Սաապ JAS 39 Կրիփէն

Jump to navigation Jump to search
1025448 A Swedish JAS-39 Gripen returns to the play areas of the Arctic Challenge exercise Sept. 24, 2013.jpg
Air-to-air with a Czech Saab Gripen with AFB Čáslav in the background.jpg

Saab JAS 39 Gripen՝ շուէտական չորրորդ սերունդի կործանիչ, որ մշակած է Saab Ավիոնիքս ընկերութիւնը:

Անունը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

JAS-ը կը վերծանուի որպէս՝ Jakt Attack Spaning՝ կործանիչ, գրոհային, խուզարկու:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բազմանպատակային Gripen կործանիչը 1980-ականներու կէսերուն ստեղծուեր է իր երկրի պաշտպանութեան համար: Ֆինանսաւորումն սկսած է 1980 թուականին, 1982-ին Շուէտի կառավարութիւնը որոշում մը ընդունած է JAS-39 անունով կործանիչի ստեղծման ծրագիր ծաւալելու: 1985 թուականին շարժիչի փորձարկումներն սկսած են, 26 Ապրիլ 1987-ին կատարուեցաւ առաջին փորձնական կործանիչի դուրսբերումը եւ 1988 թուականի Դեկտեմբեր 9-ին Կրիփէնն առաջին անգամ ելաւ օդ:
Ստեղծման ծրագրի բոլոր աշխատանքները 1996 թուականի վերջին աւարտուած են, այդ ատենը փործարկումներուն մէջ ներգրաւուած վեց նաւերը 1800-էն աւելի թռիչք կատարած են, 2300 ժամ օդին մէջ գտնուելով:

Շահագործողներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1997 թուականէն Շուէտի օդոյժերու սպառազինութեան մէջ է: 2011-ի դրութեամբ Հունկարիոյ, Չեխիոյ, ՀԱՀ-ի եւ Թայլանտի օդոյժերը կը շահագործեն: Նաեւ մեկ երկտեղանի JAS 39D կ'օգտագործէ անգլիական Empire Test Pilots’ School (ETPS) օդագնացութեան դպրոցը՝ իր փորձարկող օդաչուներու կատարելագործման համար: [1]
31 Հոկտեմբեր 2018-ին Շուէտ առաջարկած է[2][3] Հայաստանին մատակարարել JAS-39 Gripen կործանիչներ

Շահագործող երկիրները կապոյտով են

2016-ի դրութեամբ շահագործման մէջ է 158 մեքենա[4]
Կաղապար:Դրոշավորում/Թաիլանդ Թայլանտի թագաւորական օդոյժը ունի ութ JAS 39C եւ չորս JAS 39D 2016-ի դրութեամբ:[4]
Կաղապար:Դրոշավորում/Բրազիլիա Պրազիլի օդոյժը 36 Կրիփէն պատուիրած է
Կաղապար:Դրոշավորում/Հարավային Աֆրիկա Հարաւային Ափրիկէի օդոյժը 26 օդանաւ Առաջին առաքումը կատարուեցաւ 30 Ապրիլին 2008-ի:[5][6]
Կաղապար:Դրոշավորում/Հունգարիա Հունկարիոյ օդոյժը կը շահագործէ 14 Կրիփէն[7]
Կաղապար:Դրոշավորում/Շվեդիա Շուէտի օդոյժը կը շահագործէ 74 C եւ 24 D եւ պատուիրած է 60 E:[4] Անիկա սկզբնապէս 204 օդանաւ պատուիրած է, որոնցմէ 28-ը վարձակալած են Չեխիան եւ Հունկարիան:[8]
Կաղապար:Դրոշավորում/Չեխիա Չեխիոյ օդոյժը ունի վարձած 14 Կրիփէն
Մեծ Բրիտանիա Օդաչուներու Փորձարկման Թագաւորական Դպրոցը Մարզումներու համար կ'օգտագործէ Կրիփէններ:[9]

Պատահարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1989 թուականին փորձարկումին ատենը օդանաւը կատարեցաւ անյաջող վայրէջք:[10]

Բնութագրական Տուեալներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

JAS39 Gripen.svg
Կրիփէնի շարժիչի ծորանը

JAS 39C-ի եւ JAS 39D-ի համար

  • Անձնակազմ 1 (2) մարդ
  • Երկարութիւն՝ 14.1 (14,8) մ[11]
  • Թեւերու բացուածք՝ 8.4 մ
  • Բարձրութիւն՝ 4.5 մ
  • Թեւի մակերես՝ 30 մ²
  • Դատարկի զանգուած՝ 6800 (7100) քկ
  • Մեկնարկի նորմալ զանգուածը՝ 8500 քկ
  • Մեկնարկի առաւելագոյն զանգուած՝ 14 000 քկ
  • Օգտակար բեռնուածքի զանգուած՝ 5300 քկ
  • Տարողութիւններու վառելիքի զանգուած՝ 2000 քկ
  • Շարժիչ՝ Վոլվոյ Աէրոյ RM12
    • Ֆորսաժային քարշ՝ 1×8160 քիլոկրամ-ոյժ[12]

Թռիչքի բնութագրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Մեծ բարձրութեան առաւելագոյն արագութիւն՝ ~ 2200 քմ/ժ (Մախի թիւը՝ M=2,0)
  • Մարտական շառաւիղ՝ 800 քմ
  • Գործնական առաստաղ՝ 15 240 մ[13]
  • Բարձրացման արագութիւն՝ 255 մ/եկվ
  • Թեւին վրայ ճնշումը՝ 283 քկ/մ²

Զինում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Թնդանոթային 1 × 27-մմ Mauser BK27 (մարտական պահուստը՝ 120 արկ)
  • Հրթիռներ
    • օդ-օդ՝
      • 6 × Rb.74 (AIM-9) կամ Rb 98 (IRIS-T)
      • 4 × Rb.99 (AIM-120) կամ MICA
      • 4 × Rb.71 (Skyflash) կամ Meteor
    • օդ-ցամաք
      • 4 × Rb.75
      • 2 × KEPD-350
      • 2 × Rbs.15F (նաւակործան հրթիռ)
  • Ռումբեր՝
      • 4 × GBU-12 Paveway II
      • 2 × Bombkapsel 90 (քասեթային)
      • 8 × Mark 82

Ծանoթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]