Տանկի Տենդ

Jump to navigation Jump to search
Phlebotomus pappatasi մժեղը.

Տանկը ժահրային վարակիչ հիւանդութիւն մըն է, որուն յարուցիչը Տանկ ժահրն է (Dengue virus): Անիկա առաւելաբար արեւադարձային կամ տաք գօտիի (tropical) երկիրներու մէջ կը պատահի: Անիկա կը կոչուի նաեւ ոսկրակտորտուքի տենդ (break bone fever): Միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու տեղեկագիրներուն համաձայն այս հիւանդութիւնը 100է աւելի երկիրներու մէջ տարածուն է եւ 50-300 միլիոն անձեր տարեկան կը վարակուին ու 25,000 մահեր կը պատահին ամբողջ աշխարհի տարածքին: Տանկը տեղաճարակի (endemic) վերածուած է շատ մը երկիրներու մէջ: Յաճախ անիկա կը յայտնուի համաճարակի (epidemic) ձեւով: Կը փոխանցուի զանազան տեսակի մժեղներով, մասնաւորապէս՝ A.aegipti մժեղներով: Ժահրը ունի 4 խմբաւորումներ. մէկ խմբաւորումի վարակումը կը հայթայթէ ամբողջ կեանքի դիմադրողականութիւն (immunity) այդ խմբաւորումին դէմ, իսկ մնացեալ երեք տեսակ ժահրերու պարագային դիմադրողականութիւնը ժամանակաւոր է[1][2]:

Տանկի Զարգացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տանկը կը տարածուի եւ կը փոխանցուի վարակուած անձէ մը առողջ անձի մը մժեղներու միջոցաւ: Էգ մժեղը կը խայթէ Տանկով վարակուած անձ մը եւ կը ծծէ անոր Տանկ ժահրով հարուստ արիւնը: Ժահրերը կը կուտակուին մժեղին լորձնագեղձերուն մէջ: Մժեղը խայթելով առողջ անձ մը կը փոխադրէ վարակիչ ժահրերը անոր արեան մէջ: Վարակիչ ժահրերը կը մտնեն խայթուող անձին արեան ճերմակ գնդիկներուն մէջ եւ այնտեղ կը բազմապատկուին: Այս հանգրուանին ճերմակ գնդիկները կ'արտադրեն որոշ սպիտակուցներ (proteins), որոնք պատճառ կը դառնան ջերմին եւ մնացեալ ախտանշաններուն: Քիթի, բերանի եւ ստամոքսա-աղիքային արիւնահոսութիւն տեղի կ'ունենայ արեան մանրանօթներու պատերու սպիտակուցներուն յառաջացուցած վնասումով: Արիւնահոսութեամբ կը նուազի արեան ճնշումը: Մարմինի որոշ օրկաններ պէտք եղած քանակութեամբ արիւն չեն ստանար, մասնաւորապէս լեարդը եւ ոսկրածուծը (bone marrow), ուր արեան խցաբջիջներու (platelets) արտադրութիւնը կը նուազի. այս մէկը ինքնին պատճառ կը դառանայ յաւելեալ արիւնահոսութեան: Առողջ անձ մը կը վարակուի նաեւ այս հիւանդութեամբ, երբ Տանկով վարակուած անձէ մը արեան փոխներարկում (transfusion) ստանայ: Տանկ ժահրը չի փոխանցուիր անձէ անձ ուղղակիօրէն: Մժեղները կը խայթեն ընդհանրապէս ցերեկը եւ անոնք առաւելաբար կ'ապրին անձրեւոտ եղանակին եւ ճահիճներու մէջ:

Տանկը կը հարուածէ բոլոր մարդկութիւնը՝ առանց սեռի եւ տարիքի խտրութեան, բայց առաւելաբար իգական սեռը եւ գէր անձերը: Մանուկներուն մօտ անիկա կը յայտնուի ընդհանրապէս շատ ուժեղ ընթացքով:

Տանկի ախտանշանները հետեւեալներն են.

