հելէնին հաղորդակցիլ` բառերը նշաններու միջոցով ափի մէջ հաղորդելով։ Քելլըրը սկիզբէն չէր հասկնար, որ ամէն մէկը ունի իր անուանումը։ Քելլըրի մօտ բեկումնային եղաւ յաջորդ ամիսը, երբ ան հասկցաւ, որ շարժումները, որոնք ուսուցչուհին կ'ընէր Հելէնի ձեռքի ափի մէջ` միաժամանակ միւս ձեռքի վրայ պաղ ջուր լեցնելով, կը նշանակէր «ջուր»։ Այդ օրէն սկսած Հելէնը կը պահանջէր ուսուցչուհիէն իրեն սորվեցնել նորանոր իրերու անուանումներ։

Ձախ աչքի ներընկածութեան պատճառով Հելէնը միշտ կը լուսանկարուէր աջ կողմէն։ Հասուն տարիքին անոր երկու աչքերն ալ փոխարինուեցան ապակեայ ակնագնդերով` «բժշկական եւ գեղեցկագիտական պատճառներով»^[7]:

Կրթութիւն

1888 թ.-ի Մայիսէն Քելլըրը յաճախեց Փերքինսի Կոյրերու Դպրոց։ 1894-ին Հելէնը եւ Էնն Սալիւանը տեղափոխուեցան Նիւ Եորք, որպէսզի Հելէնը յաճախէ Ռայթ-Հիւմասոնի խուլերու դպրոց։ 1896-ին անոնք վերադարձան Մասաչուսեթս եւ Հելէնը ընդունուեցաւ Ուեսթոնի քեմպրիճեան իգական դպրոց։ 1900-ին ան ընդունուեցաւ Ռետքլիֆի դպրոց։ Անոր երկրպագու Մարք Թուէնը Հելէնը ներկայացուց «Սթանտարտ Օյլ» ընկերութեան բաժնետէր Հէնրի Ռոճըրսին, որ իր կնոջ հետ միասին վճարեց Հելէնի կրթութեան համար։ 1904-ին 24 տարեկան հասակին Քելլըրը աւարտեց Ռետքլիֆի դպրոցը` դառնալով առաջին կոյր եւ խուլ անձնաւորութիւնը, որ ստացաւ պաքալորէայի աստիճան արուեստի բնագաւառին մէջ։ Ան կը թղթակցէր աւստրիացի փիլիսոփայ եւ մանկավարժ Վիլհելմ Երուսաղէմի հետ, որ առաջիններէն էր, որ բացայայտեց Հելէնի գրական տաղանդը^[8]:

Գործեր^[9]

Քելլըր գրած է ընդհանուր առմամբ 12 հրատարակուած գիրք եւ քանի մը յօդուած։ Իր ամէնաուշ գրութիւններէն մէկը, 11 տարեկան հասակին, Սառնամանիքի Թագաւորը (The Frost King, 1891) պատմուածքն էր։ Ամբաստանութիւններ եղան, թէ այս պատմուածքը գրագողութիւն էր Մարկարէթ Քանպիի Սառնամանիքի Փերրիները (The Frost Fairies) գործէն։ Հարցին շուրջ կատարուած քննութիւն մը յայտնաբերեց, որ ամբաստանութիւնները ճիշդ էին։ Այսուհանդերձ, Փերքինզ դպրոցի տնօրէն Մայքլ Անանոս կարծեց, որ Քելլըր թերեւս ապրած էր «ծածկայ յիշhողութեան» (cryptomnesia) դէպք մը, այսինքն՝ Քանպիի պատմուածքը իրեն համար կարդացուած էր, բայց ինք մոռցած էր զայն, մինչդեռ յիշողութիւնը մնացած էր իր ենթագիտակցութեան մէջ։

22 տարեկանին, Սալիվանի եւ Սալիվանի ամուսնոյն՝ Ճոն Մէյսիի օգնութեամբ, Քելլըր հրատարակեց իր ինքնակենսագրութիւնը՝ Իմ Կեանքիս Պատմութիւնը (The Story of My Life, 1903)։ Անիկա կը պատմէ իր կեանքի պատմութիւնը մինչեւ 21 տարեկան հասակը եւ գրուած է համալսարանական տարիներուն։ 1907-ին գրած յօդուածի մը մէջ Քելլըր հանրութեան ուշադրութեան յանձնեց այն փաստը, որ մանկական կուրութեան բազմաթիւ դէպքեր կարելի էր կանխարգիլել՝ իւրաքանչիւր նորածին երեխայի աչքերը ախտահանիչ լուծոյթով լուալով։ Այդ ատեն բժիշկներու եւ մանկաբարձներու միայն փոքր մէկ մասը կը նախաձեռնէր ասոր։ Քելլըրի ջատագովութեան շնորհիւ, առողջապահական այս ողջամիտ միջոցառումը արագօրէն եւ լայնօրէն որդեգրուեցաւ։

