Երկիրներու ցանկ, որտեղ սպաներէնը պաշտօնական լեզու է

Jump to navigation Jump to search
Պետութիւններ, որտեղ սպաներէնը ունի պաշտօնական լեզուի կարգավիճակ։

Ստորեւ ներկայացուած է այն երկիրներու ցանկը, որտեղ ռոմանական լեզուներու դասին պատկանող սպաներէնը ունի պաշտօնական լեզուի կարգավիճակ։

Ցանկին մէջ ընդգրկուած են նաեւ այն պետութիւնները, որտեղ սպաներէնը զուգակցուած է մէկ այլ լեզուի հետ եւ կը հանդիսանայ տուեալ տարածքային միաւորի գլխաւոր լեզուն։

Պաշտօնական կամ ազգային լեզու[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սպաներէնը 20 ինքնիշխան պետութիւններու եւ քանի մը կախեալ տարածքներու պաշտօնական լեզուն է, որով ընդհանուր հաշուարկներով կը խօսի շուրջ 442 միլիոն հոգի[1]։

Ստորեւ բերուած ցանկին մէջ ներկայացուած են այն պետութիւնները, որտեղ կա՛մ սպաներէնը պաշտօնական լեզու է, կա՛մ կը հանդիսանայ բնակչութեան հիմնական օգտագործման լեզուն (կ՛օգտագործուի առօրեայ կեանքին եւ փաստաթուղթերուն մէջ, կը դասաւանդուի դպրոցներէն ներս):

Երկիր Կարգավիճակ Բնակչութիւն
(2014)[2]
Կարգաւորող մարմին Տեղական բարբառ
Մեքսիք տէ ֆակթօ[3] 120,286,655 Academia Mexicana de la Lengua մեքսիքական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Քոլոմպիա տէ եուրէ[4] 48,400,388 Academia Colombiana de la Lengua քոլոմպիական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/ՍպանիաԿաղապար:Smallsup տէ Եուրէ[5] 47,737,941 Real Academia Española մայրցամաքային սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Արժանթին տէ ֆակթօ[6] 43,024,374 Academia Argentina de Letras ռիոպլատենական սպաներէն
ՓերուԿաղապար:Smallsup տէ եուրէ[7] 30,147,935 Academia Peruana de la Lengua փերուական սպաներէն
Վենեզուելլա տէ եուրէ[8] 28,868,486 Academia Venezolana de la Lengua վենեզուելլական սպաներէն
Չիլի տէ ֆակթօ[9] 17,363,894 Academia Chilena de la Lengua չիլիական սպաներէն
ԷքուատորԿաղապար:Smallsup տէ եուրէ[10] 15,654,411 Academia Ecuatoriana de la Lengua էքուատորական սպաներէն
Կուաթեմալա տէ եուրէ[11] 14,647,083 Academia Guatemalteca de la Lengua կուատեմալայական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Քուպա տէ եուրէ[12] 11,047,251 Academia Cubana de la Lengua քուպայական սպաներէն
ՊոլիվիաԿաղապար:Smallsup տէ եուրէ[13] 10,631,486 Academia Boliviana de la Lengua պոլիվիական սպաներէն
Տոմինիքեան Հանրապետութիւն}} տէ եուրէ[14] 10,349,741 Academia Dominicana de la Lengua տոմինիքեան սպաներէն
Հոնտուրաս տէ եուրէ[15] 8,598,561 Academia Hondureña de la Lengua հոնտուրասական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/ՓարակուէյԿաղապար:Smallsup տէ եուրէ[16] 6,703,860 Academia Paraguaya de la Lengua Española փարակուայական սպաներէն
Սալվատոր տէ եուրէ[17] 6,125,512 Academia Salvadoreña de la Lengua սալվատորական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Նիքարակուա տէ ֆակթօ[18] 5,848,641 Academia Nicaragüense de la Lengua նիքարակույական սպաներէն
Քոսթա Ռիքա տէ եուրէ[19] 4,755,234 Academia Costarricense de la Lengua քոսթառիքական սպաներէն
Փորթօ Ռիքօ Կաղապար:Smallsup տէ եուրէ[20] 3,620,897 Academia Puertorriqueña de la Lengua Española պուերտոռիկոյական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Փանամա տէ եուրէ[21] 3,608,431 Academia Panameña de la Lengua փանամայական սպաներէն
Կաղապար:Դրոշավորում/Ուրուկուէյ տէ ֆակթօ[22] 3,332,972 Academia Nacional de Letras ուրուկուէյական սպաներէն
[[Հասարակածային Գուինիա|Հասարակածային ԳուինիաԿաղապար:Smallsup]] տէ եուրէ[23] 1,722,254 Academia Ecuatoguineana de la Lengua Española հասարակածային սպաներէն
Ընդհանուր 442,476,007 Association of Spanish Language Academies

