Բծաւոր Տենդ

Jump to navigation Jump to search
Բծաւոր Տենդ
Epidemic typhus Burundi.jpg

Բծաւոր տենդ (Typhus), մանրէական վարակիչ հիւանդութիւն մըն է[1]:

Ան կը պատահի երկու ձեւերով՝ տեղաճարակային  «endemic-murine typhus», համաճարակային (epidemic): Տեղաճարակային բծաւոր տենդին  յարուցիչը Rickettsia Typhi մանրէն է, իսկ համաճարակային բծաւոր տենդինը՝« Rickettsia prowazekii» մանրէն է: 

Բծաւոր տենդը կը փոխանցուի մարդուն մակաբոյծներու միջոցաւ, մասնաւորապէս մարմնական ոջիլներու եւ լուերու միջոցաւ: Յարուցիչ մանրէն ընդհանրապէս կը հարուածէ առողջ մարդը եւ հազուագիւտօրէն որոշ կենդանիներ, յատկապէս՝ մուկեր, կատուներ եւ սկիւռներ: Այս մակաբոյծները յարուցիչ մանրէն կ’իւրացնեն կծելով վարակուած մարդուն եւ կամ կենդանիին մորթը: Անոնք կը փոխադրեն այս մանրէները առողջ մարդու մը մորթին վրայ: Անոնք կծելով կը տեղաւորեն իրենց մանրէներով հարուստ կղկղանքը գրգռուած մորթին վրայ: Այս ձեւով տեղի կ’ունենայ առողջ մարդուն վարակումը:

Յաճախ բծաւոր տենդը կը շփոթուի Որովայնատիֆ (typhoid) հիւանդութեամբ: Անոնք բոլորովին տարբեր հիւանդութիւններ են եւ անոնց յարուցիչները տարբեր են: Այս շփոթը ստեղծուած է որովհետեւ բծաւոր տենդի տեղաճարակային տեսակի յարուցիչը Rickettsia Typhi կը կոչուի:

Պատմութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատմութեան ընթացքին եղած  են բծաւոր տենդի տարբեր համաճարակներ․

  • 1489-ին 17 000 սպանացի զինուորներ մահացած են այս հիւանդութեամբ:
  • 1759-ին բծաւոր տենդի բռնկում տեղի ունեցած է Անգլիոյ բանտերուն մէջ եւ բանտարկեալներուն 25 տոկոսը մահացած են:
  • 1830-ին 100 000 Իրլանտացիներ մահացած են բծաւոր տենդի համաճարակի պատճառով:
  • Նշանակալից եղած է 1848-ի համաճարակը, երբ  աւելի քան 20.000 Քանատա գաղթող Իրլանտացիներ մահացած են[2]։
  • Բծաւոր տենդը դարձած է Ռուսական բանակին պատուհաս: 1918-1922 մահացած են 2.5 միլիոն անձեր եւ վարակուած են 25-30 միլիոն ռուսեր:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Typhus Fevers | Typhus Fevers | CDC»։ www.cdc.gov (Անգլերէն)։ 2019-07-17։ արտագրուած է՝ 2020-10-01 
  2. «M993X.5.1529.1 | The government inspector's office | Wood engraving | Anonyme - Anonymous | McCord Museum»։ collections.musee-mccord.qc.ca։ արտագրուած է՝ 2020-10-01 

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]