1908-ին Քելլըր գրեց Աշխարհը Ուր Կը Բնակիմ (The World I Live In) գիրքը, որ ընթերցողներուն պատկերացում տուաւ աշխարհի հանդէպ իր ունեցած զգացումներուն մասին։ Խաւարէն Դուրս (Out of the Dark) ընկերվարութեան մասին փորձագրութիւններու շարքը հրատարակուեցաւ 1913-ին։

Աղբիւրներ

↑ Online Biographical Dictionary of the Woman Suffrage Movement in the United States / T. Dublin, K. K. Sklar — Alexander Street Press.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66663817'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8031363'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4720170'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7789072'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27450539'></a>
↑ «Helen Keller FAQ»։ Perkins School for the Blind
↑ «Virtual tour of [http://en.wikipedia.org/wiki/Ivy_Green Ivy Green], Helen Keller's birthplace»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2008-07-05-ին։ արտագրուած է՝ 2016-06-01
↑ Nielsen, Kim (2007), «The Southern Ties of Helen Keller», Journal of Southern History 73 (4)
↑ «The Story of My Life, by Helen Keller - discusses Martha Washington»։ Project Gutenberg։ էջ 11։ արտագրուած է՝ 2010 թ․ մարտի 7
↑ Worthington W. Curtis։ A Family Album: Men Who Made the Medical Center (Medical University of South Carolina հրտրկթն․)։ ISBN 978-0-87152-444-7
↑ Herrmann Dorothy (1998)։ Helen Keller: A Life։ New York, NY: Knopf։ ISBN 978-0-679-44354-4
↑ Herbert Gantschacher "Back from History! - The correspondence of letters between the Austrian-Jewish philosopher Wilhelm Jerusalem and the American deafblind writer Helen Keller ", Gebärdensache, Vienna 2009, p. 35ff.
↑ (անգլերեն) Helen Keller, 2026-08-19, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Helen_Keller&oldid=1370167849, վերցված է 2026-08-20

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1787111_citetype_Q7094076_citetype_Q62500932"_data-entity-id="Q66663817">[[:en:Online_Biographical_Dictionary_of_the_Woman_Suffrage_Movement_in_the_United_States|Online_Biographical_Dictionary_of_the_Woman_Suffrage_Movement_in_the_United_States]]<span_class="wef_low_priority_links">_/_[[:en:Thomas_Dublin|T.&nbsp;Dublin]],_[[:en:Kathryn_Kish_Sklar|K.&nbsp;K.&nbsp;Sklar]]_—_[[:en:Alexander_Street|Alexander_Street_Press]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q66663817"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q8031363"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4720170"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7789072"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27450539"></a></div>-1] Online Biographical Dictionary of the Woman Suffrage Movement in the United States / T. Dublin, K. K. Sklar — Alexander Street Press.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66663817'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8031363'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4720170'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7789072'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27450539'></a>

[2] «Helen Keller FAQ»։ Perkins School for the Blind

[3] «Virtual tour of [http://en.wikipedia.org/wiki/Ivy_Green Ivy Green], Helen Keller's birthplace»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2008-07-05-ին։ արտագրուած է՝ 2016-06-01

[Nielsen2007-4] Nielsen, Kim (2007), «The Southern Ties of Helen Keller», Journal of Southern History 73 (4)

[5] «The Story of My Life, by Helen Keller - discusses Martha Washington»։ Project Gutenberg։ էջ 11։ արտագրուած է՝ 2010 թ․ մարտի 7

[6] Worthington W. Curtis։ A Family Album: Men Who Made the Medical Center (Medical University of South Carolina հրտրկթն․)։ ISBN 978-0-87152-444-7

[Herrman-7] Herrmann Dorothy (1998)։ Helen Keller: A Life։ New York, NY: Knopf։ ISBN 978-0-679-44354-4

[8] Herbert Gantschacher "Back from History! - The correspondence of letters between the Austrian-Jewish philosopher Wilhelm Jerusalem and the American deafblind writer Helen Keller ", Gebärdensache, Vienna 2009, p. 35ff.

[9] (անգլերեն) Helen Keller, 2026-08-19, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Helen_Keller&oldid=1370167849, վերցված է 2026-08-20

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Վաղ Մանկութիւն

Կրթութիւն

Գործեր[9]

Աղբիւրներ

Գործեր^[9]