ա Սպանիոյ Թագաւորութեան միակ պաշտօնական լեզուն, որ ունի ազգային մակարդակ, այդ սպաներէնն է։ Պասկերէնը, կատալոներէնը, արագոներէնը եւ գալիսերէնը համապետական լեզուներ են, որոնք կը համարուին համապատասխան տարածքներու ռեգիոնալ լեզուն։

bՓերուի մէջ, սպաներէնը կեչուայ եւ այմարայ լեզուներու հետ միասին կը համարուի պաշտօնական լեզու։

cԷքուատորի մէջ, սպաներէնը կիչուայ եւ շուար լեզուներու հետ միասին կը համարուի պաշտօնական լեզու։ d Սպաներէնի հետ մէկտեղ, Պոլիվիայի սահմանադրութիւնը ազգային փոքրամասնութիւններու լեզուները եւս կը ճանարէ որպէս երկրի պետական լեզու։

eՓարակուէյի մէջ, սպաներէնն ու հնդկացիական ծագման գուարանին կը ճանչնան պաշտօնական լեզուներ։ fՓորթօ Ռիքօն ԱՄՆ-ի անդրծովեան տարածք է, որտեղ պաշտօնական լեզուի կարգավիճակ ունին սպաներէնն ու անգլերէնը։[20]

gՀասարակածային Գուինիայի մէջ սպաներէնը ֆրանսերէնի եւ փորթուկալերէնի հետ միասին կը համարուի պաշտօնական լեզու։

Սպանալեզու պետութիւններու (ներառեալ ԱՄՆ-ի կախեալ տարածք համարուող Փորթօ Ռիքօն) բնակչութեան թուաքանակը

Որպէս փոքրամասնութեան լեզու[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ստորեւ բերուած պետութիւններուն մէջ սսպաներէնը կը համարուի ազգային մակարդակի ոչ պաշտօնական լեզու։

Սոյն երկիրներուն մէջ հանրային ծառայութիւններն ու տեղեկատուութիւնը, ինչպէս նաեւ տպագիր եւ հեռարձակուող լրատուամիջոցներու տարբեր ձեւեր հասանելի է սպաներէնով։

Երկիր Բնակչութիւն
(2014)[2]
Սպանախօսներու քանակ Սպանախօսներու տոկոս
Անտորրա 85,458 29,907 35%
Պելիզ 340,844 106,795 30%
Ճիպրալթար 29,185 23,857 81%
ԱՄՆ 318,892,103 52,000,000 23%

Անտորրա[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անտորրա գաճաճ պետութեան պաշտօնական լեզուն քաթալաներէնն է, սակայն սպաներէնը ունի յատուկ կարգավիճակ (կրթական համակարգին, լրատուամիջոցներուն եւ պաշտօնական փաստաթուղթերուն մէջ): Անտորրան կը համարուի նաեւ Սպանիոյ սահմանակից երեք պետութիւններէն մէկը[24]։

Պելիզ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անգլալեզու Պելիզ պետութիւնը աշխարհագրօրէն տեղակայուած է սպանախօս Մեքսիքի եւ Գուատեմալայի մէջտեղը։ Թեպետ երկրի պաշտօնական եւ ազգային լեզուն անգլերէնն է, այնուամենայնիւ, երկրի շատ բնակիչներ կը տիրապետեն սպաներէնին որպէս երկրորդ լեզու։ Ըստ 2010-ի մարդահամարի տուեալներուն՝ Պելիզի բնակչութեան 30%-ը սպաներէնը կը համարուի իր մայրենի լեզուն, իսկ 50%-ը ունի լեզուի իմացութիւն[25]։

