Թոմաս տը Ուաալ

Թոմաս տը Ուաալ անգլերէն՝ Thomas de Waal
Ծնած է	7 Դեկտեմբեր 1966(1966-12-07) (59 տարեկան)
Ծննդավայր	Նոթինգհեմ, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն
Քաղաքացիութիւն	Միացեալ Թագաւորութիւն
Ուսումնավայր	Բալիոլ քոլեջ?
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Սև այգի․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը խաղաղության և պատերազմի միջով?
Մասնագիտութիւն	լրագրող, ուսումնասիրող և գրագէտ
Ծնողներ	հայր՝ Վիկտոր դե Վաալ?, մայր՝ Esther De Waal?

Թոմաս Փաթրիք Լոնծ տը Ուաալ (անգլ.՝ Thomas Patrick Lowndes de Waal, 7 Դեկտեմբեր 1966(1966-12-07), Նոթինգհեմ, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն) բրիտանացի լրագրող եւ Կովկասի քաղաքական կեանքին մասին գրող: Ան «Քարնեկի Եւրոպա» (Carnegie Europe) հաստատութեան աւագ գիտաշխատող է։ Ան առաւելաբար յայտնի է իր 2003 թուականին լոյս տեսած «Սեւ այգի. Հայաստանն ու Ազրպէյճանը խաղաղութեան եւ պատերազմի միջով» (Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War) գիրքով:

Կեանքը եւ ասպարէզը

Թոմաս տը Վաալ ծնած է Նոթինկհամ, Անգլիա։ Ան զաւակն է կրօնական նիւթերով գրող Էսթեր Ալինի եւ անգլիքան քահանայ Վիքթոր տը Վաալի։ Տը Վաալ աւարտած է Օքսֆորտի Պալիոլ քոլէճը՝ ստանալով առաջին կարգի վկայական արդի լեզուներու (ռուսերէն եւ յունարէն) բնագաւառին մէջ։

Ան համահեղինակն է «Չեչնիա. աղէտ Կովկասի մէջ» (Chechnya: Calamity in the Caucasus, Նիւ Եորք, 1998) եւ հեղինակը՝ «Սեւ այգի. Հայաստանն ու Ատրպէյճանը խաղաղութեան եւ պատերազմի միջով» (Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War, Նիւ Եորք, 2003) գիրքերուն։

Իբրեւ լրագրող, տը Վաալ աշխատակցած է տարբեր լրատուամիջոցներու, որոնց շարքին են BBC World Service-ը, The Moscow Times-ը եւ The Times-ը։ Մինչեւ 2008-ի Դեկտեմբերը ան Լոնտոնի «Պատերազմի եւ խաղաղութեան լուսաբանման հիմնարկի» (IWPR) Կովկասի հարցերով խմբագիրն էր, իսկ աւելի ուշ՝ «Conciliation Resources» խաղաղարար հասարակական կազմակերպութեան գիտաշխատողը։

2010-էն 2015 թուականներուն տը Վաալ աշխատած է իբրեւ աւագ անդամ «Քարնեկի միջազգային խաղաղութեան հիմնադրամի» Ռուսիոյ եւ Եւրասիոյ ծրագրին մէջ՝ մասնագիտանալով գլխաւորաբար Հարաւային Կովկասի տարածաշրջանին վրայ։ Ներկայիս ան «Քարնեկի Եւրոպա» հաստատութեան աւագ գիտաշխատող է՝ մասնագիտացած Արեւելեան Եւրոպայի եւ Կովկասի հարցերով։

Իբրեւ «Քարնեկի Եւրոպա»-ի աւագ անդամ, տը Վաալ ծաւալուն յօդուածներ գրած է Կովկասի մասին, ներառեալ՝ մեկնաբանութիւններ ընթացիկ իրադարձութիւններու եւ անջատողական շրջաններու վերաբերեալ։ Անոր աշխատութիւններէն է «Մեծ աղէտը» (The Great Catastrophe, 2015), որ կը քննարկէ Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքներն ու քաղաքականութիւնը՝ լուսարձակի տակ առնելով հայերու, քիւրտերու եւ թուրքերու ջանքերը՝ առերեսուելու այս պատմութեան հետ։ 2014-ին ան գրած է յառաջաբանը Հրանդ Տինքի հայ-թուրքական յարաբերութիւններու մասին գլխաւոր գրութիւնները ամփոփող «Երկու մօտիկ ժողովուրդ, երկու հեռու դրացի» գիրքին համար։

Բացի «Քարնեկի Եւրոպա»-ի կայքէն, անոր վերլուծութիւնները հրապարակուած են Foreign Policy, Foreign Affairs եւ այլ պարբերականներու մէջ։ Տարածաշրջանի այլ յայտնի մեկնաբաններու նման, տը Վաալ եւս քննադատուած է իր որոշ վերլուծութիւններուն համար։

