Առաքել Սիւնեցի

Jump to navigation Jump to search
Առաքել Սիւնեցի
Arakel Syunetsi.jpg
Ծնած է 1350
Մահացած է 1425
Գործունեութեան ոլորտ Քերականություն
Գիտական ղեկավար Յովհան Որոտնեցի եւ Գրիգոր Տաթեւացի
Ազգութիւն հայ
Ծնողներ մայր՝ Անանուն

Առաքել Սիւնեցի (ծն. մօտ 1350–1425), հայ փիլիսոփայ, տաղեր երգող, քերականական, երաժշտութեան տեսաբան, եկեղեցական գործիչ։ Կրթութիւնը ստացած է Տաթեւի համալսարանին մէջ, աշակերտած է Յովհան Որոտնեցիին եւ Գրիգոր Տաթեւացիին, որուն քրոջ որդին էր։ 1407-էն Սիւնեաց արքեպիսկոպոսն էր։ Մեծապէս նպաստած է Տաթեւի գիտական-լուսաւորական կեդրոնի բարգաւաճմանը։

«Ադամգիրք» 1799 թվականին հրատարակութեան առաջին էջերը

Առաքել Սիւնեցիի ստեղծագործութիւնը, գաղափարական տեսակէտէն, բարդ եւ հակասական է։ Ան անհրաժեշտ համարած է հայ ժողովուրդի ազգային աւանդներն ու լուսաւորչական դաւանանքը անաղարտ պահելը, բայց եւ իր երկերուն մէջ արտացոլած է քրիստոնէական դաւանանքի նկատմամբ այն թերահաւատութիւնը, որ ծիլ արձակած էր իրականութեան մէջ։ Ա.Սիւնեցիի գեղարուեստական լաւագոյն գործը «Ադամգիրք»–ն է (1403 թուական, վերահրատարակուած է 1799-ին), որ երեք քերթուածներ կը պարունակէր։

Այդ երկին սերտ միացած է «Դրախտագիրք»–ը։ Երկրային դրախտէն արտաքսուած, տառապանքի դատապարտուած մարդկութեանը, Առաքել Սիւնեցին կը ցանկայ առաջնորդել երկնային վայելքներու յաւիտենականութեան դրախտը։ Հակադիր պատկերներու զուգահերութեամբ՝ ան կը ձգտի սեր արթնցնել բարի եւ արգահատանք՝ մեղքի նկատմամբ։ Առաքել Սիւնեցին ժողովրդական բառաձեւեր գործածած էր, տաղաչափական հնարանքներ։ Ան ծայրագոյն վարպետ էր։ Փիլիսոփայութեան մէջ շեշտած է իր կրօնա–իտէալիստական կողմը, եւ այս մէկէն ի յայտ կու գայ, որ առանց Աստծոյ գաղափարի փիլիսոփայութեան, ան չի կրնար գոյութիւն ունենալ։ Այս մէկը նահանջ էր Տաթեւի դպրոցի աշխարհիկ գիտա–փիլիսոփայական առաջաւոր դիրքերուն։ Իրականութեան մէջ Առաքել Սիւնեցին պաշտպանած է Տաթեւի դպրոցի զարգացուցած առաջադէմ անուանապաշտ եւ զգայապաշտ գաղփարները։ Ըստ Առաքել Սիւնեցիի, աշխարհի ծանաչումը առանց զգայարաններու հնարաւոր չէ։

Առաքել Սիւնեցին զբաղած է նաեւ երաժշտութեան տեսութեան հարցերով։ Անոր «Ադամգիրք»–ը, հորինուածքով թատերական երկ է, որ, կ՛ենթադրուի, թէ երաժշտական ձեւաւորում ունեցած է, ներկայացուած է որպէս գաղտնի արհեստ։ Անոնցմէ մեզ հասած հոգեւոր տաղերը երաժշտական առումով վերջնականապէս ուսումնասիրուած չեն։

Երկեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Լուծումն, յաղագս Սահմանացս Դաւթի Անյաղթի..., Մադրաս, 1797 թ. (Դաւիթ Անյաղթի «Գիրք Սսւհմանաց»–ի հետ)
  • Ադամգիրք, Վենետիկ, 1907 թ.։ Դրախտագիրք, Վենետիկ, 1956 թ.։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Գրիգոր Գապասաքալեան, Գիրք երաժշտական, ԿՊ, 1803 թ.
  • Ալիշան Ղ., Հայապատում, Վենետիկ, 1901 թ., էջ 126
  • Պոտուրեան Մ., Առաքել Սիւնեցի եւ իր քերթուածները, Վենետիկ, 1914 թ.։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ԱՌԱՔԵԼ ՍԻՒՆԵՑԻ «Ամենայն չար տանջելի»

Կաղապար:Հայկական գիր և գրականություն

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png