Ճիպրալթար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սպաներէն լեզուն Մեծ Բրիտանիոյ անդրծովեան տարածք համարուող Ճիպրալթարի մէջ ունի յատուկ լեզուի կարգավիճակ (կրթական համակարգին, լրատուամիջոցներուն եւ պաշտօնական փաստաթուղթերուն մէջ)։ Մեծապէս այս հանգամանքի վրայ հիմնուած է Սպանիոյ տարածքային հաւակնութիւնները Ճիպրալթարի նկատմամբ[26]։

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ սպաներէնը երկրորդ լեզուն է։ Սպաներէնով կը խօսին ԱՄՆ-ի հարաւարեւմտեան տարածքներուն եւ Ֆլորիտայի մէջ՝ նախապէս Նոր Սպանիոյ փոխարքայութեան մաս կազմած տարածքներուն մէջ։ Նիւ Մեքսիքի եւ հարաւային Քոլորատոյի մէջ սպաներէն կը խօսին գաղութային ժամանակներէն ի վեր[27]։ Սպաներէնը ԱՄՆ-ի դպրոցներուն մէջ ամենալաւ ուսումնասիրուող օտար լեզուն է։ Միացեալ Նահանգներուն մէջ բռնկուող շուրջ 41 միլիոն անձ սպաներէնը կը համարէ իր մայրենի լեզուն, իսկ եւս 11 միլիոնը՝ կը տիրապետէ վերջինիս, որպէս օտար լեզու[28]։ Կրթական տեսանկիւնէն սպաներէնը կը համարուի ոչ պաշտօնական յատուկ կարգավիճակ ունեցող լեզու Նիւ Մեքսիք նահանգին մէջ[29]։ Ներկայիս, ԱՄՆ-ը աշխարհիկ երկրորդ ամենախոշոր սպանալեզու բնակչութիւն ունեցող երկիրն է աշխարհի մէջ՝ հարեւան Մեքսիքէն ետք[30]։ Սպաներէնով կը խօսի նաեւ Տեխաս նահանգի բնակչութեան ճնշող մեծամասնութիւնը։ Սպաներէն լեզուն Միացեալ Նահանգներուն մէջ կը կարգաւորէ սպաներէնի հիւսիսամերիկեան ակադեմիայի կողմէ։

Կրեոլական լեզուներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

յոՊետութիւններ, որտեղ կը խօսին սպաներէն լեզուի վրայ հիմնուած կրեոլական լեզուներով[31][32][33]

Երկիր կրեոլական լեզու լեզուակիրներ[34] տարի կարգավիճակ
Արուպա պապիամենտօ ~100,000[35] Չկա ալբոմ պաշտօնական[36]
Նիտերլանտական Անտիլներ պապիամենտօ պաշտօնական[37]
Քիուրասաու պապիամենտօ 185,155[38] 1981 պաշտօնական[39]
Ֆիլիփիններ չավաքանօ 689,000[38] 1992 ռեգիոնալ

Եբրայասպաներէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Եբրայասպաներէնը (յայտնի է նաեւ որպէս լատինօ) միջնադարեան սպաներէնէն ստացուած լեզու է։ Հիմնական լեզուակիրները հրեայներն են, որոնք կը բնակին սպանախօս պետութիւններուն մէջ եւ Իսրայէլի[40]։