2023-ին տը Վաալ հրատարակեց Օսիփ Մանտելշթամի Tristia գործի թարգմանութիւնը։

2021-ին ան քննադատութեան ենթարկուեցաւ «Քարնեկի Եւրոպա»-ին ուղղուած բաց նամակով մը, որ ստորագրուած էր 14 գիտնականներու կողմէ (որոնց շարքին՝ Հենրի Թերիօ, Պետրոս Տէր Մատոսեան, Էլիզ Սեմերճեան եւ Մարք Մամիկոնեան)։ Նամակը կը վերաբերէր անոր «Ի՞նչ կը սպասուի ԱՄՆ-ի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումէն ետք» յօդուածին՝ նշելով, որ հոն տեղ գտած «անճշդութիւններն ու նուազեցումները... նպաստած են Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտման»։

Աշխատանքը Ռուսիոյ եւ Չեչենիոյ շուրջ

Տը Վաալ բազմիցս աշխատած ու թղթակցած է Չեչենիայէն։

2006 թուականին Ռուսիոյ Արտաքին գործոց նախարարութիւնը մերժեց տը Վաալի մուտքի արտօնագիրը (visa)։ Ան պէտք է մեկնէր Մոսկուա՝ ներկայ գտնուելու Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան մասին իր գիրքի ռուսերէն թարգմանութեան շնորհահանդէսին։ Մերժումը հիմնաւորուեցաւ օրէնքով մը, ըստ որու՝ արտօնագիրը կրնայ մերժուիլ «պետական անվտանգութեան ապահովման նպատակով»։ Տը Վաալ կը հաւատայ, որ այս մերժումը վրէժխնդրութիւն էր Չեչնիոյ պատերազմի վերաբերեալ իր քննադատական յօդուածներուն համար։

Ան գրած է յառաջաբանը Աննա Փոլիթքովսքայայի անգլերէնով լոյս տեսած առաջին գիրքին համար՝ «A Dirty War» (Կեղտոտ պատերազմ, 2004), ուր կը նկարագրուին այդ հակամարտութեան ընթացքին տեղի ունեցած դաժանութիւններն ու չարաշահումները։

Այլ կենսագրական տուեալներ

Թոմաս տը Վաալը եղբայրն է Ափրիկէի հարցերով մասնագէտ Ալեքս տը Վաալի, փաստաբան Ճոն տը Վաալի եւ բրուտագործ ու գրող Էտմունտ տը Վաալի։

Իր մեծ մօր՝ Էլիզապէթ տը Վաալի (ծնեալ՝ Էֆրուսի) միջոցով, Թոմաս տը Վաալը ազգակցական կապ ունի Էֆրուսի ընտանիքին հետ։ Անոնք հարուստ հրեայ դրամատունատէրեր ու արուեստի հովանաւորներ էին նախապատերազմեան Եւրոպայի մէջ, որոնց հարստութիւնը սկիզբ առած էր 19-րդ դարու Օտեսայի մէջ։ Ան ուսումնասիրած է ընտանիքի ռուսական ճիւղը եւ օգնած է եղբօրը՝ Էտմունտ տը Վաալին, իրենց տոհմի պատմութեան հետազօտութեան հարցով, ինչ որ առիթ դարձաւ «The Hare with Amber Eyes» (Սատաթէ աչքերով նապաստակը) գիրքի հրատարակութեան։

Մատենագիտութիւն

• Chechnya: Calamity in the Caucasus (Չեչնիա. աղէտ Կովկասի մէջ), NYU Press, 1999:
• Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War (Սեւ այգի. Հայաստանն ու Ատրպէյճանը խաղաղութեան եւ պատերազմի միջով), New York University Press, 2003:
• The Caucasus: An Introduction (Կովկաս. Ներածութիւն), Oxford University Press, 2010 (Բ. հրատարակութիւն՝ 2018)։
• Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide (Մեծ աղէտ. հայերն ու թուրքերը Ցեղասպանութեան ստուերին տակ), Oxford University Press, 2015:
• Beyond Frozen Conflict: Scenarios for the Separatist Disputes of Eastern Europe (Սառեցուած հակամարտութենէն անդին. Արեւելեան Եւրոպայի անջատողական վէճերու տեսարաններ), Center for European Policy Studies, 2020:
• Tristia, by Osip Mandelstam (Օսիփ Մանտելշթամի «Tristia»-ն), թարգմանութիւնը ռուսերէնէ՝ Թոմաս տը Վաալի, Arc Publications, 2023: