Իվանէ Մաչապելի

Իվանէ Մաչապելի վրաց.՝ ივანე მაჩაბელი
Ծնած է	1854
Ծննդավայր	Թամարաշեն, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է	1898
Մահուան վայր	Թիֆլիս, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն	Ռուսական Կայսրութիւն
Ուսումնավայր	Սան ­Փե­թերս­պուր­կի Համալսարան
Մասնագիտութիւն	լրագրող
Ստորագրութիւն

Իվանէ Մաչապելի (վրաց.՝ ივანე მაჩაბელი , 27 Յունուար (8 Փետրուար) 1854, Թիփղիսի նահանգ, Ռուսիոյ կայսրութիւն—26 Յունիս (8 Յուլիս) 1898, Թիփղիս, Ռուսիոյ կայսրութիւն), վրացի գրագէտ, լրագրող եւ հասարակական գործիչ, յայտնի՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի ստեղծագործութիւններու թարգմանութիւններով։

Կենսագրութիւն

Ան ծնած էր վրացական հին ազնուական Մաչապելի ընտանիքին մէջ, Ցխինվալիի մօտ գտնուող Թամարաշենի գիւղին մէջ։ Մաչապելի ուսանած է Սանքթ Փեթերսպուրկ, Գերմանիա եւ Փարիզ։ Վերադառնալով Վրաստան՝ ան սերտօրէն գործակցած է այն ժամանակուան վրաց մտաւորական կեանքի առաջնորդ Իլիա Ճավճավաձէի հետ, որուն Մաչապելին իր աջակցութիւնը առաջարկած է վրացական մշակոյթի վերածննդին եւ ցարական Ռուսաստանի տիրապետութեան դէմ ուղղուած բոլոր նախաձեռնութիւններուն մէջ։ Ան ծառայած է իբրեւ գլխաւոր խմբագիր վրացական ազգային առաջատար «Իվերիա» (1882–1883) եւ «Դրոէպա» (1883–1885) պարբերականներուն մէջ։ Հակառակ բարեգործական աշխատանքներով, մասնաւորապէս որբանոցներով, եւ լայնածաւալ լրագրութեամբ իր զբաղուածութեան՝ Մաչապելի Շէյքսփիրի թարգմանութիւնը դարձուց իր կեանքի գործը։ Թէեւ ան երբեք չէ այցելած Անգլիա, 1886-էն 1898 թուականներուն իրականացուցած է «Համլէթ», «Օթելլօ», «Մաքպեթ», «Ռիչարտ Գ.», «Յուլիոս Կեսար», «Անտոնիոս եւ Կլէոփատրա» եւ «Կորիոլանուս» գործերու փայլուն թարգմանութիւնները, որոնք մինչեւ այսօր կը ծառայեն իբրեւ հիմնական տարբերակներ Ռուսթավելիի անուան թատրոնի խաղացանկին համար։ Մաչապելի 26 Յունիս 1898-ին լքեց Թիֆլիսի իր բնակարանը եւ այլեւս երբեք չտեսնուեցաւ։

Մաչապելիին նուիրուած թանգարանը կը գտնուի իր ծննդավայր Թամարաշենիի մէջ, որ կը գտնուի վրաց-օսական ընթացիկ հակամարտութեան գօտիին մէջ։ Անիկա ծանրօրէն վնասուեցաւ 23 Յուլիս 1997-ին տեղի ունեցած պայթիւնի մը հետեւանքով, որ ըստ տեղեկութիւններու կազմակերպուած էր տեղացի օս ազգայնականներու կողմէ, եւ ամբողջութեամբ աւերուեցաւ 2008-ի Հարաւային Օսիոյ պատերազմէն հետոյ։ Թիֆլիսի Սոլոլակի թաղամասի փողոցներէն մէկը կոչուած է Մաչապելիի անունով։ Վրաստանի Գրողներու տունը կը գտնուի այս փողոցին վրայ։

Աղբիւրներ

• Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978
• Rayfield, Donald (2000), The Literature of Georgia: A History: 1st edition, p. 181. Routledge, ISBN 0-7007-1163-5
• Georgian Monument Blown up in South Ossetia, The Jamestown Foundation Monitor, Volume 3, Issue 145 (July 25, 1997).
• International Organization Affirms that Machabeli Museum is Destroyed in Tamarasheni. The Georgian Times. January 30, 2009.