Միջազգային կազմակերպութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Wayback Machine» 
  2. 2,0 2,1 «The World Factbook»։ Central Intelligence Agency։ արտագրուած է՝ 2009-08-11 
  3. Mexico does not have an official language at the federal level [1]; however, Spanish is spoken by the majority.
  4. Constitution of Colombia, Art. 10
  5. Spanish Constitution, Art. 3-1
  6. The Argentine Constitution does not establish Spanish as an official language.
  7. Constitution of Peru, Art. 48
  8. Constitution of Venezuela, Art. 9
  9. The Constitution of Chile does not establish Spanish as an official language. However, Chilean legislation establishes that schools must teach students to communicate in the "Castilian language" (General Law on Education (Articles 29 and 30), Chile Library of Congress.)
  10. Constitution of Ecuador, Art. 2
  11. Constitution of Guatemala, Art. 143
  12. Constitution of Cuba Archived 2 September 2006 at the Wayback Machine., Art. 2
  13. Constitution of Bolivia, Art. 5
  14. The Constitution of the Dominican Republic establish Spanish as it official language.
  15. Constitution of Honduras, Art. 6
  16. Constitution of Paraguay, Art. 140
  17. Constitution of El Salvador, Art. 62
  18. The Constitution of Nicaragua does not establish Spanish as an official language.
  19. Constitution of Costa Rica, Art. 76
  20. 20,0 20,1 Constitution of Puerto Rico Archived 19 March 2015 at the Wayback Machine., Art. 3, Section 5: It is mandatory to be able to read and write in either English or Spanish in order to be a member of the Legislative Assembly.
  21. Constitution of Panama, Art. 7
  22. The Constitution of Uruguay does not establish Spanish as an official language.
  23. Constitution of Equatorial Guinea Archived 1 May 2012 at the Wayback Machine., Art. 4
  24. «CRES - Institut d'Estudis Andorrans - Centre de Recerca Sociològica»։ archive.is 
  25. Statistical Institute of Belize: Belize Population and Housing Census 2010. Country Report. Belmopan 2013.
  26. «<Constitution of Gibraltar Archived 21 November 2008 at the Wayback Machine.» 
  27. Canfield Delos Lincoln (1981)։ Spanish Pronunciation in the Americas։ The University of Chicago Press։ էջ 80։ «The main nuclei of Spanish speech in the United States are northern New Mexico / southern Colorado, the border territories from California through Texas, the Florida peninsula, New York City, and other large cities of the Northeast and Midwest. Only one of these, the New Mexico / Colorado dialect area, has maintained linguistic continuity since colonial days, and its speech goes back to about 1600.»
  28. Burgen Stephen (2015-06-29)։ «US now has more Spanish speakers than Spain – only Mexico has more»։ the Guardian 
  29. «New Mexico Public Education Department - NMPED»։ www.ped.state.nm.us 
  30. País Ediciones El։ «Reportaje | Más 'speak spanish' que en España»։ El País։ ISSN 1134-6582 
  31. «Papiamentu - Papiamento»։ www.narin.com 
  32. Dalby Andrew (1998)։ Dictionary of Languages։ Bloomsbury Publishing plc։ էջ 489։ ISBN 0-7475-3117-X
  33. Topping Donald M., Dungca Bernadita C. (1973)։ Chamorro Reference Grammar։ University of Hawaii Press։ ISBN 9780824802691 
  34. «Ethnologue»։ արտագրուած է՝ 2008-06-13 
  35. "Language" - Government of Aruba (official site) - 2010
  36. Migge Bettina, Léglise Isabelle, Bartens Angela (2010)։ Creoles in Education: An Appraisal of Current Programs and Projects։ Amsterdam: John Benjamins Publishing Company։ էջ 268։ ISBN 978-90-272-5258-6 
  37. «Tijdelijke wet officiële talen BES» (Dutch)։ wetten.nl։ արտագրուած է՝ 2010-10-24։ «Artikel 2: De officiële talen zijn het Engels, het Nederlands en het Papiamento. (անգլերէն՝ Article 2: The official languages are English, Dutch and Papiamento 
  38. 38,0 38,1 Número de hispanohablantes en países y territorios donde el español no es lengua oficial Archived 29 April 2012 at the Wayback Machine., Instituto Cervantes.
  39. «Nieuwsbrief 070313 – Papiaments officieel erkend»։ Nieuws.leidenuniv.nl։ արտագրուած է՝ 2011-11-21 
  40. «EJP | News | Western Europe | Judaeo-Spanish language revived Archived 29 May 2009 at the Wayback Machine.. Ejpress.org (19 September 2005). Retrieved on 19 October 2011.»