Առիւծ (համաստեղութիւն)

Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg Անուան այլ կիրառումներու համար տես՝ Առիւծ (այլ կիրառումներ)
{{{անուն}}}
Leo constellation map.png
Սեռական Leo
Սեռականը՝ Leonis
Հապաւում Leo
Նշանը Առիւծ
Հիմնական
աստղեր
9, 15
Ամէնապայծառ
աստղ
Արքայազն (α Leo) 1.35 (մ)
Ամէնամօտ
աստղ
Ուոլֆ 359
7.78 ( լտ)
Ասուպներու
հոսքեր
Լէոնիտներ
Հարեւան
համաստե-
ղութիւններ
Մեծ Արջ
Փոքր Առիւծ
Լուսան (անկիւնը)
Խեցգետին
Հիտրայ
Սեքստան
Գաւաթ
Կոյս
Բերենիքէի Գես
Տեսանելի է +90° եւ −65°. լայնութիւններու միջեւ:
Ամէնատեսանելին է Ապրիլ ամսուան ժամը 21:00-ին (երեկոյան 9-ին):
Եան Հեւէլիուսը համաստեղութիւններու իր պատկերազարդումները կ'ըներ իր ժամանակը ընդունուած ձեւով՝ երկնակամարի «դուրսի կողմէն»:

Առիւծ (լատ.՝ Leo), կենդանակերպի համաստեղութիւն է, կը գտնուի Խեցգետին եւ Կոյս համաստեղութիւններու միջեւ: Անունը կ'առնչուէ Հէրաքլեսի կողմէ սպաննուած առիւծին: 2-րդ դարու աստղագէտ Պտղոմէոսի նկարագրած 48 համաստեղութիւններէն մին:

  • Նշանը՝ Leo.png

Աստղերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ունի բազմաթիւ վառ աստղեր, որոնցմէ շատեր անհատապէս ճանչուած են անտիք ժամանակներէն: Անոնցմէ կարեւորները առաջին կամ երկրորդ պայծառութեան չորս աստղերն են՝

  • Արքայազն (լատ.՝ Regulus, կը նշուի՝ Առիւծի ալֆա Alpha Leonis) Երկիրէն 77.5 լոյս-տարիի վրայ գտնուող 1.34 մագնիթուտով աստղ մըն է:
  • Առիւծի բետան (Beta Leonis), որուն անունն է՝ Տենեպոլա, կը գտնուի Արքայազնի հակառակ կողմը: Մագնիթուտը 2.34 է, Երկիրէն հեռաւորութիւնը՝ 36 լոյս-տարի: Տենեպոլա անունը կը նշանակի՝ «առիւծի պոչ:»
  • Ալկիէպան (Առիւծի գամմա, Gamma Leonis) երեք աստղերէ կազմուած պինըրի է, առաջնայինը եւ երկրորդայինը կ'երեւան պզտիկ աստղադիտակով, իսկ երրորդը՝ հեռադիտակով կ'երեւայ: Առաջնայինը ոսկեդեղին հսկայ մըն է՝ 2,61 մագնիթուտով, երկրորդայինը նոյնն է, բայց՝ 3.6 մագնիթուտով: Ասոնք ունեն 600 տարի պարբերութիւն եւ Երկիրէն 126 լոյս-տարի հեռավորութեան վրայ կը գտնուին:

Առիւծին մէջ է Wolf 359-ը (Առիւծի CN), որը Երկիրին ամէնամօտ աստղերէն մեկն է եւ 7.8 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ է: Ան կարմիր թզուկ մըն է, 13.5 մագնիթուտով: Պարբերաբար կը բռնկուի եւ պայծառութիւնը կ'աւելնայ մեկ մագնիթուտով [1] : Gliese 436-ը թոյլ աստղ մըն է Առիւծի մէջ, Երկիրէն մօտ 33 լոյս-տարի հէռուին վրայ, Նեպտուն մոլորակի զանգուած ունեցող մոլորակով մը իր շուրջը:[2]

Ասուպներու Ցնցուղ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լեօնիտներու հոսքը տեղի կ'ունենայ Նոյեմբերին, բարձրակէտը կ'ըլլայ Նոյեմբեր 14-15-ին Առիւծի գամմայի մօտ: Անոնց ծնողք մարմինն է գիսաւորը, որը հետեւանք է 35 տարին մէկ կատարուող պոռթկումներու: Բարձրակետի ընթացքին կ'ունենայ մօտ տասը ասուպ ժամուն մէջ:[3]

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Առիւծը առաջին ճանչուած համաստեղութիւններէն մին եղած է եւ հնաբանական հետազօտութիւններով ապացուցուած է, որ միջագետցիները մօտ մ.թ.ա. 4000 թուականին անոր նման համաստեղութեան մը մասին պատկերացում ունեցած են: Պարթեւները սա համաստեղութիւնը Շիր կը կոչէին, ասորիները՝ Արէօյ, հնդիկները՝ Սիմհայ եւ այս ամենը կը նշանակէր՝ Առիւծ: Որոշ առասպելաբաններ կը կարծեն, որ շումերներու հաւատալիքներով Առիւծ համաստեղութիւնն իրմէ կը ներկայացնէ Հումպապա հրէշը, որը սպաննեցաւ Գիլկամէշը: Բաբելական աստղագիտութեան մէջ սա համաստեղութիւնը կը կոչուէր Ուրկուլա՝ «Մէծն Առիւծ», որուն վառ աստղը յայտնի էր որպէս «Առիւծի կուրծքի աստղ» Յունական դիցաբանութեան մէջ Առիւծը կը նոյնականացուէ Նեմեական Առիւծին հետ, որը սպաննած էր Հէրակլեսը իր տասներկու սխրանքներէն առաջինի ժամանակ: Հերկուլեսի կողմէ Նեմէական Առիւծը սպաննելէն ետք Զեւսը նշանաւորեցաւ այն՝ Առիւծը երկինս հանելով: Հռովմէացի բանաստեղծ Ովիդիոսը ան կոչած էր «Հէրկուլեւսի Առիւծ»:

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Ridpath, Tirion, էջեր 166-168
  2. [1] [2]
  3. Ridpath, Tirion, էջեր 166-167

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]