  • Անակնկալ բարձր ջերմ, դող եւ գլխացաւ,
  • Մկանացաւ, յօդացաւ, կրկնակի ցաւ, կոկորդի ցաւ,
  • Սիրտի զարկի եւ արեան ճնշումի նուազում,
  • Մորթային որոշ ցան (rash), որ կը նմանի հարսանիթի (measles) ցանին եւ որ կը տեսնուի ամբողջ մարմինին վրայ՝ բացի երեսէն,
  • Վիզի եւ աճուկի (groin, inguinal region) աւշագեղձերու (lymph nodes) ծաւալում,
  • Ջրանուազում (dehydration),
  • Նողկանք եւ փսխունք,
  • Բերանի, քիթի եւ ստամոքսա-աղիքային արիւնահոսութիւն:

Տանկէ վարակուողներուն 80 տոկոսը ընդհանրապէս ախտանշաններ չեն ունենար եւ կամ միայն մեղմ ջերմ կ'ունենան: Իսկ մնացեալ 20 տոկոսին 5 տոկոսը կը ներկայանան վտանգաւոր վիճակով:

Տանկ ժահրին թխսումը (incubation) վարակումէն ետք 3-14 օրեր են, որմէ ետք կը յայտնուին ախտանշանները: Բարձր ջերմը կը տեւէ 3-4 օր եւ յաջորդ օրերուն անիկա կը մեղմանայ:

Ամբողջական ապագինումը կը տեւէ 3-4 շաբաթ:

Տանկի ախտաճանաչումը կը կատարուի՝

  • Արեան քննութիւններով, որոնք կը յայտնաբերեն.

ա. Արեան ճերմակ գնդիկներու եւ խցաբջիջներու նուազում, բ. Արեան կարմիր գնդիկներու խտացում, գ. Տանկ ժահրի գոյութիւն:

  • Ծաւալած աւշագեղձերով:

Յառաջացած Տանկը կը ստեղծէ որոշ բարդութիւններ՝

  • Արիւնահոսութիւն, մասնաւորապէս՝ քիթին, բերանին, ստամոքսին եւ աղիքներուն մէջ.
  • Արեան խցաբջիջներու (platelets) նուազում.
  • Մարմնական ընդհանուր փլուզում-փլանք (shock):

Մանուկներու մօտ Տանկի արիւնահոսութիւնը կրնայ վտանգաւոր աստիճանի հասնիլ եւ ստեղծել մտահոգիչ կացութիւն: Երեխան կ'ունենայ փորի ցաւ, բարձր ջերմ, գլխացաւ, կոկորդի ցաւ, հազ, նողկանք, փսխունք, արիւնահոսութիւն: Շաբաթ մը ետք ջերմի նուազումով տեղի կ'ունենան՝ սիրտի զարկի նուազում, շրթունքներու կապտութիւն եւ փլանք:

Տանկը յատուկ դարման չունի: Ջերմին եւ ցաւերուն համար կը տրուին հակաջերմ եւ ցաւաբեկ դեղեր: Ջրանուազումը պէտք է դիմագրաւել առատ բերանային եւ ներերակային (intravenous) հեղուկներով: Իսկ մեծ արիւնահոսութեան պարագային արեան փոխներարկումը պարտաւորիչ կը դառնայ: Տանկը կ'անխարգիլելի (preventable) է հետեւելով կարգ մը գործնական ցուցմունքներով՝

  • Մժեղներու դէմ պայքար՝ մժեղասպան դեղերու գործածութիւն.
  • Ճահիճներու եւ աղտոտ ջուրերու ոչնչացում.
  • Զգուշանալ եւ հեռու մնալ մժեղներէ՝ երկար թեւով շապիկներ հագնիլ, մահճակալներու վրայ ցանցեր (nets) զետեղել, միջատ վանող (insect repellent) դեղեր եւ պաշտպանակներ գործածել:

Տե'ս Նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Dengue and severe dengue Fact sheet N°117»։ WHO։ May 2015։ արտագրուած է՝ 3 February 2016 
  2. Kularatne SA (15 September 2015)։ «Dengue fever.»։ BMJ (Clinical research ed.) 351: h4661։ PMID 26374064 

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Asbarez» օրաթերթ, Յօդուածներ, դտկ. Կարպիս Հարպոյեան, 21 Փետրուար 2014: