Եուրի Յովհաննիսեան

Jump to navigation Jump to search
Եուրի Յովհաննիսեան
Yuri Oganesyan.png
Ծնած է 14 Ապրիլ 1933
Ծննդավայր Տոնի Ռոստով, ԽՍՀՄ
Քաղաքացիութիւն ԽՍՀՄ, Ռուսաստան
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Ազգային հետազոտական միջուկային համալսարան
Մասնագիտութիւն միջուկային բնագէտ եւ բնագէտ
Աշխատավայր Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտ
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Լիսե Մյիտների մրցանակ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ Պատվո շքանշան Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 3-րդ աստիճանի շքանշան «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան Ի. Կուրչատովի անվան ոսկե մեդալ «Մոսկվայի 850-ամյակի հիշատակի» մեդալ Համամիութենական Լենինյան Կոմերիտմիության Մրցանակներ Հայաստանի Հանրապետութեան Պատուոյ շքանշան «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիքանի շքանշան Ernst Mach Medal Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան մեծ ոսկե մեդալ
Անդամութիւն Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա եւ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա

Եուրի Ցոլակ Յովհաննիսեան (Юрий Цолакович Оганесян, ծն․՝ 14 Ապրիլ 1933, Տոնի Ռոստով), Խորհրդային յայտնի գիտնական, բնագէտ, հիւլէական բնագիտութեան մասնագէտ, միջուկային ֆիզիկայի մասնագէտ, փրոֆէսօր (1981), ՌԳԱ (Ռուսիոյ գիտութիւններու ակադեմիա) ակադեմիկոս (1997, թղթակից անդամ՝ 1990 թուականէն)։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1956 թուականին աւարտած է Մոսկուայի ճարտարագիտաբնագետական ինստիտուտը։ 1976-1989 թուականներուն եղած է Տուպնայի միջուկային հետազոտութիւններու միացեալ ինստիտուտի (ՄՀՄԻ) միջուկային յետադիմական շարժումներու տարրալուծարանի փոխտնօրէն, 1989-1997 թուականներուն՝ տնօրէն, 1997 թուականէն՝ գիտական ղեկավար, միաժամանակ, 1971 թուականէն՝ նոյն տարրալուծարանի ծանր միջուկներու հետազոտման բաժնի պետ[1]։ 1969-1970 թուականներուն՝ Փարիզի համալսարանի պրոֆեսոր, Երեւանի պետական համալսարանի, Ֆրանքֆուրթի (Գերմանիա), Մեսինայի (Իտալիա) համալսարաններու պատուաւոր տոքթոր։

Անդամակցութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ռուսաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի իսկական անդամ, թղթակից անդամ (1990), ակադեմիկոս (2003)
  • Սերպիոյ Գիտութեան եւ գեղարուեստի ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ (2003)
  • ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ (2006)

Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աշխատանքները կը վերաբերին փորձարարական միջուկային բնագիտական եւ արագացուցչային տեխնիկային։ Յովհաննիսեանի ղեկավարութեամբ կատարուած են գերծանր քիմիական տարրերու համադրութեան բազմաթիւ փորձեր, մշակուած են այդ տարրերու յատկութիւններու հետազոտման փորձարարական ինքնատիպ կայանքներ։ Նոր տարրերու (104-108 աթոմային կարգահամարով) արհեստական համադրոյթի բնագաւառին մէջ կատարուած 11 յայտնագործութիւններու համահեղինակ է։ Ղեկավարած է ծանր միջուկներու արագացուցիչներու ստեղծման աշխատանքները եւ հետազոտած են այդ միջուկներու շարժումներու մեխանիզմը, տրոհման շարժառիթները, էկզոտիկ միջուկներու յատկութիւնները։

Ղեկավարած է կիրառական նշանակութեան հետազոտութիւններ՝ միջուկային թաղանթներու ստացման արհեստագիտութեան, ռատիոբժշկական ախտորոշման համար մաքուր իզոթոփներու արտադրութեան մշակման բնագաւառներուն մէջ, նախագծած եւ կառուցած է կոմպակտ ելեկտրոնային արագացուցիչներ (միկրոտոններ)՝ կարճ կեանքի տեւողութեամբ իզոթոփներու արտադրութեան համար[2]։

Յովհաննիսեան մեծ ներդրում ունի գերծանր քիմիական տարրերը յայտնաբերելու եւ ուսումնասիրելու գործին մէջ: «Պի.Պի.Սի.» Լոնտոն կը յայտարարէ, թէ՝ տեսական ու կիրառական տարրաբանութեան եւ բնագիտութեան միջազգային միութիւնները Յունիս 8 2016-ին միասնաբար կը յայտարարեն, թէ անցեալ Յունուարին հաստատուած Մենտելէեւի աղիւսակին մէջ[3] քիմիական չորս նոր տարրերուն անունները որոշուած են արդէն, եւ թէ` անոնցմէ մէկը պիտի կոչուի հայ տարրաբան Եուրի Յովհաննիսեանի անունով: Ան կը հանդիսանայ երկրորդ գիտնականը, որուն կենդանութեան իր անունով կը մկրտուի քիմիական նոր տարր մը` թիւ 118-ը, որ Օկանեսոն (Og) պիտի կոչուի[4]:

Մրցանակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • ՀամԼԿԵՄ մրցանակ, 1967
  • ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1975
  • Ի. Վ. Կուրչատովի անուան ԽՍՀՄ ԳԱ մրցանակ, 1989
  • Գ. Ն. Ֆլիւմրովի անուան Միջուկային Հետազոտութիւններու Միացեալ Ինստիտուտի մրցանակ, 1993
  • Ալեքսանդր ֆոն Հումպոլտթի անուան մրցանակ, 1995
  • Եւրոպական բնագիտութեան ընկերութեան Լիզա Մեյթների անուան մրցանակ, 2000
  • Եուրի Յովհաննիսեանի պատիւին Մենտելեեւի պարբերական համակարգի 118-րդ տարրը անուանուելու է անոր անունով։ Առաջարկուած է «օկանեսոն» անունը Og նշանով[5][6]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Եուրի Յովհաննիսեանի կենսագրութիւնը Համահայկական լրագրողական ցանցի կայքէջին վրայ