Երուանդ Էլմաճեան

Jump to navigation Jump to search
Picto infobox med.png
Երուանդ Էլմաճեան
Ծնած է 1880
Ծննդավայր Մա­րաշ
Ազգութիւն հայ
Կրթութիւն Պէյ­րու­թի Ամե­րի­կեան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տ
Մասնագիտութիւն բժիշկ

Երուանդ Ս. Էլմաճեան (մօտ 1880, Մա­րաշ - անյայտ), հայ բժիշկ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է մօտ 1880 թուականին, Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։

1904 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը։

1905-1910 թթ. եղած է Մարաշի Ակադեմիա դպրոցի ուսուցիչ։

1914 թուականին՝ աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։

1914-1915 թթ. եղած է Զէյթունի թաղապետական բժիշկը։ 1915 թուականի դրութեամբ եղած է Մարաշի քաղաքապետարանի բժիշկը։

1915 թուականին՝ Զէյթունի առաջին աղէտի ժամանակ, Մարտի 10-ին ընկերակցած է Մարաշէն եկած 4 հայերէ բաղկացած պատուիրակութեան՝ գերմանացի հեր (պարոն) Բլանկի նախագահութեամբ, որոնք եկած էին Զէյթունի Ս. Աստուածածին վանքի մէջ գտնուող ապստամբներու հետ բանակցելու։

1915 թուականին Մարտին, ի թիւս 198 անւանի հայերու, ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Մարաշի բանտին մէջ։ Որոշ ժամանակ անց, դարձեալ ձերբակալուած է մի քանին, աքսորուած են Տէր Զօր ու այնտեղ սպանուած, մի քանին՝ կախաղան բարձրացուած, իսկ բժիշկը ազատ արձակուած է։

1915 - 1918 թթ., Հալէպ բնակած է, ուր թաղապետական բժիշկ աշխատած է եւ Օսմանեան բանակի զինուորական հիւանդանոցի զինուորական բժիշկ ծառայել։ 1919 թուականին Զէյթունի վերջին աղետի ժամանակ ստանձնած է ժողովուրդի առողջապահական եւ բժշկական գործը, որ անձնուիրաբար կատարած է մինչեւ 1921 թուական։

1919 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին, որպէս Զէյթունի եւ անոր շրջակայքի՝ ամերիկեան Մեր­ձա­ւոր Արեւ­ել­քի Նպաստամատոյցի եւ ՀԲԸՄ-ի կողմէն նշանակուած բժիշկ, Մարաշէն անացած է Զէյթուն։ Նոյն գիշերը հրաուիրուած է Զէյթունի Ազգային միութեան հրաւիրած ժողովին ու ներկաներուն յանձնած՝ բժիշկ Քաջբերունիի (Վարդան Թոփալեան) նամակը։ Նամակին մէջ եղած են մի քանի ստացագիրներ, որոնք պէտք է ստորագրուէին ու շտապ Մարաշ վերադարձուէին, որպէսզի 1800 Օսմանեան ոսկին որոշուած սպառազինման նպատակին յատկացուէր։ Բացի այդ, նպաստամատոյցէն բերած էր 150 Օսմանեան ոսկի՝ որբեւայրիներուն տալու համար։ 1920 թուականի Ապրիլ 5-ին, գտնուելով Զէյթունի մէջ, նամակ ստացած է Մարաշի մէջ գտնուող միսթր Լայմընէն, որ կ՛առաջարկէր իր հետ տեսակցելու համար երթալ Պէշէն թրքաբնակ գիւղը։ 1920 թուականի Ապրիլ 6-ին, բժիշկը երկու այլ ընկերներու հետ մեկնած է Պէշէն՝ Լայմընի եւ թուրքի մը հետ տեսակցելու։

1920 թուականին Մարաշի Ամերիկեան միսիոներութեան («Պորտ») Մերձաւոր Արեւելքի ներկայացուցիչ միսթր Լայմընը 200 ոսկի դրամագլուխով բացած էր բուրդի աշխատանոց՝ որբեւայրիներու համար աշխատանք ապահովելու եւ այդպիսով օգնելու համար։ ՀԲԸ Միութիւնը եւս ամսական 50 ոսկի նպաստ է ուղարկել այդ գործին։ Երուանդ Էլմաճեանը, Ազգային միութեան ատենապետ Արամ Չոլագեանի հետ համախորհուրդ, յիշեալ նպաստները բաշխած է միայն մի քանի աւետարանական ընտանիքներու՝ աւետարանական համայնքին զարկ տալու համար, զոր Ազգային միութեան պառակտման պատճառ դարձած է։ Յետագային բժիշկը զղջացած է իր արարքի համար եւ բազմաթիւ միջոցներու դիմած՝ շտկելու դրութիւնը, որուն համար արժանացած է հայրենակիցներու համակրանքին։

1921 թուականի Յունիսին, Ազգային միութիւնը՝ բժիշկ Երուանդ Էլմաճեանին եւ Յովհաննէս Սիմոնեանին յանձնարարած է բանակցութիւններու միջոցով կարգի հրաւիրել մի քանի զէյթունցի խռովարարներու, որոնք մինչ այդ կը սպանուին թուրքերու ձեռքով։

Յետագային, հաւանաբար, գաղթած է Հալէպ։ 1922 թուականի Սեպտեմբեր 1-ին հասած է ԱՄՆ։ 1922 թուականի Նոյեմբերին Պոս­թը­նի մէջ յանձնած է նահանգային քննութիւնը եւ բժիշկի արտօնագիր ստացած։ 1924 թուականի դրութոամբ բնակած է ԱՄՆ Մա­սա­չու­սեթ­սի նա­հան­գի Պրիտոն քաղաքը՝ Brithon, Telford str. 7 հասցէին եւ բժիշկ աշխատած։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Հա­յ Աս­տ Ա­ն Ի Կոչ­նակ», Նիւ Եորք, 15-04-1924։
  • Նորաշխարհեան Լեւոն, Զէյթունը 1914-1921 թթ., Երեւան, 1984։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան։